Dostastyq temirjolshylary Helsınkıde bas qosty

Fınlıandııa astanasy kezdesý ótkizetin oryn retinde ekinshi ret tańdap alynǵany tegin emes. Bu­ǵan deıin Keńes otyrysy osy Fın jerinde 2011 jy­ly ót­ken bolatyn. Onyń da ózindik sebebi bar. О́ıtkeni osy eldiń VR Group kompanııasy Keńestiń qaýymdasqan múshesi sanalady. Otyrysqa atalǵan kompanııadan ózge 17 temir jol ákimshiliginiń qaty­sýy jıynnyń mańyzyn arttyra tústi. 

Talqylaý barysynda qaty­­sý­shylar halyqaralyq qaty­nas­taǵy jolaýshylar kesheni jumy­synyń 2018 jylǵy jáne 2019 jyldyń birinshi toq­sanyndaǵy, sondaı-aq temir jol jelileri paı­­da­lanýynyń qo­ry­tyndysyn shyǵardy. Atap aıt­qanda, oty­rys­qa qatysýshy elder temir jol jelileri bo­ıynsha júk jáne jolaý­shylar poıyzdarynyń kedergisiz qoz­ǵa­lysyn, temir jol kóliginiń úzdiksiz jumysyn qam­tamasyz etý boıynsha 10-ǵa tar­ta máse­leni qarady jáne ke­lis­ti. Reti kelgende birqatar kór­set­kishterge nazar aýdara ke­teıik. 2018 jyly TMD elderi temir­­ joldarymen 2 mlrd 32­ mıl­lıon tonnadan astam júk­ tasy­maldansa, bul 2017 jyl­ǵy kórsetkishten 1,5% artyq boldy. Bul oraıda júk aına­lymy da 4% artqandyǵyn ataı ketken oryndy. Al 2019 jyl­dyń birinshi toq­sanynda júk tasymalynyń kólemi 495 mln tonnany qurasa, bul 2018 jyl­dyń sáıkes ke­zeńindegi deńgeıden 0,4% kóp. 

Halyqaralyq júk aınaly­my oń dınamıkasynyń qa­lyp­ta­sýynda ulttyq tasymal­daý­­shy­nyń da ózindik úlesi bar. My­­saly, júkterdi tasymaldaý boıynsha alǵan mindettemelerin asy­ra oryndaǵan temir jol ákim­­shilikteriniń qatarynda «Qa­zaq­stan temir joly» UK» AQ (+0,6%) atalýy marqaıýǵa turar­lyq jaıt. Bul rette Dos­tastyq elderi keńistiginde kon­teınerlik ta­symaldar jedel qarqynmen ósip keledi. 2018 jyly bul kór­setkish 12,8%, 2019 jyl­dyń birinshi toqsanynda ótken jyl­dyń sáıkes kezeńine qaraǵanda 15,5% artyp otyr. Konteınerlik tasymaldyń temir­jol ákim­shi­likteriniń jemisti yntymaq­tastyǵy nátıjesinde múm­kin bol­ǵandyǵyn da ataı ketý kerek. Bul oraıda Qazaqstan, Reseı, Bela­rýs temir joldarynda po­ıyz­ qozǵalysy jyldamdyǵyn ba­rynsha arttyrý úshin arnaıy kes­teler engizilip, uzynquramdy poıyzdar jolǵa shyǵarylýda. So­nymen qatar 2018 jyly TMD temir joldarymen halyqaralyq qatynasta jolaýshylar tasymaly 18,6 mln adamǵa jetse, bul 2017 jylǵydan 0,7% artyq. 

Alqaly jıynda sonymen birge temir jol kóligi sa­­la­syndaǵy nor­­matıvtik-teh­nı­kalyq qu­jat­­tardyń mańyz­dylyǵy má­se­le­leri jan-­jaqty qaras­ty­ryldy. Iаǵnı, vagon, jolaý­shylar sha­rýa­shylyǵymen qa­tys­ty bir­qatar qujattarǵa óz­ge­rister men to­lyqtyrýlar en­gizý máse­le­si qoldaý tapty. Bar­lyq qa­­byl­danǵan sheshimder mem­leketaralyq qatynastaǵy temir­­ jol jelisi jumysynyń, júk jáne jolaýshylar tasymaly tıim­diligin arttyrý, jyljymaly quram tehnıkalyq mazmunyn, jóndeý boıynsha jumystardy jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Jáne de otyrys­qa qatysýshylar 2018 jylǵy konteınerler nómirlik sanaǵy­nyń jáne 2019 jyldaǵy júk vagondary sanaǵynyń qory­tyndylaryn shyǵardy. So­nymen birge 2019 jáne 2020 jyldardaǵy jolaýshylar poıyz­dary qozǵalysynyń kes­tesin ázirleýge baılanysty máseleler de kópshilik nazaryna usynyldy. Keńes dıreksııa­sy tóraǵasynyń oryn­basary Vıktor Popov atap ótkendeı, 2018 jyldyń jeltoq­sanynda engizilgen, qazir jumys istep turǵan kestede 2007 jyldan birinshi ret halyqaralyq poıyz­dar qozǵalysynyń ólshe­mi 116 parǵa deıin artyp otyr. Al aǵymdaǵy jyldyń jeltoq­sanynda qoldanysqa engizilgeli otyrǵan 2019-2020 jylǵa arnal­ǵan qozǵalys kestesin ázirleý barysynda qozǵalys ólshemin 119 parǵa jetkizý josparlanǵan. 

Otyrys barysynda aǵym­daǵy jyldyń qyrkúıe­ginde Dýshanbe qalasynda úshinshi Halyqaralyq jolaýshylar forýmyn ótkizý sheshimi qa­byl­danǵandyǵyn da qa­perge sa­la ketken jón. Al Keńes­tiń ke­lesi otyrysy 2019 jyldyń qa­zanynda Mınskide ótedi dep kútilýde. 

Sondaı-aq Helsınkıde ótken Dostastyqqa múshe mem­le­ketter temir jol kóligi jónin­degi keńestiń 70-shi otyrysynda Q.Álmaǵambetov birqatar eki­jaqty kezdesýler ótkizip, ózara yqpaldastyqtyń ózekti máse­lelerin ortaǵa saldy. Atap aıtqanda, VR Group kompa­nııa­synyń (Fınlıandııa temir joldary) prezıdenti Rolf Iаnsonmen bolǵan kelissózder barysynda Fınlıandııa – Reseı – Qazaqstan – Qytaı jáne keri baǵyttaǵy konteınerlik tasymaldaýdy damytý jaıy sóz boldy. Ásirese qazaqstandyq kómir­di eksportqa shyǵarý ja­ıy jáne ony Fınlıandııa ar­qy­ly tranzıtpen tasymaldaý máse­leleri talqyǵa tústi. Budan bas­qa, Qazaqstan temir joly bas­shysynyń birinshi orynbasary Qanat Álmaǵambetov Lıtva temir joldarynyń bas dırektory Mantos Bartýshkamen kezdesýde «Vıkıng» konteınerlik poıyzy men Transkaspıı baǵyty (TMKB) áleýetin paı­dalaný, Klaıpeda porty ar­qyly qazaqstandyq kómir men astyqty jóneltýdi uıym­das­tyrý, konteınerlik tasymaldaýdy eseleýdiń perspektıva­laryn talqylady. Jáne de qyrǵyz temir jol ákimshiligi bas­­shysymen bolǵan kezdesý barysynda eki el aýmaǵy ar­­qy­ly júkaǵynyn arttyrý úshin qolaıly jaǵdaılar ja­saý ja­ǵyna ekpin berildi. «Qyrǵyz temir joldary» UK» JT bas dırektory Qanatbek Ábdikerimovpen bolǵan kezdesýde tasymal kólemin ulǵaıtý máseleleri de erekshe ataldy.

Asqar ISAQOV,

BAQ-pen jumys júrgizý departamentiniń menedjeri