Oblystyq bilim basqarmasynyń deregine qaraǵanda, bıyl 116607 oqýshy saýyqtyrý ortalyqtarynda demalady, 20 balalar lageri qyzmet kórsetpek. Maýsym aıynan bastap Birjan sal, Zerendi aýdandarynda jańa demalys aımaqtary jumystaryn bastaıdy.
– Oblysta «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda maýsym-tamyz aılarynda týrıstik ólketaný baǵyty boıynsha tanymdyq áseri mol saıahattar uıymdastyrylady. Týǵan ólke tarıhyn zerdeleýge arnalǵan «Uly dala eli» ekspedısııasyna bes myń oqýshy qatysady dep mejelenýde. 10 myńǵa jýyq oqýshy óńirimizdegi kıeli jerlerdi aralap, kóne tarıhtyń kómbesin aqtarady. Sáti tússe, basqa aımaqtarǵa da sapar shegetin bolady. Taǵy bir jaqsy jańalyq, jazǵy demalysta 50 oqýshy «Bir apta – aýylda» áleýmettik baǵdarlamasyna qatyspaq, – deıdi oblys ákiminiń orynbasary Marat Iǵalıev, – bizdiń óńir demalys úshin taptyrmaıtyn jer ǵoı. Osy ýaqytqa deıin sheshilmeı kelgen taǵy bir úlken másele bar. Ol kóp jyldan beri jumys istemeı turǵan lagerler. Oblys ákiminiń tapsyrmasy boıynsha qańyrap turǵan lagerlerdi qalpyna keltirý jumystary bastalmaq.
Aıtsa aıtqandaı, tamasha tabıǵatymen áıgili Kókshe óńirine ózimizdegini bylaı qoıǵanda, irgedegi Reseıdiń oqýshylary da kelmek. El ishinde mundaı tájirıbe burynnan bar. Máselen, ótken jyly Qyzylorda, Batys Qazaqstan oblystarynyń 150 oqýshysy Kóksheniń kórkem óńirinde bolyp, birqatar kıeli jerlerdi aralap, el tarıhymen tanysyp qaıtqan bolatyn.
Sóz arasynda 20 lagerdiń 13-i memlekettik, jeteýi jekemenshik ekenin aıta ketelik. Onyń óz sebebi bar. Birneshe jekemenshik balalar saýyqtyrý ortalyqtary uzaq ýaqyt jumys istemeı turdy. Máselen, Qatarkól óńirine ornalasqan 12 lagerdiń úsheýi ǵana jumys isteıdi.
– Bul lagerler ótpeli kezeńde arzan baǵaǵa satylyp ketken saýyqtyrý oryndary, – deıdi balalar men jasóspirimder týrızmi respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Qaırat Sultanov, – shynyn aıtqanda, balalar týrızmi óte jaýapty sala, ári kásipkerlerge onsha kóp paıda da ákelmeıdi. Mysaly, Qatarkóldegi lagerler týraly aıtatyn bolsaq, kún saıyn bul ortalyqtarda 200-250 baladan demalsa, 9 ortalyqta bir jazda otyz myńǵa jýyq bala demalar edi.
Demalys aımaqtaryn qaıtadan qalpyna keltirý úshin eń aldymen ınfraqurylymdy qalypqa keltirý kerek. Qazirgi ýaqytta káriz jelilerin montajdaý jumystary bastalǵan. Ortalyqtandyrylǵan sý qubyry tartylmaq. Qatarkól men Býrabaı arasynda uzyndyǵy 20 shaqyrymdyq aınalma jol salynady. Kóldi tazartý jumysy da qolǵa alynýda. Bıyl Qatarkóldiń ınfraqurylymyn damytýǵa 8 mıllıard teńge qarjy qarastyrylyp otyr. Qarjynyń qomaqty bolýy balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrýyndaǵy kemshilikterdiń qordalanyp qalýynan. Osydan-aq uzaq jyldar boıy balalar demalysy qojyrap ketkenin ańǵarýǵa bolady. Kúlbiltelemeı kesip aıtatyn bolsaq, bul sala jetkilikti deńgeıde damymaı otyr. Saýyqtyrý ortalyqtarynda keshegi keńes dáýirinen qalǵan, ábden eskirgen as úı quraldary, árqıly tehnıka, jıhazdar paıdalanylady.
Balalar men jasóspirimder týrızmi respýblıkalyq qaýymdastyǵy tóraǵasynyń táptishtep túsindirýine qaraǵanda, sýbsıdııalaý balalar lagerlerin jańǵyrtýǵa jumsalatyn shyǵyndardy birshama azaıtýǵa múmkindik berer edi. Demek, memleket tarapynan qoldaý bolǵanda ǵana balalar týrızmin damytýǵa bolady. Áıtpese, mundaı ortalyqtardy ustap turý qıyn. Shyǵyn kóp. Aınalyp kelgende osynyń barlyǵy joldama baǵasynyń qymbat bolýyna ákep soǵady. Kóptegen lagerler áli kúnge deıin kómirmen jylytylady. Bul óńirde qystyń uzaqtyǵyn eskerseńiz, shyǵynnyń kólemin oısha topshylaı alar edińiz. Eger kógildir otyn kelip, kósegemiz kógerse, másele túgel sheshilip ketpegenimen, birshama jeńildik bolar edi.
Lagerler memlekettik ulttyq tabıǵı park aýmaǵynda ornalasqandyqtan, bala osynda kelgen ýaqyttan bastap ár demalǵan kúnine 255 teńgeden tóleıdi. Bıyldan bastap jańa zań talaptaryna sáıkes árbir qyzmetker úshin de tólem talap etilmekshi. Munyń barlyǵy kásipker úshin birshama aýyr júkteme. «Baldáýren» respýblıkalyq oqý-saýyqtyrý ortalyǵy bir jylda osyndaı tólemder úshin elý mıllıon teńge qarjysyn shyǵyn qylady eken.
Jaǵymdy jańalyq ta joq emes. Til ustartý baǵytynda.
– Bıyl AQSh pen Nıderlandydan eriktiler kelmek. Demek, balalarǵa aǵylshyn tilin úırenýge qolaıly jaǵdaı týady. Tanymal akterler, mýzykanttar men sportshylar shaqyrylmaq, – deıdi «Discovery Borovoe» kesheni balalar demalysy departamentiniń jetekshisi Elena Baranovskaıa.
Jóndeý jasalǵan ortalyqtar da bar. Máselen, Atbasardaǵy «Ishım» saýyqtyrý keshenine respýblıkalyq bıýdjet esebinen 96 mıllıon teńge qarjy bólinip, kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Qaıta jańǵyrǵan lagerler balalardyń demalý múmkindigin arttyra túspek.
Endigi bir másele – joldama quny. Kópshilikti alańdatatyn jaı da osy. Memlekettik balalar saýyqtyrý ortalyqtaryndaǵy joldama quny 18 myń teńgeden 45 myń teńgege deıin turady. Jekemenshik balalar demalys ortalyqtaryndaǵy baǵa odan da qymbat. Keıbireýinde 90 myń teńgege deıin. Birneshe balalary bar otbasylar úshin qıyn-aq. Bir jaqsysy, áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy tómen otbasylardyń jetkinshekteri tegin demalady.
Aqmola oblysy
