«Otandy qorǵaý antyna adalmyz!»
Seısenbi, 14 mamyr 2013 2:50
Qazaqstan armııasynyń búgingi ahýaly týraly «Batys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerleriniń qolbasshysy, general-maıor Ámir Halyqov áńgimeleıdi
– Ámir Qasymbekuly, búgingi qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler qandaı bolýy kerek?
Seısenbi, 14 mamyr 2013 2:50
Qazaqstan armııasynyń búgingi ahýaly týraly «Batys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerleriniń qolbasshysy, general-maıor Ámir Halyqov áńgimeleıdi
– Ámir Qasymbekuly, búgingi qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler qandaı bolýy kerek?
– Ǵasyrlar boıy el táýelsizdigin ańsap, ulań-ǵaıyr jerimizdi búgingi urpaqqa amanattaǵan batyr babalarymyzdyń Otanymyzdy qorǵaý jolyndaǵy abyroıly isin ári qaraı jalǵastyratyn jaýyngerlerge úlken mindet júktelip otyr. Sebebi, bizdiń áskerimiz táýelsiz Qazaqstannyń Qarýly Kúshterinde qyzmet etý, óz memleketiniń aýmaqtyq tutastyǵy men egemendigin kirpik qaqpaı kúzetý, áskerdi álemdik standarttarǵa sáıkes reformalaý barysynda júrip jatqan sharalarǵa belsendi túrde qatysyp, aǵa urpaqtyń jaýyngerlik dástúrin saqtaý jáne keıingi urpaqqa jetkizý sekildi mindetterge árdaıym daıyn turady.
Qazaqstan jaýyngeriniń kelbetine de joǵary talaptar qoıylyp otyr: birinshiden, árıne, konstıtýsııalyq boryshyna adaldyq tanytý. Sonymen birge, halyq pen memlekettiń múddesi úshin janqııarlyq qabilettiligin shyńdaı túsý áskerlerdiń udaıy mindeti bolyp qala beredi. Qazirgi qarýly kúshterde áskerı qyzmetshiniń kásibıligi men patrıotızm sezimi basym bolýy kerek. Árbir jaýyngerdi jetistikke jetkizip, tabystar ákeletin kúndelikti ómirilik is-áreketinde, jaýyngerlik mindetterdi oryndaýda batyldyq, erlik, batyrlyq, adal nıettilik, tártiptik jáne janqııarlyq sııaqty moraldyq-jaýyngerlik sapasy bolýy qajet. Mine, osyndaı qasıetter Qazaqstan áskeriniń álemdik bedelin kóteredi dep oılaımyn.
– «Batys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerleriniń jaýyngerlik ázirligin qalaı baǵalar edińiz?
– Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń qurylýynyń bastaýynda kóptegen generaldar men ofıserler turdy. Olar ár kez Otanǵa qyzmet etý antyna adal boldy, bizdi de soǵan tárbıeledi. Sebebi, eldiń qaýipsizdigi áskerılerdiń Otandy qorǵaý antyna adaldyǵymen baılanysty ekenin jasyrýǵa bolmaıdy. Sol sebepten, Elbasymyz elimizdiń qaýipsizdigine úlken nazar aýdaryp otyr. Áskerlerdiń ómirlik áreketin qarjylandyrý da jyldan jylǵa ósip keledi. Al batys óńiri elimizdiń mańyzdy strategııalyq aımaǵy bolýymen birge, álemdik shıkizat ınfraqurylymynda asa mańyzy bar, Qazaqstan ekonomıkasynyń lokomotıvi bolyp tabylady. Buryn bul óńirde aýmaqtyq organ – jergilikti áskerı basqarmadan basqa (áskerı komıssarıattar) eshteńe bolǵan joq. Qazir óńirde qýatty áskerlerdiń toptasýlary bar. Olar – qurlyq áskerleri, áýe qorǵanysy áskerleri jáne áskerı-teńiz kúshteri sııaqty barlyq ásker túrleriniń bólimderi men quramalary.
Áskerdiń kásibı daıarlyǵy kúndelikti jattyǵýlar arqyly shyńdalady. Soǵan oraı, bizdiń qolbasshylyqta túrli oqý-jattyǵýlar, áskerlerdiń jaýyngerlik jáne jumyldyrý ázirligi is-sharalary, basqa da jattyǵýlar men sabaqtar ótkiziledi. Áskerlerdiń sanymen birge daıyndyq sapasy men kásibı daıarlyǵynyń deńgeıi, túrli urystyq áreketterde áskerlerdi basqarý deńgeıi de jaqsaryp keledi. Buryn oqý-jattyǵýlardy bas shtab ótkizetin bolsa, qazir kólemdi oqý-jattyǵýlardy óńirlik qolbasshylyq ta ótkize beredi. Sońǵy kezderi ózara árekettesý algorıtmin zerdeleý maqsatynda UQK, IIM, TJM aýmaqtyq organdarymen birlesken is-sharalar ótkizip, tyǵyz qarym-qatynas jasap otyrmyz. Qazir áskerı ınfraqurylymnyń damýyna kóp kóńil bólinip keledi. Zamanaýı talaptarǵa jaýap beretin áskerı qalashyqtar quryldy. Elimizdegi jalǵyz teńiz jaıaý áskeri brıgadasy bizdiń óńirlik qolbasshylyq quramyna kiredi. Bul brıgada udaıy daıyndyqtaǵy eń úzdik brıgadalardyń biri retinde Qazaqstan armııasy bedeliniń kóterilýine oń yqpal etti.
– Áskerı qyzmetshilerdiń áleýmettik jaǵdaıy qalaı sheshimin tabýda?
– Shyndyǵyn aıtý qajet, Tuńǵysh Prezıdentimiz, Joǵarǵy Bas Qolbasshymyz Nursultan Nazarbaev Qazaqstan armııasynyń áleýmettik máselelerin oń sheshýge kóp kóńil bólip otyr. Sonyń nátıjesi dep aıta alamyn, áskerılerge arnalǵan turǵyn úıdiń basym bóligi batys óńirinde salynyp, paıdalanýǵa berildi. 2012 jyly Aqtaý garnızonynyń áskerı qyzmetshileri úshin 240 páter, Aqtóbe garnızony úshin 150 páter men páter tıptes jataqhanadan 80 oryn berildi. Áskerı qyzmetshiler «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Zańdy rýhtanyp qabyldady. Sebebi, bul zańda áskerı qyzmetshilerdiń páterdi jalǵa alyp turýy úshin ótemaqy mehanızmi qoldanysqa engizildi.
Áskerı qyzmetshilerdi jeke jabdyqtaý zattary (brondykeýdeshe, júkten bosatý jeleti jáne t.b.) da zaman talabyna sáıkes jetildirilýde.
– Áskerı qyzmetke shaqyrylǵan sarbazdarǵa kóńilińiz tola ma?
– Kóńil tolmaıdy dep kesip aıtýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni, burynǵydaı emes, áskerge shaqyrýdyń jaýapkershiligi artty. Sonyń dáleli, qazir bizge jaqsy sarbazdar shaqyrylýda. Olar barlyq parametrdegi qatań irikteýden ótken, atap aıtqanda, densaýlyǵy myqty, boıy da áskerdiń talabyna saı, psıhologııalyq turǵydan Otandy qorǵaýǵa daıyn, joǵary bilim alǵan jigitter. Mine, osyndaı saıdyń tasyndaı naǵyz patrıottyq sezimi qalyptasqan uldardy tárbıelegen ata-analarǵa úlken rahmet aıtqym keledi.
Sarbazdardyń Qarýly Kúshterge kelgen ýaqytynan bastap biz de ózimizdi olardyń ata-analary dep sezinemiz. Sol sebepten, «Batys» óńirlik qolbasshylyǵynda sarbazdarǵa kúndelikti qyzmetten keıin de qajetti barlyq jaqsy, qanaǵattandyrarlyq jáne paıdaly qasıetterdi darytýǵa tyrysamyz. Áskerı qyzmet prosesinde olar tek jaýyngerlik daıarlyqpen ǵana shuǵyldanbaıdy. Sonymen qatar, rýhanı, adamgershilik tárbıesin de damytady. Murajaılarǵa, teatrlarǵa, stadıondarǵa, muz aıdynyna barady. Fýtbol, hokkeı sekildi sport saıystaryn kóredi. Kórkemónerpazdarǵa, kóńildi tapqyrlar klýbyna qatysady. Árbir kazarmada ár sarbazdyń rýhanı turǵydan jetilýine kóńil aýdaryp otyrmyz.
Sarbazdarǵa beriletin tamaqtyń sapasy ájeptáýir jaqsardy. Qazir áskerlerdi azamattyq fırmalar sapaly tamaqtandyrady. Sarbazdar endi ekinshi dárejeli jumystarmen shuǵyldanbaıdy, tek ózderine qajetti áskerı mindetterin oryndaıdy. Sońǵy kezderi ózderiniń ómirin Qazaqstan armııasymen baılanystyrǵysy keletinderdiń sany ósti. Sarbazdardyń kóbi mindetti boryshyn ótegennen keıin kelisimshart boıynsha qyzmet etýge qalýy qýantady.
– Al endi áskerı tehnıkamen qamtamasyz etý týraly ne aıtasyz?
–Tehnıkalyq qaıta qarýlandyrý máseleleri týraly aıtatyn bolsam, 2012 jyly jańa úlgidegi qarý-jaraq jáne áskerı tehnıkalar aldyq. Buryn biz áskerı tehnıka óziniń shepine jete me dep oılaıtynbyz, al qazir jańa tehnıka men qarý-jaraqqa senimdimiz. Qazirgi ýaqytta quramalar men bólimder jańa úlgidegi qarý-jaraqpen 40 paıyz tolyqtyryldy. Jańa tehnıkalar áldeqaıda kemeldirek jáne zamanaýı tehnologııalardyń talaptaryna jaýap beredi. Máselen, barlaý bólimsheleri úshin BKM «Kobra» qajet, bul Túrkııada jasalady. Al «Komanndos» 60 mm. mınometi Izraılda shyǵarylǵan. Kallımatorlyq kózdeýishi bar RK-01V atys qarýy Belorýssııada, «Aselsan» túngi kózdeýishter, teplovızorlar Izraılde jasalǵan. ZIL, GAZ-66 avtomobıl tehnıkasynyń eskirgen negizgi shassıi KamAZ avtomobıl shassıimen jańartyldy. Sonymen birge, arnaıy maqsattaǵy bólimshelerge arnalǵan BTR-82A tehnıkasynyń jańartylǵan túri Reseıdiń Arzamas qalasynan alyndy.
– Áskerlerdiń jaýyngerlik daıarlyǵy qandaı deńgeıde?
– Áskerlerdiń jaýyngerlik oqý-jattyǵýy asa qaýyrt jáne serpindi bolyp jatady. Komandırlik daıarlyqtyń negizgi ádisi kýrstyq daıarlyqpen baılanysty órbıdi. Onda komandırler áskerlerdi qoldaný máseleleri, jaýyngerlik daıarlyqty uıymdastyrý, áskerı ǵylym tóńiregindegi basqa pánderden emtıhandar men synaqtar tapsyrady. Búgingi kúni «Batys» óńirlik qolbasshylyǵynyń áskerlerinde oqytýdyń jańa tásilderi engizildi. Onyń ishinde bólimshelerdegi jaýyngerlik daıarlyq buryshtary bar. Árbir sarbaz óz erkimen áskerı istiń teorııalyq negizin oqyp biledi. Teńiz jaıaý áskeri brıgadasyndaǵy dalalyq tırde atys qarýlarynan tájirıbelik atýlar júrgiziledi. Jaýyngerlik daıarlyqtyń negizi dene daıyndyǵy bolyp tabylady. Búginderi ornalasý oryndarynda, kazarma men ashana aldynda beltemirler, kóldeneń salmalar ornatylǵan. Sarbazdar kúnde tamaqqa barar aldynda 30 mınýt buryn kúshtik jattyǵýlar keshenin oryndaıdy. Teńiz jaıaý áskeri brıgadasymen engizilgen jańalyq «ARD» (atletızm, reshıtelnost-sheshimdilik, derzost-taısalmaý) bógetterin jeńý boıynsha tájirıbelik sabaqtary ótedi.
Mınıstrdiń birinshi orynbasary – QR QK Bas shtab bastyǵy, general-polkovnık S.A.Jasuzaqov teńiz jaıaý áskerine barǵan ýaqytta áskerı qyzmetshilerdiń, ásirese, Kalashnıkov avtomatynan baqylaý atý jattyǵýyn oryndaý barysynda óte jaqsy baǵa (85-ten 96 upaıǵa deıin) alǵan barlaýshylardyń kásibıligine joǵary baǵa berdi. Teńiz jaıaý áskeriniń tankilik bólimshe jáne JMAB jeke quramy 3 atqan oqtyń barlyǵyn nysanaǵa dál tıgizdi.
– Áskerı ortadaǵy quqyqtyq, áskerı tártip qalaı?
– Búgingi áskerı tártip pen quqyqtyq tártiptiń jaǵdaıy túbegeıli ózgerdi. Sarbazdar bir-birine qol kóterýmen shuǵyldanbaıdy. Bul máselede biz jeke basymyzdy úlgi tutý prınsıpin ustanamyz. Maqsat – ár áskerı shendi ofıserdiń ózine joǵary talap qoıa bilýi. Aty ańyzǵa aınalǵan qolbasshymyz Baýyrjan Momyshuly aıtqandaı, «Jaýyngerdi qatań tártipke, eń aldymen ózin ózi ustaı biletin, tártipti múltiksiz saqtaıtyn, tártip jaǵynan úlgi-ónege kórsete alatyn, qaramaǵyndaǵylardyń senimine ıe bolǵan, sarbazdarǵa ádil bolyp, olardyń arasynda ózin qarapaıym ustaıtyn, olardyń abyroıyn qurmettep, muń-muqtajy, qajettilikteri (rýhanı qajettilikterimen qosa) jónindegi únemi qamqorlyq jasap, sarbazdarmen jaqyn aralasyp, barlyq máselede sózsiz qatań talap qoıa bilgendigimen súıispenshilikke bólengen qolbasshy ǵana úırete alady».
Áskerı bólimder ornalasqan jerde jáne uıyqtaıtyn úı-jaılarda beıne baqylaý kameralaryn qoıý da óz jemisin berip otyr. Bul – kazarmalardaǵy buzaqylyqtar men áskerdegi álimjetikti joıýǵa oń nátıje beretin jańalyqtyń biri. Odan basqa, rýhanı, mádenı tárbıe maqsatynda demalýdy uıymdastyrýda karaokemen án aıtý engizilgen. Bul áskerı joldastyqty damytady jáne ujymdaǵy birlikti, dostyqty nyǵaıtady.
Búgingi sarbazdardyń jaýyngerlik oqý úderisiniń qarqyndylyǵymen qoly bosamaıdy. Atap aıtqanda, memlekettik-quqyqtyq daıyndyq, qarýdyń túr-túrimen atý jattyǵý sabaqtary, AK-74-ten, BRM–1K, granata atý. Áskerı topografııa, baılanys boıynsha daıyndyq (komandalyq-shtabtyq mashınalardy jaıý jáne ekıpajdyń baılanysqa shyǵýy), arnaıy-taktıkalyq daıyndyq (kúndizi jáne túngi ýaqyttarda nysandardy barlaý, áýe-desanttyq, taýly jáne súńgýirler daıyndyǵy) sııaqty arnaıy daıyndyq sabaqtaryn oqıdy. Mashına júrgizýden, onyń ishinde dóńgelekti, shynjyr tabandy tehnıkany meńgerýden tájirıbelik sabaqtar ótkiziledi.
Munyń barlyǵy bólimshelerdegi, jalpy áskerı bólimdegi moraldyq-psıhologııalyq ahýaldy saýyqtyrýǵa septigin tıgizedi. Sarbazdardyń áskerde qyzmet etý yntasyn oıatady dep oılaımyn. Mysaly, 2012 jyly 2-shi kezeńde merzimdi qyzmettegi sarbazdardyń 75-i kelisimshart boıynsha qyzmetin ótkerýge qaldy. Al bıylǵy kóktemgi kezeńde 60 adam kelisimshart boıynsha qyzmet ótkerýge tilek bildirip otyr.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
Atyraý oblysy.
––––––––––––––––––
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.
