«Mańdaı terdiń táttisi-aı!..»
Juma, 8 aqpan 2013 7:23
О́tken ǵasyrdyń 50-jyldary bolsa kerek. Teńiz jaǵalaýyndaǵy osy bir Qaradóń degen jerde eńbek qazany kúni-túni qaınap jatypty. О́ıtkeni, ol toǵyz joldyń toraby ári óndiristik ónimdi mol beretin bereketti aılaq edi. Bir jaǵy kól, bir jaǵy Syrdarııa. Osy úsh sý toraby bir-birimen jalǵasyp tolqyndary aq kóbik shashatyn-dy.
Juma, 8 aqpan 2013 7:23
О́tken ǵasyrdyń 50-jyldary bolsa kerek. Teńiz jaǵalaýyndaǵy osy bir Qaradóń degen jerde eńbek qazany kúni-túni qaınap jatypty. О́ıtkeni, ol toǵyz joldyń toraby ári óndiristik ónimdi mol beretin bereketti aılaq edi. Bir jaǵy kól, bir jaǵy Syrdarııa. Osy úsh sý toraby bir-birimen jalǵasyp tolqyndary aq kóbik shashatyn-dy.
Ol kezde Aral teńiziniń sýy kemerinen asyp tógilgeli turǵan kez. Úlken-úlken motorly kemeler de munda jıi kelip toqtaıdy. Keıbiri tushy sý alady. Al aýlanǵan balyqty tıep ketetinderi qanshama!
Ásirese, kóktem-kúz aılarynda balyqshy qaýymy osy mańǵa shoǵyrlanady. Qatynas kóbeıedi. Olarǵa ne kerektiń bári jetkiziledi. Azyq-túlik, aý-qural, kıim-keshek, dala qosyna qajetti basqa da buıymdar damylsyz ákelinedi. Munyń bárin túsirip-tıeýge keme komandasy músheleriniń kúsh-qýaty jetpeıdi. Sol sebepti de jergilikti halyqtyń kómegine zárý. Mundaǵylar da bilegin sybanyp kútip turady. Kútip turatyny – eńbekaqylaryn kúnbe-kún, qolma-qol tóleıdi. El osyǵan ábden úırenip, dándep alǵan.
Qaradóńde Báımen esimdi shal boldy. Temir ustasy. Kórik basady. Álgi kemedegilerdiń ózderi kelip jalynǵasyn, ara-tura ol-pul bólshekterin dánekerlep te beredi. Biraq negizgi sharýasy ol emes. Negizgisi – bilezik, saqına, syrǵa, tógildirip shashpaý soǵý. Jáne qandaı sheber! Áıteýir suranys kóp. Adam aıaǵy arylmaıdy. Tabysy da jaman emes. Al úsh qyzynyń ortasyndaǵy uly Temirbek naǵyz jatypisher jalqaýdyń ózi. Jetijyldyq bilim alǵannan keıin ári-beri sendelip júrdi de qoıdy. Zińgitteı jigit. Áıtse de, qol jumysqa qulqy joq. Endi osy balasyna Báımen shal bir kúni shúıligedi ǵoı:
– Balam-aý, kózge shyqqan súıeldeı bop, bul ne júris? Bar, eńbekke qosyl! – deıdi.
Ol selteıip, álgi kemelerden júk túsirip, júk tıep jatqandardyń qasyna barady. Barǵanynan ne paıda? Qaltasyna qolyn salyp, shirenip turyp temeki tartýmen kúndi batyrady.
– Qulynym-aý, – deıdi Aqsulý anasy, – ákeńniń qolyna basatyn az-maz da bolsa pul ákeldiń be?
– Jo-q á, búgin kóńil-kúıim bolmady…
– Endeshe, myna bir somdy ákeńe aparyp ber. Búgingi tabysym de.
Aparady. Ákesi bir somdyqty qolyna ustap otyryp, balasyna synaı qaraıdy. Synaı qaraıdy da álgi aqshany kóriktiń astyndaǵy janyp jatqan otqa tastap jiberedi…
Ekinshi kúni de balasy qurqol keledi. Anasy jáne bir somdyq aqsha beredi. Ákesi ulynyń bet-júzine barlaı qarap alyp, ony taǵy da qyzyl shoqqa tastaı salady…
– Tileýińdi bergir-aı! – deıdi anasy baıǵus shyr-pyry shyǵyp. – Ol aqshany óz eńbegińmen tappaǵanyńdy ákeń bilip otyr. Erteń qalaıda terińdi tók, ózgelerden kemsiń be? Biz de ul týdyq dep qalja jegenbiz.
Sirá, ana sózi shymbaıyna batsa kerek, erteńine ol úsh som tabys taýyp ákelip, ákesiniń qolyna beredi-aý…
Báımen usta aqshany ýmajdap-ýmajdap otqa tastaı bergende, balasy qolynan shap berip:
– Ákejan-aı, ákejan! – dep kóz jasyn tógip jiberipti.
– Mine, mine!.. Adal ter, adal eńbek degen osylaı bolady. Mańdaı ter qashanda tátti, – dep aq batasyn beripti, usta ulyna.
Sol Temirbegi keıin ozattar qataryna qosylyp, stahanovshy atandy. Jaqsy, úlgili kolhozshy boldy.
Iá… Deni saý ár azamat áldebireýlerge telmirmeı, óziniń qolynan keletin sharýany ózi tyndyrsa quba-qup-aý. Búgingi jastar sony qulaqqa ilse, káne?!
Shákirat DÁRMAǴAMBETULY,
eńbek ardageri.
Aral.
