Baq bererde elge yrys qonady

Senbi, 20 sáýir 2013 0:41

«Birlik bar jerde – tirlik bar» deıdi dana halqymyz. Bul­ teginnen-tegin aıtyla­ salmasa kerek. Aýyzbirlik pen­ túsinistik, qarapaıym syı­las­tyq ústemdik qurǵan jerlerge qashanda nátıjeli isterdiń úıir bolatyny belgili. Qazaqstanda qalyptasqan ulttar tutastyǵy men halyqtar dostyǵynyń ar­qa­synda búginde memleketimiz órkendep, ilgeri basyp keledi. Kópultty halqymyzdyń yn­ty­maqtastyǵy, beıbitshiligi memleketimizdiń basty je­tis­tigi, baılyǵy. Ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa tyrysýymyz kerek. Al jańa qa­zaq­stan­dyq patrıotızm barlyq qoǵamdy, barlyq etnosty bi­rik­tirýi tıis. Bul degenimiz, me­nińshe, árbir Qazaqstan aza­matynyń ózinen bastap, kóp­ultty qoǵamymyzǵa barynsha adal qyzmet etip, óz úlesterin qo­sýy adamı boryshy dep bilemin.

Senbi, 20 sáýir 2013 0:41

«Birlik bar jerde – tirlik bar» deıdi dana halqymyz. Bul­ teginnen-tegin aıtyla­ salmasa kerek. Aýyzbirlik pen­ túsinistik, qarapaıym syı­las­tyq ústemdik qurǵan jerlerge qashanda nátıjeli isterdiń úıir bolatyny belgili. Qazaqstanda qalyptasqan ulttar tutastyǵy men halyqtar dostyǵynyń ar­qa­synda búginde memleketimiz órkendep, ilgeri basyp keledi. Kópultty halqymyzdyń yn­ty­maqtastyǵy, beıbitshiligi memleketimizdiń basty je­tis­tigi, baılyǵy. Ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa tyrysýymyz kerek. Al jańa qa­zaq­stan­dyq patrıotızm barlyq qoǵamdy, barlyq etnosty bi­rik­tirýi tıis. Bul degenimiz, me­nińshe, árbir Qazaqstan aza­matynyń ózinen bastap, kóp­ultty qoǵamymyzǵa barynsha adal qyzmet etip, óz úlesterin qo­sýy adamı boryshy dep bilemin.

El ishindegi ultaralyq tatý­lyqty nyǵaıtýda mańyzdy kons­tıtýsııalyq organ bolyp sanalatyn, álem keńistiginde teńdesi joq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Elbasy bas­tamasymen qurylýy – kó­re­gendik pen bolashaqty bol­jaýdyń nátıjesi. Bul Assam­bleıanyń orny aıryqsha. Ol – beıbitshilik pen kelisimdi tıim­di nasıhattaýshy qoǵamdyq ınstıtýtqa, etnosaralyq jáne­ konfessııaaralyq tole­rant­tylyqtyń qazaqstandyq úlgisiniń negizine aınaldy.
Qazaqstan ótken ǵasyrdyń 40-jyldaryndaǵy solaqaı saıasatqa baılanysty qonys aýdarǵan ártúrli ult ókilderine pana boldy, odan soń tyń ıgerý bastaldy. Qazaqstanǵa KSRO-nyń barlyq respýblıkalarynan 600 myńnan astam adam keldi. Olardyń 350 myńy jas­tar edi. Solardyń kópshiligi tu­raqtap qalyp, osynda óz Ota­nyn tapty. Bir ólkede tamasha ómir súrip, tatý bolýǵa, jaq­sy jumys isteýge, otba­syn qurý sııaqty adamzat qun­dylyqtaryn meńgerýge bizdiń halqymyzdyń danalyǵy je­te­di. Bul oraıda, Qazaqstan hal­qy Assambleıasy, onyń ishin­de oblystyq etnomádenı bir­lestikter yqpaldy qoǵamdyq kúshke aınalǵan.
Qazaqstanda barlyq etnos­tyń mádenı murasyn, salt-dástúri men ádet-ǵurpyn, ti­lin tolyqqandy jańǵyrtý men damytýdyń turaqty me­ha­nızmi júzege asyrylyp kele­di. О́ńirimizdi 108 etnostyń ókil­deri mekendeıdi. Oblys aýmaǵynda 20 etnomádenı bir­lestik jáne qalalar men aýdandarda olardyń 51 fılıaly jumys jasaıdy. Osy etno­mádenı birlestikterdiń ju­mysyna qoldaý kórsetý maq­sa­tynda oblystyq bıýdjetten qarjy bólinedi. Sonymen qatar, jyl saıyn barlyq etno­mádenı birlestikterge oblys ákiminiń granty beriledi, oblys ákiminiń «Baýyrmal» syılyǵy da belgilengen. Mádenı birles­tik­ter ózara tyǵyz qarym-qatynas ornata otyryp, ár jyly oblys jurtshylyǵynyń qatysýymen ulttyq mádenıet kúnderin ótkizip keledi.
Qazaqstandaǵy etnomádenı birlestikterdiń dostyq qarym-qatynastardy óristetip, hal­qy­myzdyń tarıhyn, salt-dás­túrlerin nasıhattaıtyn is-sharalardy kóptep uıym­dastyrýlary qajettigin Elbasy Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HVII sessııasynda atap aıtqan bolatyn. Osy negizde «Beıbitshilik pen kelisimniń jol kartasy» sherýi elimizdiń soltústigi men batysyndaǵy birqatar óńir­lerde jalǵasyn tapty.
Ult birligi uıysqan Ońtústik Qazaqstan halqy memleketimizde júrip jatqan barlyq bastamalardy, tapsyrmalardy atqarýda respýblıkada biregeı bolyp kósh bastap keledi desem, artyq aıtqanym emes. Oǵan negiz bolatyndaı oblysymyzda kóp ulttan quralǵan, yntymaǵy jarasqan adam resýrsy, kúshi jeterlik. Ony uıymdastyratyn jergilikti jerdiń basshylary, zııaly qaýym aýyldan bastap aýdan, oblysqa deıin barlyǵy «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara» qyzmet etýde.
Elbasymyz N.Nazarbaevtyń bul óńirge jıi kelip, halyqtyń turmys-tirshiligimen tanysyp, qazynadan qosymsha qarjy bólip, erekshe qamqorlyqqa alyp júrgeni de sondyqtan dep oılaımyn.
Negizi, Táýelsiz Qazaqstan­nyń eń qasterli qundylyǵy – óziniń bostandyǵy men hal­qymyzdyń sanǵasyrlyq qa­har­mandyq tarıhynyń ajyra­mas asyl bóligi. О́ıtkeni, aq pat­sha otarshyldyǵy kezinde táýelsizdikti ańsaǵan, júzdegen kóterilister men ereýilder ja­sap qynadaı qyrylǵan ha­lyq batyrlary men qoldan asharshylyq jasap, «halyq jaýlaryn» joıýdy uıymdastyrǵan qyzyldar qyrǵynyna ushyraǵan ultymyzdyń zııalylary, alash azamattary, Uly Otan soǵysy kezinde erliktiń eresen úlgisin kórsetken atalarymyz ben apalarymyz, HH ǵasyrdyń sońynda ult múddesi úshin bas kótergen 86-nyń qasiretti kezeńin bastan keshken órimdeı jas patrıottar azattyq jolynda qurban boldy. Táýelsizdik jolyndaǵy mundaı umtylystardyń bári el tarıhynyń eń qasterli paraqtary retinde árqashan jadymyzda saqtalatyn bolady. El basyna kún týǵan qıly zamandarda da halqymyzdy ult retinde saqtap qalǵan yntymaǵy men birligi. Jaýgershilik zamanda basy aýǵan jaqqa kó­ship júrip te berekesi men qaza­nyn ortaıtpaǵan qasıetti, qa­na­ǵatshyl tal besik pen jer besik arasyndaǵy bireýge uzaq, bireýge sholaq ómir joldarynda eshkimdi ózekke teppeı, ózgeniń qyzylyna qyzyqpaı, utymdy ispen, oramdy oımen, tereń kemeńgerlikpen, eshqashanda tarylmaǵan keńdigimen elimiz tamyryn jaza, butaǵyn jaıqaltyp, qushaǵyn keńeıtip keledi.
Osynshama qıyndyqpen kelgen táýelsizdik rýhymyzdy asqaqtatyp bolashaqqa degen senimimizdi kúsheıtti. Baba­lar júrip ótken joldyń tarıhı taǵylymy bizge bereke bas­taýy­ – birlikte, yrystyń aldy – yntymaqta ekenin aıqyn kór­setti. «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» danyshpan Abaı atamyz aıtqandaı, taǵdyr jazmyshymen bizdiń jerimizde to­ǵysqan alýan ult pen ulys­tyń, ózimizdiń de bereke-bir­lik, dostyǵymyzdy ósip-órken­deýimizdiń altyn qazyǵy retinde ustanyp, bolashaqqa qaraı adymdaı berýge tıispiz.
Bul oraıda, yntymaq-bir­likke shaqyrar aqsaqaldyqtyń abyroı-bedelin arttyrý – ýaqyt talaby. О́ıtkeni, elimiz ejelden el aǵalaryna, ardaqty abyzdaryna, qaǵıdasy qazynaly qarııalaryna qarap, oıyn da, boıyn da túzegen. Talantty tulǵalaryna táý etip, tutqaly tájirıbelerinen úlgi alǵan, eńselerin tiktep, eńbekke de, er­likke de aqylmandardyń aq batasy arqyly bel baılaǵan. Búgingi egemen elimizdiń mamyrajaı jaǵdaıynda aǵa ur­paqtyń qadiri arta túspese ke­migen joq. Árbir ıgilikti is, tolaǵaı tirlik, bátýaly bir­lik alash asyldarynyń, aq nıetti aqsaqaldarynyń qoldap-qýat­taýymen, aq jol tilep alqa­laýymen júzege asyp jatady.
Halqymyzdyń osyndaı­ qasıetterin pir tutqan Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi res­pýblıkada alǵash ret «Yrys aldy – yntymaq» taqy­ry­bymen el aqsaqaldary men azamattarynyń basyn qosyp keleli keńes ótkizýdi qolǵa alǵan bolatyn. Rýhanı astanamyz qasıetti Túrkistanda bastaý alyp, «Dala parlamenti» atanǵan mártebeli «Mártóbe» men qasıetti Qazyǵurt pen Ordabasyda, tóreligi tolyq Tó­lebı men Ońtústiktegi jer ján­naty Túlkibas aýdandarynda osy keńester jarasymdy jalǵasyn tapty. Ol 2011 jyldyń mamyrynan beri resmı túrde oblys ákimi tóraǵalyq etetin oblys ákimi janyndaǵy «Yrys aldy – yntymaq» qoǵam­dyq forýmy mártebesine ıe boldy. Osy tusta aıta ketkim keledi, oblystyń aýdan, qala ákimdikteriniń janynan da «Yrys aldy – yntymaq» qoǵamdyq forýmdary otaý tikti.
Kógildir kóktemdi jetelegen Naýryz Ońtústikten bas­talady. Al «Yrys aldy – yn­ty­maq» jyl saıyn jerdiń shy­raıyn ashar, kóńilińdi shat­tyqqa bóler kóktemde ótedi. Búginde bul qoǵamdyq forým myzǵymas birligimizdi, berik aýyzbirshiligimizdi, kishipeıil izgiligimizdi nyǵaıta túsip, ıgi isterdiń jalǵasýyna jol ashýda. Ejelden sózge toqtaǵan, el arasynda syıly, bedeldi aqsaqaldyń sońǵy sózin sheshim etip qabyldaıtyn halyqtyń urpaǵymyz ǵoı. Osy turǵyda aýyl-aımaqtardaǵy oryn alǵan olqylyqtardy joıyp, sheshimin kútip júrgen kúrmeýi qıyn, kúrdeli máselelerdi jedeldetý­ tóńireginde aqsaqaldar keńesi­niń yqpaly joǵary. О́z ómirinde san-salaly bilimderin eńbektegi mol tájirıbesimen ushtastyryp, boıdaǵy bar qazynasyn ha­lyq­qa jumsaǵan danagóı aq­sa­qaldardan saılanǵan keńes, negizinen, aýyl jastaryn patrıot­tyq rýhta tárbıeleýge um­tylady. Aýyl-aımaǵyn kó­galdandyrý men qoǵamdyq oryndarda tazalyq saqtaý, salamatty ómir saltyn nasıhattaý, temeki men alkogoldi ishimdikterdiń adam aǵzasyna tıgizetin zııa­ny jóninde úgit-nasıhat ju­mys­taryn júrgizý, aýyl tur­ǵyn­daryn ımandylyqqa, baýyr­mal­dyqqa, izgi qasıetterge baýlý, turmysy tómen otbasylaryna kómek berýge yqpal etý sııaqty máselelermen aınalysady.
Keńes tóraǵasy tek aýylynyń áleýmettik jaǵdaıy ǵana emes, turǵyndarynyń otbasylyq qıyndyqtary máselesin de qarap, sheshý joldary jaıly usynys-pikirlerin jergilikti atqarýshy organdardyń qaraýy­na usynady, máseleniń sońyna deıin jetýin, ony baqylaýdy óz moınyna alady. Sóıtip, mem­lekettik organdarǵa kún saıyn derlik ártúrli ótinish, aryz-shaǵymdarmen tolassyz kelip jatatyn azamattardyń, olarǵa jiberiletin jaýaptardyń sanyn, ıaǵnı qaǵazbastylyqty birshama azaıtýǵa áser etedi.
Sondaı-aq, el bıleýge tó­selgen týrashyl da ádil aqsa­qal­dardan saılanǵan «bıler­ alqasynyń» da qoǵamda alar orny erekshe. El ishinde kez­desetin «tentegin» syn te­zine salatyn, saharada erte­den qalyptasqan bıler al­qa­sy búginde osynysymen qu­qyq qorǵaý organdarynyń ju­mysyna kóp septigin tı­gizýde. «Ár otbasynyń óz bas aýrýy bar», ata-ana, týǵan-týys, baýyrǵa kónbeıtin jas­ós­pirimderdiń máselesin kóp bo­lyp qolǵa alyp, quqyq buzý­shylyqqa barýynyń aldyn alady, kórshiler arasyndaǵy daý-damaıdy beıbit jolmen sheshýge kóńil bóledi. Sóıtip, el arasynda alaýyzdyqty boldyrmaı, dostyq pen yntymaqtastyqty, eldiń bereke-birligin saqtaýǵa óz úlesterin qosyp júrgen bıler alqasynyń qyzmeti árdaıym qajetti. Olar jergilikti at­qarýshy, quqyq qorǵaý organ­darymen jáne halyqpen ty­ǵyz baılanysta júrip el ara­syndaǵy mańyzdy isterdiń uıyt­qysy da bolyp otyr.
Osyndaı maqsatta jer­-jerlerde qurylǵan aqsaqal­dar, bıler ınstıtýttary, áıelder keńesi, jastar uıym­da­ry qoǵamǵa óz úlesterin qo­sýda. Máselen, osy atalǵan qo­ǵamdyq uıymdarda qaralǵan máseleler búginde «Yrys al­dy – yntymaq» qoǵamdyq forýmy­nyń kún tártibinen oryn alyp, aýyl arasynda kúrmeýge kel­meı­tin tirlikter talqyǵa túsedi, nátıjesinde, el aǵalary sheshimin tabýǵa yqpal etýde.
Sońǵy kezde qoǵamymyzda jasóspirimder men mektep­ oqýshylarynyń jáne jas­tar­dyń arasyndaǵy qylmys óse túsýde. Bul máselede ata-ana, mektep, qoǵamdyq uıymdar bir­lese, bel sheshe kúndelikti tár­bıe jumysymen aınalysyp, qoǵamǵa saı laıyqty urpaq ósirýimiz kerek. Olardyń saýatty maman ári tııanaqty qyzmetker bolýyna yqpal etý azamattyq boryshymyz. Sebebi, bilikti maman eldiń erteńin jasaıdy. Al eńbekke qyry joq, erinshek jastar qylmyskerler tobyn arttyrary sózsiz.
Jalpy, jastar máselesi óte ózekti ári kúrdeli. Osy turǵyda, byltyr Elbasynyń tapsyrmasymen jáne oblys ákiminiń tikeleı qoldaýymen respýb­lıkada alǵash ret Ońtústik Qa­zaqstan oblysynda jastar saıa­saty máseleleri jóninde bas­qarma qurylǵan bolatyn. Hal­qymyzda «Baq bererde elge yrys qonady, ustanǵan joly durys bolady» degen danalyq sóz bar. Osy ustanym boıynsha, árbir aýdan, qalada ókildikteri, jastar ortalyqtary jumysqa kiristi. Sondaı-aq, bir tereze­ qaǵıdaty boıynsha jas kásip­ker­lerge qyzmet kórsetý orta­lyqtary da alǵash ret bizdiń óńirde ashyldy. Sóıtip, jas kásipkerlerge qalaı jumys isteý jóninde kómek kórsetile bastady. Taǵy bir ereksheligimiz, jas­tar úshin barlyq aýdandardyń ortalyqtarynan kásipkerlik mektepter ashyldy. Jastarǵa qatysty jumystardyń atqa­rylý barysy jaıly oblystyq máslıhattyń is-josparyna sáıkes, sessııanyń kún tárti­bin­degi basty másele retinde qa­ralyp, tıisti sheshim shyǵaryl­dy. Mine, osylaısha «Yrys aldy – yntymaqta» kóterilgen jastar máselesin sheshýge el aǵalary, halyq qalaýlylary bolyp birlesip jumys jasaýdamyz.
Búginde Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynda «El birligi» depýtattyq toby quryl­dy. Top quramyndaǵy halyq qalaýlylarynyń maqsaty, ataýy aıtyp turǵandaı, mádenı birlestiktermen birlesip, oblys halqynyń yntymaq-birligine qajetti jaǵdaılardy jasaý.
Oblys ákimi A.Myrzahmetov­tiń respýblıka boıynsha oblys ákimderiniń reıtınginde ekinshi orynǵa ıe bolýyna ońtústiktegi osy oń ister aıǵaq bolsa kerek.
Árıne, halyqtar arasyndaǵy dostyq, aýyzbirshilik, tatýlyq bar jerde alynbaıtyn asý joq. Kúni erteń Astana qalasynda elimizdiń ekonomıkalyq jetis­tikteri, áleýmettik ıgilikteri, saıası turaqtylyq pen mádenı órkendeý máseleleri sóz bola­tyn, «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy: bir halyq – bir el – bir taǵdyr» kún tártibimen ótkeli otyrǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HH sessııasynyń jumysy jemisti bolatynyna senimdimin.
Ábilqasym DOSBOLOV,
Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy.

Erlan OMAROV.