Kúnniń shýaǵy men kóńildiń nury aýǵan Túrkistan tóri el táýelsizdigimen birge qaıta túlep jatyr. Munarasy kókke qol sozyp, kúmbezi kóz qýantqan qasıetti shaharǵa elimizdiń rýhanı jańǵyrýy taǵy bir serpilis ákelgendeı. Túrkistan qalasy oblys ortalyǵyna aınalyp, Ońtústik Qazaqstan oblysy – Túrkistan bolyp qaıta quryldy. Ejelgi qalanyń jańa mártebege ıe bolýy eski dúnıeni jańǵyrtyp, jańa ómirdi jaınata túskendeı. Nebir tyń bastamalar dúnıege kelip jatyr.
Qazaq dalasy qasıetti mekenderge kende emes qoı. Sonyń biri jáne biregeıi – kıeli Túrkistan jeri dep bilemiz. Áıgili Qoja Ahmet Iаsaýı mazary turǵan shyraıly Túrkistan shahary – ásemdik pen sulýlyq sımvoly ǵana emes, kúlli túrki áleminiń rýhanı astanasy ekeni sózsiz.
Osy turǵyda oıymyzǵa taǵy bir usynys oralyp otyr. Túrkistan shaharynda alkogoldik ishimdik ataýlyǵa tyıym salý kerek. Qasıetti orynnan haram sýsyn múlde aýlaq bolǵany jón.
Araq-sharap júrgen jerde adamdyqty, taqýalyqty pendeshilik jeńip, jyn-oınaqtyń, qylmys pen buzaqylyqtyń, basqa da jaǵymsyz árekettiń oryn alatyny belgili. Sondyqtan Túrkistan qalasyn – tazalyq alańy, alkogolsiz aýmaq dep jarııalasaq. Iаǵnı, shahar shekarasy musylman úmbetiniń ejelgi ustanymyna laıyq bolǵanyn qalar edik. Osy ereje buljymas shartqa aınalsa deımiz.
Sondaı-aq temeki tartatyndar úshin de Túrkistannyń qoǵamdyq oryndarynda arnaıy alańqaı bolǵany jón. Bul tusta Tokıo qalasynyń tájirıbesin qoldanýǵa bolady.
«Eki dúnıe esigi» atanǵan Túrkistan eń áýeli túrki áleminiń rýhanı kósemi – Qoja Ahmet Iаsaýıdiń jáne qazaqtyń handary men batyrlarynyń asyl súıegi jatqan qasıetti qorym aýmaǵy. Qazaq balasynyń, kúlli túrki jurtynyń Túrkistan qalasyna qurmeti erekshe. Bul qurmet Túrkistannan ushqan qustyń qanaty talatyn Aqjaıyq ólkesinde de aıqyn baıqalady. Qarapaıym halyq Túrkistan shaharyn ejelden Mekke men Medıneden keıingi kıeli meken sanap, qadir tutqan, arnaıy zııarat etken. Sondyqtan qasıetti aımaqtyń osy ereksheligine, ataǵy men dańqyna laıyqty bolýynyń tolyq alǵysharttary jasalsa deımiz.
Ǵalymdardyń dereginshe Túrkistanda jerlengen qazaq handary men ıgi jaqsylarynyń sany 130-dan asady. Olardyń 21-i – el bılegen handar eken. Mundaı kıeli, qasıetti jerdi araq-sharap, ýytty, zárli ishimdik tóńirektegeni múlde jaraspaıdy. «Ázireti Sultan», «qutyb» atanǵan, taqýalyǵymen tórt tarapqa áıgili Qoja Ahmet Iаsaýı atamyzdyń máńgilik mekeninde tek qana ımandylyqtyń samal lebi esip tursa, qandaı ǵanıbet?!. Kıeli Túrkistanǵa túrki jurtyna tán ıgilik pen izgiliktiń bárin jınaqtaǵan abzal ǵoı.
Táýelsizdik jyldarynda Túrkistanǵa jáne onyń mańyndaǵy tutas bir keshenge aınalyp bara jatqan kıeli oryndarǵa – «Arystanbab» mazaryna jáne basqa zııarat oryndaryna kelýshi týrıster men saıahatshylardyń sany arta tústi. Olarǵa Túrkistandy kórsetkende, ony túrkiniń rýhanı astanasyna tán erekshelikterimen, rýhanı tazalyǵymen jáne ıgi dástúrlerimen ǵana tańdandyra alamyz. Ekinshiden, elimizde rýhanı kıe tutatyn bir móldir múıistiń bolǵany – óz urpaǵymyzdyń erteńine de qajet. «Máńgilik el» murattaryna rýhanı tazalyq kerek. Soǵan úlgi bolatyn Jeruıyq – osy Túrkistan bolǵaı!
Bek ÁMETOV,
Oral qalasynyń turǵyny
