Segizsaı alqabynyń bir ereksheligi – munda sarmattar tarıhynyń myńjyldyq kezeńin qamtıtyn obalar saqtalǵan. Jalpy, ǵalymdardyń pikirinshe sarmattar tarıhy tórt kezeńge bólinedi. Birinshi savromattar kezeńi – b.d.d. VI-IV ǵǵ. Ekinshi erte sarmat kezeńi – b.d.d. IV ǵasyrdan shamamen b.d.d. I ǵasyrdyń ortasyna deıin sozylady. Úshinshi orta sarmat kezeńi – b.d.d. I ǵasyrdyń ortasynan b.d. II ǵasyrdyń ortasyna sáıkes keledi. Tórtinshi, keıingi sarmat kezeńi – b.d. II ǵasyrdyń ortasynan IV ǵasyrdyń ortasyna deıin keledi. Mine, osy myń jyl boıyna Segizsaı alqabyna sarmat patshalary, bıleýshileri, baqsylary jerlenip kelgen.
Qazaq dalasyndaǵy kóne qorymdar altyn izdeýshi qaraqshylar tarapynan da, Patshaly Reseı kezindegi arnaıy «ekspedısııalardyń» is-áreketimen de talaı ǵasyr tonaýǵa túsken. Tipti Keńes ókimeti tusyndaǵy arheologııalyq qazba jumystarynyń nátıjesi de osyǵan uqsaıdy. Segizsaı (Lebedovka) qorymy 1966 jyldan bastap jyl saıyn qazylsa da, búginde Shyńǵyrlaý aýdandyq mýzeıinde bul obalardan tabylǵan birde-bir jádiger joq! Máskeýden, Odaqtyń túkpir-túkpirinen, Oral qalasynan kelgen arheologtar qundy buıymdardy, tarıhı jádigerlerdi ortalyqqa alyp ketip otyrǵan. Bul jóninde «Sarmattar sarqytyndaı Segizsaı» atty maqalamyzda keńirek aıtqan bolatynbyz.
Osy kúnderi Shyńǵyrlaý aýdandyq mádenıet úıiniń dálizinde «Esenamantaý» ústirtinde jáne «Elekshar» qorymyndaǵy arheologııalyq qazba jumystary nátıjesinde tabylǵan, Batys Qazaqstan oblysynyń tarıhı-ólketaný mýzeıi qoryndaǵy jádigerler kórmesi qoıylady. Bul osy óńirden tabylǵan tarıhı jádigerlerdiń qazyp alynǵannan keıin tuńǵysh ret qaıta oralýy desek te bolady.
Budan keıin «Kóne Segizsaı» atty sımpozıýmnyń plenarlyq otyrysy ótip, sımpozıýmǵa qatysýshylar Shyńǵyrlaý aýylynan «Elekshar» qorymy arqyly «Esenamantaý» qorymyna barady. Sol jerde «Arheologııa eskertkishterin saqtaý jáne zertteý. Reseı Federasııasy jáne Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy eskertkishterdi zertteýdiń zamanaýı ádisteri, olardy saqtaý problemalary jáne sheshilý joldaryn talqylaý máseleleri» taqyrybynda dalalyq semınar uıymdastyrylady.
Sımpozıýmǵa Keńes ókimeti jyldary osy óńirdegi qazba jumystaryna qatysqan ǵalymdar shaqyryldy dedik. Olardyń arasynda Orynbor qalasynan tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, «Segizsaı» keshenin qazǵan arheolog Sergeı Gýsalov, Chelıabidegi Ońtústik Oral memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh jáne arheologııa ınstıtýtynyń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, «Segizsaı» keshenin qazǵan arheolog Sergeı Botalov, Reseı ǴA Etnologııa jáne antropologııa ınstıtýty Fızıkalyq antropologııa ortalyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Segizsaı kesheninen tabylǵan buıymdardy zerttegen antropolog Egor Kıtov, Volgograd memlekettik ýnıversıtetiniń dosenti, «Drevnostı Lebedevkı» (Ejelgi Segizsaı) monografııasy avtorlarynyń biri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Valerıı Klepıkov, orys geografııalyq qoǵamy Orynbor aımaqtyq bóliminiń sarapshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Úlgili jáne Elekshar keshenderin qazýǵa qatysqan Sergeı Bogdanov, Reseı ǴA Shyǵystaný ınstıtýtynyń qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstannyń batys óńirindegi eskertkishter salasynyń mamany Archıl Balahvansev, Edil-Jaıyq dalasynyń qola jáne erte temir dáýiri kezeńin zertteýshi ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory Aleksandr Hohlov, Á.Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýty Batys Qazaqstan aımaǵynyń bas sarapshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Arman Bısembaev, «Segizsaı» keshenin qazǵan tanymal qazaqstandyq arheolog, tarıh ǵylymdarynyń doktory Rahım Beknazarov, batysqazaqstandyq arheologtar Iаna Luqpanova men tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Murat Qalmenov jáne basqalary bar. Shyn máninde kóne Segizsaı óńirin ár jyldary zerttegen arheolog ǵalymdar buryn-sońdy bulaısha bir jerge jınalǵan emes.
– Biz osy shara arqyly týǵan ólkemizdiń tarıhyn túgendep, ǵylym úshin asa mańyzdy Segizsaı obalar keshenin odan ári zertteýdiń keleshegin júıege túsirgimiz keledi, – deıdi Tilegen Qalıev.
