Qoǵam • 30 Sáýir, 2019

Birliktiń kúshi

1361 ret kórsetildi

Qarashańyraq dep otyrǵanymyz – Qazaqstan. Qazaqstannyń túp ıesi – qazaq halqy. Qazaq jeriniń qasıetin bilip rahmet aıtýdan jalyqpaı kele jatqandarǵa qazaq ta rıza. Mekendegen jeriniń, ishken sýynyń qadirin bilgennen olar da jaman bolǵan joq.


Keshegi «orys» degen sóz «keńestik», al «Reseı» degen el «Keńes Odaǵy» degen alyp ımperııanyń atymen almastyrylyp aıtylatyn zamannan qalǵan «halyqtar dostyǵy» búgingi postkeńestik elderdiń de basty postýlatyna aınalyp otyr. Qazaqstannyń basty baılyǵy atanyp, búginde memlekettiń brendine aınalǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy, Qazaqstan halqyna Alǵys aıtý kúni, 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúni, osynyń bári de tatýlyqty saqtap, yntymaqty kúsheıtý jolynda ulttyq ımmýnıtetti kúsheıtip, ult arazdyǵyn týdyrýy múmkin rasızmge qarsy qoldanatyn qazaqstandyq ekpe esebinde tanylyp, tıimdiligin kórsetkendikten, alys-jaqyn tutas qyzyǵa qaraıtyn halge jetti. El birligine baılanysty merekelerdi medısınalyq ekpege beker teńep otyrǵan joqpyz, qoǵam aǵzasyn dertten taza ustaýdyń amaly, dimkás jeri syr berip jatsa, qarsy turatyn qabiletin qozǵap, saýyqtyratyn quralǵa aınaldyrar kúshi bary moıyndalyp kele jatqany shyndyq.

Bizdiń árqaısymyzdyń boıymyzda buǵyp jatqan ınternasıonalıstiń belgileri kóp. Bul aldymen «olardan qandaı paıdaly nárse úırene alamyn?» degen suraqqa jasyryn túrde jaýap izdetedi. Qazaqstandy mekendegen júzden asa ulttyń bir-birine beretini de, alatyny da az emes.

Qoǵam bul jaǵdaıǵa bir kúnde kelgen joq. Tarıhı Otany bola tura taǵdyr jazýymen ár aýylǵa pereselen bolyp kelgen ózge ult ókilderiniń qazaqsha saırap turatyn balalaryn biz áli kúnge jylylyqpen eske alamyz. «Halyqtar dostyǵy» dep atalatyn úlken uǵymnyń kishkentaı ǵana elementin Qyzyltań qoı keńsharynda júrip-aq biz de kórip óstik. Úpir-shúpir on balasy bar traktorshy Vaska aǵany orys dep ol kezde eshkim oılamaǵan eken de. «Qara Ivan» degen ákesi qara molanyń túbinde sý ustap, temir qyzdyryp soǵyp jatatyn. Ol Qyzyltań jurtyna tehnıkany jóndeýdi, qural-saımanmen jumys isteýdi úıretti. Abaı men I.Jansúgirov kósheleriniń boıy tola orys, nemis, ýkraın, cheshender bolatyn. 1950 jyldary olardy ortalyqqa qaraı jyljytý týraly arnaıy qaýly shyǵyp, údere kóshe bastaǵan kez eken. Kóktemgi egisti, kúzdegi jıyn-terinniń jaıyn oılap, sharýashylyqtyń negizgi tutqasyn ustap otyrǵandardyń aýyldy tastap kóshkenine renjigen keńshar dırektory Qanabek Zamanov aǵamyz jalynyp: «sıyr berem, qoı berem, úı berem, qalyńdar» dep álgi ártúrli ulys ókilin shetinen úgitteı bas­taıdy. Býynyp-túıinip, túıege qomyn artyp alǵandar kónsin be, raıynan qaıtpaıdy. Túk shyǵara almasyn bilip kúıip ketken dırektor: «Áı, Vaska, sen de keteıin dep júrsiń be?» deıdi basqalarǵa qaraǵanda momyndaý jigitke úmitpen qarap. Sóıtse jýas dep júrgen aǵamyz aıtatyn kórinedi: «Qanabek aǵa, ketkisi kelgender kete bersin. Eger Qyzyltań órtenip ketse, men kúlin kúzetip úsh kún otyramyn». Táýelsizdiktiń eleń-alańynda osy Vaskany balalary Reseıge kóshirip áketpek bolyp jıylyp kelgende, aǵamyz qaıta-qaıta Aqsý ózenine qaraı qashyp, jaǵasynda uzaq oıǵa shomyp, kópke deıin kónbeı júrip alypty. Keıin qyryq jyl kórshisi bolǵan Rahymǵa jazǵan hatyn búkil aýyl oqyp, kózderine jas alyp bertinge deıin aıtyp júrdi. Áldeqashan Reseıine kóship ketse de, el áli kúnge esine alyp, qurmettep otyrady.

Toı tóbelessiz tarqamaıtyn zamanda, bir-birimen aǵaıyn, qudandaly bolyp keletin Qyzyltańnyń jastary ózara tóbelesip, jaǵa jyrtysyp, judyryqtasyp jatsa da, ózge ulttyń bir balasynyń mańdaıynan shertpeıtin. О́ıtkeni olardyń bári aýyldyń saltyn biledi, shetinen qazaqsha saırap tur, eń bastysy, aýyldyń ár azamatyn óz baýyryndaı syılaıdy.

Mine, keshegi qarapaıym aýyldarda qalyptasqan osy úlgi qatardaǵy qalypty jaǵdaıǵa aınalýy kerek edi. Kerisinshe, búginde ózge ulttyń bir ókili qazaqsha sóılep tursa, jerdiń astynan jeti atamyz tirilip kelgendeı, júregimiz jaryla qýanyp, jóndi-jónsiz madaqtap, aspandatyp jatamyz. Qarashańyraqta turǵannan keıin qasıetin sezinip, tilin úırenip, sóılegenniń nesi artyqshylyq? Keńestik kezeńniń ózinde qazaq tiline jasalǵan qurmet jyldarmen birge tereńdep, kósh ilgeri bassa, qalypty jaıt qana ǵoı. Barlyq órkenıetti elderde memlekettik tildi úırene ǵoı dep eshkim eshkimge jalynbaıdy. Sebebi – qajettilik. Osy Vaska aǵamyz ben onyń on balasyn «qazaqsha úıren» dep eshkim jelkesinen túıip, digirlegen joq, «aqsha tóleımiz, aınalaıyn, oqı qoıshy» dep jalynǵan joq. Olar eshkimmen sanaspady, olarmen eshkim tirespedi. Sanasý, eseptesý – ultaralyq saıasattyń sory. Basqaǵa boıyńdaǵy jaqsyńdy, izgiligińdi berseń – tatýlyq pen berekege bastaıdy, moıyndamaı, jaqsysyn mansuq qylsań – arazdyqqa uryndyrady. Bar shyndyqtyń qarapaıym túıini osy ǵana.



Sońǵy jańalyqtar

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar