Jatbaýyr ákeler, jylaǵan jetimder
Beısenbi, 14 naýryz 2013 2:55
Shańyraq kótergen eken, bala-shaǵaly bolǵan eken, ár er azamattyń mereıli paryzy otbasyndaǵy jandarǵa qamqor bolý ǵoı. Bul eń qasterli qasıet. Adaldyq, adamshylyq, arlylyq, izgilik aldymen sodan ańǵarylatynyn aıtpaı-aq qoıaıyq. Osylaı bolýy qalypty úrdisteı kóringenimen ókinishke qaraı, ómirde kereǵar jaǵdaı da barshylyq. Máselen, Qaraǵandy aımaǵy boıynsha jyl saıyn 12 myń jigit pen qyz otassa, 4 myńynyń juby uzaqqa jetpeı úzilip jatady. Munyń asa bir aýyr jaǵy, erli-zaıyptylar arasyndaǵy daý men kıkiljińniń ózderi ómirge ákelgen perzentterge kesapat-qııanat tıgizýi der edik.
Beısenbi, 14 naýryz 2013 2:55
Shańyraq kótergen eken, bala-shaǵaly bolǵan eken, ár er azamattyń mereıli paryzy otbasyndaǵy jandarǵa qamqor bolý ǵoı. Bul eń qasterli qasıet. Adaldyq, adamshylyq, arlylyq, izgilik aldymen sodan ańǵarylatynyn aıtpaı-aq qoıaıyq. Osylaı bolýy qalypty úrdisteı kóringenimen ókinishke qaraı, ómirde kereǵar jaǵdaı da barshylyq. Máselen, Qaraǵandy aımaǵy boıynsha jyl saıyn 12 myń jigit pen qyz otassa, 4 myńynyń juby uzaqqa jetpeı úzilip jatady. Munyń asa bir aýyr jaǵy, erli-zaıyptylar arasyndaǵy daý men kıkiljińniń ózderi ómirge ákelgen perzentterge kesapat-qııanat tıgizýi der edik.
Ásirese, balalaryna basty asyraýshy retinde alıment tóleý belgilengen ákelerdiń osy mindetterin oryndaýdan qashqaqtap, jyldap kómek kórsetpeýi janǵa batarlyq jaıt. Tym bolmasa, eriksiz moıynsundyrylǵan janashyrlyqqa ılige me dep sony kútýden eki kózderi tórt bolǵan jalǵyzilikti ana men jaýtańdaǵan jetkinshek taqsyretin olar bilmeıdi emes, biledi. Biraq, Abaı kúıingendeı, óz boıynan shyqqan uıat bolmaǵan soń ne aıtarsyz, qalaı kóndirersiz.
Derek kózderine qaraǵanda, byltyr oblysta burynnan tirkelgeni, qatar toltyrǵany bar ajyrasqandardyń 22 myń 239-y alıment tólep turýǵa tıisti bolǵan. Sonyń ishinde 9 myńnan astamyna osyǵan baılanysty sot sheshimin oryndaý úshin qujattar jiberilip, baqylaýǵa alynǵan. 5 myńǵa jýyǵynyń boryshtary jumys oryndarynan aýdarylsa, 4341-i erikti túrde tóleýge kelisken. Al udaıy qashyp-pysyp, ustatpaýǵa daǵdylanǵan 10 myńdaıynan alıment óndirý tym uzaqqa sozylyp keledi. Odan qasaqana jaltarýshylardyń jalpy boryshy 87 mıllıon teńgeden asady. Bular jyldar boıy jınaqtalǵan, áli de qashan óteleri belgisiz bereshek. О́zge emes, óz balalarynyń eshkimnen kem qalmaı, zamandastary qatarynan qalyspaı, alańsyz oqyp, úlgili tárbıeleýine súıeý bolarlyq kómektiń bolmaıtyndyǵyn qaıtip aıtpassyz. Kúnin ázer kórip júrgender bolsa bir sári, shyq bermes Shyǵaıbaılardyń arasynda turaqty jumysy, tipti, tabysy mol kásipkerler bary tańdandyrady. Boryshkerler tiziminen birneshe tanys, tanymal esimder kezdesedi. Sengisizdeı bolǵanymen bul naqty aıǵaq,bultartpas dálel. Boryshtary belden asqan sondaılardyń 46-sy byltyr aqyry ákimshilik jaýapkershilikke tartylsa, 10-y odan da aýyrlaý jaza qoldaný qaýpi tóngende ǵana «mindetinen» qutylýǵa májbúr bolypty.
Amal ne, sot sheshimin oryndaýshylardyń jumysyndaǵy úlken qıyndyqtyń biri alımentshiler máselesi. Sońǵy ýaqytta talap ta, jaýapkershilik te kúsheıtilgen bul qyzmet býyny birshama ilkimdi istermen alımentterdi, boryshtardy óndirýge senimdi aqtaı túsýde. Degenmen, oǵan da qoldaý kerek bolyp tur. Uıymdar men mekemelerdegi, kásiporyndar men kommersııalyq qurylymdardaǵy býhgalterııalar tarapynan alımenttik tólemderge talap áli de tómen. Nıettestik tanytylýǵa qajetti is-sharalarǵa yqylas álsiz. «Shahtınsk» shahtasy býhgalterııasynyń alımentshilerge beıqamdyǵy sııaqty jaılar aımaqta jetip artylady. Bolsa bolmasyn qaptaǵan bazarlarda saýdamen aınalysýshylardyń boryshtaryn óteýine talap shamaly. Izdelýdegi 122, taptyrmaýdaǵy 96 alımentshi osyndaı salǵyrttyqty jamylyp júr. Olardyń moınyndaǵy 7 mıllıon teńge tıesili jandarǵa qanshalyqty qajet deseńizshi.
Byltyrdan beri alıment tóleý mólsheri ózgergeni málim. Bir ǵajaby, árıne, ákelik paryzyna adaldyqqa berik emester qýanyshyna oraı ol ájeptáýir jeńildedi. Endi bir balaǵa bar bolǵany aıyna 4655 teńgeni quraıdy. Jyl ishinde 60 myń teńgege jetpeıdi. Munyń kúnnen-kúnge ósip kele jatqan jetkinshek muqtajyna aýyz shaıǵysyz ekeni daýsyz. Al osydan keıingi derekterge súıensek, munyń ózi de alımentshilerge esh áser etpegen sııaqty. Sol burynǵysynsha aılasy tabylsa «artyq» júkten aınalyp ótýden aınymaý qaz-qalpynda. Janary jasqanshaq balanyń , sharshap-shaldyǵýly ananyń jyldan-jylǵa ulǵaıýy mine,osynyń saldary. Túptep kelgende, bul qoǵamǵa úlken kesel. Sonda qaıtkende tártip ornaıdy, ar-uıat qalaı ońalady?! Ulyma ıe bolaıyn, qyzyma pana bolaıyn dep oı kirer kún kútilgen ákeler buǵan ne deıdi endi?
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
QARAǴANDY.
