Elordanyń tórinde Sırııa Arab respýblıkasy úkimeti men qarýly oppozısııa toptarynyń jáne kepilger elder – Iran, Reseı, Túrkııa elderiniń ókilderi, sondaı-aq baqylaýshy retinde Birikken Ulttar Uıymy men Iordanııa Hashımıt koroldiginiń delegasııasy bas qosty. Eki kúnge jalǵasqan kelissózge qatysýshylar Sırııadaǵy qazirgi ahýaldy talqylap, Astana formatynda budan buryn qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń oryndalý barysyn, saıası prosesti ilgeriletý jáne eldegi gýmanıtarlyq jaǵdaıdy jaqsartý boıynsha ózara is-qımyldy odan ári nyǵaıtý joldaryn qarastyrdy. Sonymen qatar atalǵan kezdesý sheńberinde Sırııa boıynsha Konstıtýsııalyq komıssııany qurý, Astana prosesine jańa baqylaýshy memleketterdi qosý máseleleri nazarǵa alyndy.
Bul memleketter birinshiden Sırııa Arab Respýblıkasynyń egemendigine, táýelsizdigine, aýmaqtyq tutastyǵyna shák keltirmeı, BUU Jarǵysynyń maqsattary men qaǵıdattaryna adaldyǵyn rastady. Bul qaǵıdattardyń saqtalýy jalpyǵa birdeı ekeni, qandaı jaǵdaı bolmasyn onyń buzylýyna jol berilmeý kerektigin atap ótti. Osy turǵyda halyqaralyq quqyqty, atap aıtqanda, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 497-qararyn óreskel buzdy jáne Taıaý Shyǵystaǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikke selkeý túsirdi dep sırııalyq Golan jotalaryn Izraılge qarasty dep moıyndaǵan AQSh ákimshiligin qatty synǵa aldy.
Terrorızmmen kúres jeleýimen jańa «shyndyqqa» degen talpynystardy joqqa shyǵaryp, Sırııa shekarasynyń bútindigi men kórshi elderdiń ulttyq qaýipsizdigin buzýǵa baǵyttalǵan separatıstik josparlarǵa qarsy turýǵa sheshim qabyldady.
Kepilger elder Sırııanyń soltústik-shyǵysyna qatysty keńesterdi jalǵastyrýǵa ýaǵdalasyp, Idlıb máselesin talqyǵa saldy. Bul deeskalasııa aımaǵyndaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý jumystary 2018 jyldyń 17 qyrkúıeginde jasalǵan memorandým sheńberinde jalǵasyn tabady. Munda alańdaýshylyq týdyryp turǵany – «Heıat Tahrır ash-Sham» terrorıstik uıymynyń aımaqty baqylaýǵa alý áreketiniń kúsheıýi. Sondaı-aq DAISh, «Jabhat an-Nýsra», «Ál-Kaıda» jáne basqa da teris pıǵyldy toptardy túbegeıli joıý maqsatynda birlesken jumysty odan ári júrgize bermek nıette.
Atalǵan uıymdardyń barlyǵyn BUU Qaýipsizdik Keńesi terrorıstik uıym retinde moıyndaǵan.
Bul kelissóz Sırııa qaqtyǵysynyń áskerı kúshterdiń aralasýynsyz sheshiletinine sendirdi. Sochıdegi Sırııa ulttyq dıalogy kongresiniń sheshimderine sáıkes úsh tarap, oǵan qosa BUU Bas hatshysynyń arnaıy ókili Geer Pedersenmen jan-jaqty keńesip, Konstıtýsııalyq komıtetti tezdetip iske qosý týraly sóz qozǵady. Osy maqsatta keńestiń kelesi raýndyn Jenevada ótkizetin bolyp sheshti.
2018 jyldyń qarasha, 2019 jyldyń aqpan jáne sáýir aılarynda beıindi jumys tobynyń kúsh salǵanynyń arqasynda zorlyqpen ustalǵan adamdardy bosatý jónindegi sátti operasııalar atalyp ótti. Bul operasııalar Sırııa taraptary arasynda senim ornyqtyryp, saıası prosesti ilgeriletýde Astana kelissóziniń úlesi men mańyzyn aıshyqtady.
Qansha jyl soǵystan kóz ashpaǵan eldiń aıaqtan turyp ketýine úlken kómek-qoldaýdyń qajet ekeni túsinikti jáne ondaı kómektiń aldyn ala shartsyz, mindetsiz jasalǵany mańyzdy. Osy turǵyda kepilger elder Iran, Reseı jáne Túrkııa halyqaralyq qoǵamdastyqtan, ásirese BUU men onyń gýmanıtarlyq agenttikterinen Sırııa halqyna kómek qolyn sozýdy, ınfraqurylymyn qalpyna keltirýge járdemdesýdi surady. Sýmen, elektrmen, jaryqpen qamtamasyz etý, mektepter men aýrýhanalar jumysyn jandandyrý birinshi kezekte atqarylýy tıis sharýa bolyp tur.
Sonymen qatar bosqyndar men el ishinde kóship júrgenderdiń turǵylyqty mekenine oralýyna jaǵdaı jasaý kerektigi nazardan tys qalmady. Osy máselede Bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy komıssardyń basqarmasy jáne basqa mamandandyrylǵan halyqaralyq uıymdarǵa qosa, barlyq múddeli taraptar ózara is-qımyldy jalǵastyrýǵa daıyn ekenderin jetkizdi.
Buǵan qosa kelissózge qatysýshylar Astana prosesine baqylaýshy elderdiń sanyn arttyrýdy talqylady. Nátıjesinde Sırııaǵa kórshi memleketter – Irak pen Lıvandy Astana prosesine qosylýǵa shaqyratyn bolyp kelisti.
Sońynda osyndaı halyqaralyq mańyzdy kezdesýdi uıymdastyrýǵa sebepshi bolǵan Qazaqstan bıligine rızashylyq bildirip, Astana prosesiniń kelesi kezeńin Nur-Sultan qalasynda 2019 jyldyń shildesinde ótkizý týraly uıǵarym jasady.
Bashar ál-JAFARI,
Sırııa úkimeti delagasııasynyń basshysy, Sırııanyń BUU-daǵy ókili:
– Biz Nur-Sultan qalasyna qatarynan 12-nshi ret at basyn burǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Astana prosesiniń bul raýndynyń nátıjesinde aldyńǵy kelissózderde qozǵalǵan máselelerdi taǵy bir naqtylyp, oǵan qosa birqatar oń sheshim qabyldandy. Sonyń ishinde osynaý basqosýǵa qatysqandardyń Sırııanyń táýelsizdigin, aýmaqtyq tutastyǵyn moıyndap, sırııalyq Golan jotalaryna qatysty AQSh-tyń kózqarasyn quptamaýyn erekshe atap ótkim keledi.
Astana prosesiniń osy kúnge deıingi kelissózderiniń barlyǵynda talqylaýsyz qalmaıtyn taqyryp – terrorızmmen kúres. Búgin biz ártúrli halyqaralyq taraptardyń qoldaýyna ıe ashyq terrorızm týraly sóz qozǵadyq. Shyn máninde, bizdi kúıretken qaqtyǵystar terrorıstik soǵystardyń saldarynan boldy. BUU Qaýipsizdik Keńesi bizdiń eldegi terrorızmmen kúres jóninde jeti qarar, sońynan taǵy eki qarar qabyldady. Bul Sırııa úkimetiniń Astana prosesinde árdaıym bildirip kelgen pikirin maquldaıdy. AQSh-tyń DAISh joıyldy degenine qaramastan, Sırııada áli terrorızm qaýpi bar. DAISh-tan qalǵan toptarmen áli de kúres júrip jatyr.
Ahmad ál-TOMA,
Sırııadaǵy qarýly oppozısııa delegasııasynyń basshysy:
Astana prosesiniń bul kelissózindegi basty maqsat – Sırııa halqynyń bolashaǵyna alańdaýshylyq bildirip, eldi demokratııalyq memleketke aınaldyrý turǵysynda nátıjege jetý. Kepilger elderdiń birlesken málimdemesiniń Sırııa eliniń táýelsizdigine qatysty bólimi úlken mańyzǵa ıe. Sondaı-aq zorlyqpen ustalǵandar bosatý jónindegi máselege mán bermeı ketýge bolmaıdy. Bul baǵyttaǵy is-sharalar áli ilgerileı túsedi dep oılaımyz.
Sonymen qatar biz Evfrat ózeniniń shyǵysyndaǵy jaǵdaıdyń qalypqa kelgenin, turǵyndarynyń oralǵanyn qalaımyz. Bul aımaqta terrorıstermen kúresti kúsheıtip, máseleni jaqyn arada sheshý kerek. О́ıtkeni osydan eki aı buryn Evfrattyń shyǵysynda polkovnık Anýar Hýseın opat boldy. Ol buryn osy Astana prosesine qatysqan edi. Sondyqtan halyqaralyq qoǵamdastyqtardan terrorızmmen kúres jumystaryn jedeldetýdi suraımyz.
