Rýhanııat • 07 Mamyr, 2019

«Bekejan, sende arman joq»

865 ret kórsetildi

«Gaýptmannyń «Ymyrttaǵy mahabbat» («Pered zahodom solnsa») pesa­syn­daǵy sońǵy romantık, rýhanı jan­kúıer Mattıs Klaýzenniń rólinde oınaýdy kópten beri oılap júretin edim. Tipti, armandadym. Birneshe márte teat­r basshylyǵyna da ótinish jasadym. Biraq qansha aıtsam da, estigenim bir jaýap. «Áli jassyń». Sol baıaǵy belgili jaýap, quryp ketkir qyzyl túlkideı bulǵańdaǵan qyzǵanshaqtyq pa bilmeı-min. Áıtpese, qaıdaǵy jas, jetpiske keldik qoı. Al Klaýzen bolsa elýde. Qaıte­siń, ýaqyt bar ǵoı, dep ózińdi óziń sabyrǵa shaqyrasyń. Biraq erteń kesh bol­ýy da ǵajap emes qoı». 

KSRO Halyq ártisi, áıgili Vasılıı Lanovoı óziniń «Algorıtm» baspasynan shyqqan «Zýlaıdy kúnder» atty kita­byn­da osylaı dep jazypty. 

Adamnyń armany taýsylǵan ba? Al akterdiń, óner adamynyń armanyn ábden túsinýge bolady. Sahnaǵa ár shyq­qan saıyn myń ólip, myń tiriletin shyn ónerpazdyń ári qaraıǵy tirligi de, ony ustap qalatyn da sol armany bolar. Bál­kim, bizdiń keıbir ǵajaıyp júı­rik­ter­diń sol armanyna qoly jetpeı (ómirde jetkenimen sahnada jetpeı), Qulagerdiń taǵdyryn qushýynyń bir sebebin de osy tóńi­rekten izdeý kerek shyǵar. 

Qandaı rólde bolsyn, akter aldymen ózin oınaıdy. Bálkim, sol spektakl onyń taǵdyry shyǵar, sodan da bolar, oń jambasyna keletinin bi­lip tur­ǵan bolýy kerek. Shyn talant qa­shan­da ózine-ózi senimdi bolady. Klaý­zendi Asanáli Áshimuly da oınady. Qalaı oınaǵany jurttyń esinde. Áshir­bek Sy­ǵaı aıtpaqshy, Asekeńniń qaı róldi de óltir­meı jibermeıtini belgili. Kúnde­li­gindegi (27.01.10.) myna bir sóılem sonyń dáleli. 

«Ymyrt­taǵy mahabbattyń» 99-qoıylymy. Spektakl kak nıkogda jaqsy júrdi. 99 ret kórgen Baǵdat kózimnen jas shyǵyp ketti deıdi. 

Zaharov degen Máskeýdiń rejısseri aldyma kelip, tizerlep turyp: «Vy velıkıı artıst. Men úsh uly ártisti bilemin. Olar osy róldi oınaǵandar – Sımanov (Peterbor), Sarev (Máskeý), úshinshisi – Siz» dedi. 
Asaǵańnyń oınaǵanyn Lanovoı kóre qoımaǵan shyǵar. Kórse sóz joq qýanar edi. Shyn talant qýana da biledi ǵoı. Endi onyń da Klaýzendi tórtinshi bolyp oınap, armanyna jolyǵýyna tilektespiz. Áıtse de Lanovoıdyń armany oıymyzǵa qaı­da­ǵy-jaıdaǵyny túsirip jibergeni.

Asaǵańnyń 80 jyldyq mereıtoıy sal­ta­natynda ákemteatrǵa kisi syımaı ketti. Teatrdyń ishi-syrty lyq toldy. Kóligimizdi eki-úsh kvartal tómenge qoıyp keldik. Ony halyq tik turyp qar­sy aldy. 

Qasymdaǵy bir kisiniń «Ákemteatr kóp­­ten beri bulaı aýzy-murnynan shy­­ǵyp tolmap edi» degeni sol edi, atańa náleti ishtarlyq ta sol mańaıda júr eken «joq, anda-sanda tolyp tu­rady» dep kúńk etti. Asaǵańnyń kún­de­liginde jazǵanyndaı, «ónerdiń jany – qushtarlyq, jaýy – ishtar­lyq» degen sózi esimizge tústi. Uly eposta Shegeniń «Tólegen, sende arman joq» deıtinindeı, «Bekejan, sende arman joq» dep álgi estip qalmasyn degendeıin, ishteı kúbir­le­dik. 

Keshte jaqsy sóılegender boldy. S.Orazbaev bul bes jerde prezıdent dedi. Kezinde bul júrgen jerde qyzdar bizdi adam demeıtin dep qaǵytyp sóılegeni jarasyp turdy. R.Otarbaev «Asanáli deń­geıi – álemdik deńgeı, sol úshin qol soǵaıyq myrzalar!» dedi. Qysqasy, júrekten shyqqan sonshalyqty bıik sózder álgi ishtarlyqty ıt silikpesin shyǵaryp, teatrdan qýyp shyqty, bizdiń de keýdemiz tazaryp qaldy. 

Aıtpaǵym ne? «Almaty aqsha­my­­nyń» qaısybir nómirinde aıtyl­ǵa­­nyndaı, tulǵataný úrdisi jalǵasa beredi. Tulǵanyń mereıtoıyn, uıym­das­tyrylǵan jarııalanymdardy kútip otyr­maı (8 mamyr uly ónerpazdyń týǵan kúni), biz bul taqyrypqa tereńdeı beremiz. Ultqa ólsheýsiz eńbek sińirgen, qazaqqa bolsyn degen, qazaqtyń nanyn adal jegen kim bolsyn, bizdiń súıikti keıipkerlerimizge aınalady. 

Al endi bul jolǵy tulǵaǵa túsin­dir­meniń qajeti joq. Rahymjan myrza aıt­qan­daı, «álemdik deńgeıdegi Asanáli». 

Kúndelik jarııalaý úrdisi «Almaty aqsha­mynda» Áshirbek Syǵaıdyń usyn­ýy­men Qapan Badyrovtan bastalǵan. Odan soń bul úrdis túrli janrda, túrli baǵytta jalǵasty. Talasbek Ásem­qu­lov­tyń «Kemeńger ómirinen bir úzik syr» atty A.Súleımenov týraly essesi basy­lymnyń onshaqty nómirinde jarııa­la­nyp, qoǵamda úlken dúmpý týǵyzdy. S.Orazbaevtyń jyldar boıy «Jaqsydan sóz qalsyn» aıdarymen júrgen áńgi­me­le­ri «Ta­zarǵyń kelse, teatrǵa bar», «О́mir­diń ózi – teatr» atty eki tomǵa aınal­dy. E.Obaevtyń N.Orazben júr­giz­gen áńgimeleri «Esimde bári esimde» degen ataýmen kúni keshe baspaǵa tap­sy­­ryldy. Qýandyq Túmenbaıdyń «Kóz­boıaýy joq kórinisteri» de alǵash ret osy basylymda tusaýyn kesken. Osy jarııalanymdardyń arqasynda «Tul­ǵa­taný», «Tulǵa-taǵdyr», «Adamdar. Jyl­dar. Taǵdyrlar», «Burynǵynyń adam­da­ry-aı» atty aıdarlar ómirge keldi. Osy aıdarlar aıasynda aldaǵy ýaqytta talaı tulǵaly azamattardyń ómirinen syr shertip, oı tolǵaıtyn bolamyz. Qysqasy, tulǵaǵa oralyp otyrýymyz kerek. 

Tulǵaǵa oralyp otyrý kerek dedik. Nege? Tarıhty tulǵa jasaıdy, tobyr emes. Jurt tulǵasyna qarap boı tú­zeı­di. Ol elge baǵyt-baǵdar berýshi adam. Tul­ǵanyń ómiri sonysymen ónege, úlgi. Jurt odan kóz jazyp qalmaýy kerek. Kez kelgen órkenıetti eldiń máde­nıe­tinde osylaı. Olar amalyn taýyp tul­­ǵanyń ár sátin, saǵatyn, ár kúnin hat­tap, baǵamdap, baqylap otyrady. Olar tulǵany izdep júredi, kózden tasa qylmaıdy, bizdiń baǵymyzǵa oraı bizdi mundaı kúrdeli izdeniske ushyratpaı tulǵanyń ózi kúndeligin jarııalaýǵa kelisimin berip otyrady. Buǵan deıin «Almaty aqshamynda» kúndeliktiń 2010 jyldyń 20 shildesine deıingi nusqasy jarııalandy. Kúndelikter birneshe ret jeke kitap bolyp, odan soń kóp tomdyq­tar­ǵa enip talaı márte basylyp shyqty. Endigi jerde sońǵy 7 jyly qamtylyp, tolyq nusqasy «Arna-b» baspasynan ja­ryq­qa shyǵyp otyr. 

«Meniń janrym – kúndeliktiń» gazet­tik nusqasy da, jeke kitap bolyp shyqqan nus­qasy da árdaıym oqyrman nazaryn aýdaryp, suranysyn arttyryp keledi. Kúndelikter nege oqylady? Birinshiden, onyń avtory elge asa tanymal, tulǵaly adam. Ekinshiden, onda ómirdiń óz 

boıaýy, akterdiń óneri, jeke ómiri, túrli taqyryptaǵy kózqarastary, pikirleri, oı-tolǵanystary jarııalanady. Munda falsh, ótirik ómir degen bolmaıdy. Bári tabıǵı, shynaıy. Yqsham, utqyr jazylady. Kúndelik – bul minezder jıyntyǵynyń, kóńil kúıdiń kórinisi. Tulǵanyń árbir sáti nazardan tysqary bolmaýy kerek desek, tipti mundaǵy kún raıy, qan qysymy jónindegi derekter de nazar aýdartady. 

Bir qaraǵanda bázbireýler úshin kún­de­lik jaı kúnparaq bolyp kórinýi múmkin. Olaı emes, kúndelikte jasandy jazý, jasandy oılaý degen bolmaıdy. Siz bar syryńyzdy jurtqa jaıyp ne árkimge sybyrlap aıtyp júrmeısiz ǵoı. Sol sebepti, tulǵa ne jáı qarapaıym adam bolsyn, kúndeligine shyn sózin, pikirin jazyp qoıady. Siz ol oıyńyzdy maqala jazyp aıta almaýyńyz múmkin, al kúndelikte qalady. 

Kúndeliktiń mańyzdylyǵy, qundy­ly­ǵy keıin jyldar ótken soń baryp aıqyndalyp jatady. Ol zertteý nysa­ny­na aınalady. Osy kúni bul kisi kúnde­li­gine ne dep jazdy eken degen ińkár, qush­tar kóńil oıanýy ábden múmkin. Sonda sol kúngi derek, oı-pikirdi oqyp, siz úlken qazynaǵa jolyǵaryńyz, izdegen asy­lyńyzdy tabaryńyz bek múmkin. 

Sonymen, «Meniń janrym – kúnde­lik­tiń» jalǵasy «Asanáli Áshimovtiń mádenıet pen ónerdi qoldaý qory» qoǵamdyq qorynyń kómegimen tanymal tulǵalardyń tanymdyq dúnıelerin tańdap, talǵap basatyn «Arna-b» bas­pa­sy­nan jeke kitap bolyp jaryq kórdi. «Men ár týǵan kúnimdi bir jumys biti­rip qarsy alýǵa daǵdylanǵanmyn» dep abyz-ańyzdyń ózi aıtqanyndaı, bul da bir bitken is boldy. Onyń tóreshisi de, baǵa­syn berýshi de ózińiz, mártebeli oqyr­man! 


Qalı SÁRSENBAI

Sońǵy jańalyqtar

Inflıasııanyń beti qaıtpaı tur

Ekonomıka • Búgin, 20:00

Sıfrlyq damý vıse-mınıstri taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 19:45

Memleket basshysy Asqar Mamındi qabyldady

Prezıdent • Búgin, 18:13

«Tobyl» alty fýtbolshymen qoshtasty

Fýtbol • Búgin, 17:45

Depýtattar nege tártipke baǵynbaǵan?

Aımaqtar • Búgin, 17:10

Kıim óndirisinde ımporttyń úlesi artqan

Ekonomıka • Búgin, 15:29

Pavlodarda er adamdy poıyz qaǵyp ketti

Aımaqtar • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar