Erler eskeretin erekshe jaı

Beısenbi, 7 naýryz 2013 7:26

Qazirgi tańda medısınanyń ýrologııa salasyndaǵy ózekti taqy­ryptardyń biri – erlerdiń  qýyq asty beziniń syrqattary. 60 jastan asqan erler arasynda bul aýrý júrek aýrýlary men qaterli isikke qaraǵanda jıi kezdesedi. Qýyq asty beziniń (prostatanyń) barynsha keń taraǵan syrqat túrleri retinde  jedel jáne sozylmaly prostatıt; qýyq asty beziniń zalalsyz gıperplazııasy (prostata adenomasy); qýyq asty beziniń qaterli isigin ataýǵa bolady.

Beısenbi, 7 naýryz 2013 7:26

Qazirgi tańda medısınanyń ýrologııa salasyndaǵy ózekti taqy­ryptardyń biri – erlerdiń  qýyq asty beziniń syrqattary. 60 jastan asqan erler arasynda bul aýrý júrek aýrýlary men qaterli isikke qaraǵanda jıi kezdesedi. Qýyq asty beziniń (prostatanyń) barynsha keń taraǵan syrqat túrleri retinde  jedel jáne sozylmaly prostatıt; qýyq asty beziniń zalalsyz gıperplazııasy (prostata adenomasy); qýyq asty beziniń qaterli isigin ataýǵa bolady. 

Zamanǵa saı ár jastaǵy adamdar baýyrdyń, búırektiń, júrektiń qaıda ornalasqanyn jáne olardyń atqaratyn qyzmetterin bilgenimen, qýyq asty bezi týraly túsinikteri joqqa tán. Bul máselege ýrolog, androlog mamandar keıingi kezde basa nazar aýdara bastady. Son­dyqtan, jasy ulǵaıǵan er adamdar arasynda qýyq asty bezi aýrýlaryn profılaktıkalyq túr­de emdetetinderdiń sany arta túsýde.
Degenmen, qýyq asty beziniń qyzmetine jáne emdelýine baılanysty máseleler tolastar emes. Zamanaýı talaptarǵa baıla­nysty dárigerlerdiń úlesinde kóptegen ár túrli emdeý tásilderi bar. Hı­rýr­gııalyq tásil tıimdi, alaıda, ja­ǵymsyz jaqtary da bar, son­dyqtan óte qajet bolmaǵan jaǵdaıda dári­gerler ony qoldanbaıdy.
Esińizde bolsyn, qýyq asty bezi tek erkekterde ǵana kezdesedi. Qýyq asty bezi (prostata) – bul jambas jaǵyndaǵy qýyqtyń basynda ornalasqan kishigirim dene múshesi. Ol qasaǵa súıektiń artynda ornalasqan, ony tik ishektiń ish jaǵynan dáriger ýrolog nemese androlog (keıbir hırýrgııalyq syrqat kezinde hırýrg, proktolog) suq saýsaqpen sıpalap sezip, tekseredi.  Ol bez tik ishekke «batyp turǵan» grek jańǵaǵyn eske túsiredi. Kóptegen derekter boıynsha, bez qalypty jaǵdaıda tur­­ǵanda kishkentaı talshynnyń (kashtannyń) kólemindeı ǵana bolady. Jasóspirimdik kezeńde onyń salmaǵy 2 gramnan tómen, al jynystyq jetilýden keıin onyń salmaǵy 10 gramǵa deıin óse­di jáne eresekterde 20 gramnan aspaıdy. Qýyq asty beziniń ortańǵy bóligimen ýretra, ıaǵnı úrpi ótedi. Barshaǵa aıan, úrpi ar­qyly qýyqtaǵy nesep syrtqa shyǵarylady.
Qýyq asty beziniń ulǵaıýyn medısına tilimen qýyq asty be­ziniń zalalsyz gıperplazııa­sy dep ataıdy. Bul prostata aýrý­larynyń keń taraǵan túri. (Kúndelikti turmysta «prostata beziniń adenomasy» degen termın jıi qoldanylady). Zalalsyz aýrý dep atalýynyń sebebi, munda qaterli jasýshalar túzilmeıdi. «Gıperplazııa» sózi «kólemniń ulǵaıýy, keńeıýi» dep aýdarylady. Dárigerlerdiń kópshiligi qýyq asty beziniń ulǵaıýyn aǵza qartaıýynyń qarapaıym bir túri dep esepteıdi.
Qýyq asty beziniń ulǵaıý bel­gilerin 40 jastan asqan er­kek­terdiń 10 paıyzynan baıqaý­ǵa bolady. Árıne, bul osy adam­dardyń barlyǵyn prostata aýrý­larynyń belgileri mazalaıdy degen sóz emes. Alaıda,  ulǵaıǵan bezdiń jaǵymsyz áseri baıqalsa, tez arada ýrolog dárigerge qaralý kerek. Eskerte ketsek, joǵary mamandandyrylǵan, zamanaýı tehnologııalar arqyly jasalatyn arnaıy operasııalar túri B.O. Jarbosynov atyndaǵy Ýrologııa ǵylymı ortalyǵynda kún saıyn ótip jatady.
Qýyq asty bezi nege ulǵaıady? Ǵylym ázirge bul suraqqa naqty jaýap bere almaıdy. Keıbir bol­jamdarǵa sáıkes, atalǵan aýrýda násildik nemese genetıkalyq beıimdilik bar, óıtkeni, bul dert Azııa turǵyndarynyń arasynda az taralǵan, kerisinshe qara násildi amerıkalyqtardyń arasynda jıi kezdesedi.
Halqymyzdyń ómir súrý sharttaryna baılanysty ótken kezeńde prostata adenomasy az paıyzda kezdesken degen dúdámal pikirler bar. Taza aýa, ınfeksııanyń az­dyǵy, atqa otyrý, konservantsyz taza taǵam, móldir bulaq sýy, tabıǵı antıbıotıkke baı qy­­­myz ishý, osynyń bári, árıne, den­­saýlyq kepili bolǵan. Biraq, adam balasy 100 jasqa deıin ómir súrse, onda is júzinde árbir erkek bul aýrýǵa shaldyǵar edi deıdi mamandar. Sonymen, qýyq asty bezi adenomasynyń damý qaý­pi dáleldengen jalǵyz faktor – erkek  aǵzasynyń qartaıýy bolyp tabylady.
Prostata gıperplazııasynyń jaǵdaıyndaǵy negizgi máseleler retinde aýrýdyń jasyryn túrde damýyn jáne birtindep úrpi óze­gi joldaryn jaýyp tastaıtynyn ataýǵa bolady. Sonymen qa­tar, qýyq bulshyq etteriniń ju­­mysy buzylady. Nátıjesinde ol ne mólsherden tys bosańsıdy, ne ne­sep shyǵarý kezinde qajetti deńgeıde jıyrylmaýy múmkin. Baıqaǵandaryńyzdaı, prostata gıperplazııasy nátıjesinde týyndaǵan qıyndyqtar nesep shy­ǵarý prosesine áser etedi. Bul jaǵ­daıda mynadaı belgiler paıda bolady: nesep shyǵarar aldynda kúshený; nesep shyǵarýdyń kidirýi; álsiz nemese úzik-úzik nesep aǵysy; aýrý jańa ǵana dárethanaǵa baryp kelse de qaıtadan nesep shyǵarǵysy kelýi: qýyqta qaldyq zárdiń sezilýi jáne de jıi, ásirese, túnde nesep shyǵarý. Keıde atal­ǵan belgilerdiń bári bolmashy túrde baıqalady da, syrqat adam ony elemeıdi.
Ulǵaıǵan qýyq asty bezderi kóptegen qıynshylyqtar ákelýi múmkin. Dárethanaǵa jıi barý nemese túngi uıqysyn buzý kimge unasyn? Al odan da qaýiptisi – bul búırek aýrýlaryna, nesep jol­darynyń juqpaly aýrýlaryna, sondaı-aq, qýyq patologııasyna jol ashady.
Qýyq asty bezderi neǵurlym ulǵaısa, naýqas adamnyń qıyn­dyqtary soǵurlym kóbeıe beredi degen tujyrym bir qaraǵanda durys sııaqty. Biraq, shyndyǵynda ol árqashan olaı bola bermeıdi. Keıbir jaǵdaılarda tek kishkene ǵana ulǵaıǵan qýyq asty bezi úlken qıyndyqtardyń kózi bolyp tabylady. Kerisinshe, keı jaǵdaıda 70-80 qadaqtaı, ıaǵnı «órik» kólemine deıin ulǵaıǵan qýyq asty bezi tipten qaýipsiz bolýy múmkin. Sondyqtan da qýyq asty beziniń kólemi men onyń tıgizetin zardabynyń arasyndaǵy baılanys aıtarlyqtaı emes.
Osy ýaqytqa deıin prostata gıperplazııasyn emdeýdiń tek eki tásili ǵana qoldanylyp keldi: hırýrgııalyq operasııa jáne ope­rasııaǵa qolaıly ýaqytty anyqtaý úshin aýrýdyń damýyn muqııat baqylaý. Biraq ǵy­lym bir ornynda turǵan joq. Ulǵaıǵan prostatany emdeý jolda­ry únemi jańa ádis-tásildermen to­lyǵyp otyrady. Qazirgi tańda ne­gizgi jańa tásilder mynadaı: emdik shóptermen emdeý; dárimen emdeý, baıqaý-baqylaý kezeńi; stentterdi engizý (jasandy tútiksheler); gıpertermııa (joǵarǵy temperatýramen emdeý); jylýmen emdeý (termoterapııa); lazer kómegi arqyly emdeý, otalaý.
Shuǵyl operasııalyq emdeý, jos­parly túrdegi qýyq arqyly jasalatyn adenomektomııa operasııasy, endoýrologııalyq trans­úrpilik jolmen elektrorezeksııalaý men lazer kómegi arqyly otalaý bizdiń elde jıi de sátti qol­danylady.
Qoryta aıtqanda, qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy astarlap kelip, asqyna damyp, ómirdiń ekinshi jartysynda, zeınetkerlik kezeńde er adamnyń ómir sapasyn tómendetetin áleý­mettik aýrýǵa aınalýda. Son­dyq­tan da el azamattaryna aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izdeńizder jáne syrqattyń alǵashqy belgileri paıda bolysymen der kezinde dáriger ýrologqa kórinińiz demekpiz.
Amanjol SURANShIEV,
medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, joǵary sanattaǵy dáriger ýrolog.
ALMATY.