Tarıh • 03 Maýsym, 2019

Umytýǵa bolmaıtyn tarıh

855 ret kórsetildi

Qazaqstan halqy Assambleıasy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen 31 mamyr – «Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni» atalýyna oraı elorda tórinde aıtýly shara uıymdastyrdy.

«Tarıhtan taǵylym – ótkenge taǵzym» degen atpen halyqaralyq joba aıasynda jyl saıyn ótkizilip kele jatqan atalmysh jıynǵa Parlament Májilisiniń depýtattary, Assambleıa músheleri hám eli­mizdegi ulttyq-mádenı ortalyq ókil­deri, sondaı-aq kezinde qý­ǵyn-súrginge ushy­rap, qurban bol­ǵan­dar­dyń urpaǵy qatysty. 

Basqosýǵa shaqyrylǵan qo­naq­tar Qazaq­stan halqy Assambleıasy tó­raǵ­a­synyń orynbasary – Qazaq­stan Pre­zı­denti Ákimshiliginiń Qa­zaq­stan halqy Assambleıasy hat­shy­­lyǵynyń meń­gerýshisi Janseıit Túımebaevpen birge «ALJIR» memorıaldyq-mýzeı kesheni aýma­ǵyn­da ornalasqan «HH ǵasyrdyń 1930-1940 jáne 1950-jyldarynyń ba­syn­daǵy saıası qýǵyn-súrgin jáne tota­lıtarızm qurbandaryn» eske alý qa­byrǵa-monýmentine gúl shoqtaryn qoı­dy. Kerege tastaı kerilgen qasiret qa­byrǵasyna «26-shy núkte» nemese «ALJIR» deıtin úreıli túrmede ómirin ót­kiz­gen tutqyn áıelderdiń aty-jóni bá­diz­­delipti. Kópshilik esimi tasqa qashal­ǵan­ bozdaqtardy bir mınýt únsizdikpen eske aldy. 

– 31 mamyr – barsha qazaq­stan­dyqtar úshin qasterli kún, – dep mańyzdy jıynnyń betashar sózin bastaǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń oryn­ba­sary J.Túımebaev, 1932-1933 jyl­ǵy ashtyqtan qazaq halqynyń 2 mıllıonnan astamy, jalpy ha­lyq­tyń 42%-y jazyqsyz qurban bolǵanyn, odan keıingi 1937-1938 jyldardaǵy stalındik repressııa kezinde 100 myńnan astam adamǵa «halyq jaýy» degen tańba taǵy­lyp, olardyń kóbi atylyp, aman qal­ǵan­dary lager-túrmelerde azap keshkenin jetkizdi.

«Qýǵyn-súrginge ushyraǵan­dar­dyń alǵy shebinde Alash arys­tary men qazaq zııalylary boldy. Hal­qynyń bolashaǵy úshin bastaryn báıgege tikken ata-babalardy qasterleı bilý jáne jazyqsyz qur­ban­dar rýhyna bas ıip, taǵzym etý – barshamyzdyń paryzymyz. Bul is-shara – bolashaq urpaqty ótken kezeńniń qasiretti betterinen habardar etý maqsatynda ótkizilip otyr», dep sózin túıindedi Janseıit Qanseıituly. 

Odan keıin sóz alǵan Nur-Sul­tan qalasy ákiminiń orynba­sa­­ry Erlan Qanalımov, ótken ǵasyrda qazaq tarıhynda tereń iz qal­dyrǵan qýǵyn-súrgin urpaq sanasynda saqtalýy tıis. О́ıt­ke­ni stalındik repressııa kezinde ajal qushqan 25 myń qazaq zııaly­la­ry­nyń ólmes ónegesi bolashaqqa baǵdar dese, qýǵyn-súrgin jyldary týǵan ájesi Vera Ivannıkova «ALJIR» túrmesinde segiz jylyn ótkizgeni jaıly óksikke toly sherli syryn shertken máskeýlik qonaq Valentına Grıýnberg mun­daı qasirettiń qaıtalanbaýyn tileı otyryp, jazyqsyz jandar­dy eske alyp jatqan barsha qazaq­sta­ndyqtarǵa alǵysyn bildir­di. Mundaı sherli sózdi 1937 jyly sheıit ketken Alash arysy Qoshke (Qoshmuhambet) Kemeńgerovtiń shóberesi Qaıyrbek Kemeńgerdiń de aýzynan estidik. «31 mamyr biz úshin qasiretti de, qasıetti kún. Sebebi osy kúni jazyqsyz japa shek­ken atalarymyzdy eske alamyz», dedi ol. 

Qurbandardy eske alý shara­sy muny­men toqyrap qalmaı, tús aýǵan soń As­sam­bleıa múshe­le­ri men qýǵyn-súrginge ushy­ra­­­ǵan­dardyń urpaqtary tize qo­syp, Abaı dańǵyly boıynda ornalasqan «1932-1933 jyl­dar­da­ǵy asharshylyq qurbandary» eskertkishi men Túrkistan kóshe­sin­degi «Qazaq eline myń alǵys» moný­ment­ine gúl shoqtaryn qoıyp, keń kólemde jastardyń qatysýymen «Eske alý vahtasy» atty fleshmo­b toıyn uıymdastyrdy. 

Osylaı qurbandardy eske alý sharasy ári qaraı elorda tórindegi Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzykalyq-drama teatrynda jal­ǵa­syp, jıynǵa qatysýshylar Tbı­lısı memlekettik teatrynyń «ALJIR» atty spektaklin tamashalady. 

Sońǵy jańalyqtar

Ana tilinde oqýdan nege qashady?

Bilim • Búgin, 00:05

Abaı murasy asqaqtady

Abaı • Búgin, 00:04

Ulttyq mereke

Abaı • Búgin, 00:02

Et máselesine ep kerek

Ekonomıka • Búgin, 00:01

Jedel járdem nege keshigedi?

Medısına • Keshe

Ult ustazy jáne Batpaqty mektebi

Ahmet Baıtursynuly • Keshe

Jaýynger jyr

Tanym • Keshe

Talant pen taǵdyr

О́ner • Keshe

Shıpaly sýlar shejiresi

Aımaqtar • Keshe

Tańbaly tanymy

Tanym • Keshe

Sırk

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar