Saıasat • 04 Shilde, 2019

Munaı tasymaldaý salasyndaǵy ınnovasııalyq jetistik

901 ret

kórsetildi

3 mın

oqý úshin

2019 jylǵy ǵylym men tehnıka salasy boıynsha ál-Farabı atyndaǵy Memlekettik syılyqqa usynylǵan «QazTransOıl» AQ munaı qubyry baǵyttary boıynsha munaı jáne munaı qospalaryn tasymaldaýda energııa únemdeýdi ǵylymı-tehnıkalyq qamtamasyz etý» atty jumys alǵashqy baıqaýdan ótti.

Egemen Qazaqstan

Munaı tasymaldaý salasyndaǵy ınnovasııalyq jetistik

Jumystyń qoldanbaly bóliginde matematıkalyq model men algorıtmder negizinde SmartTran baǵdarlamalyq jasaqtamasy ázirlengeni kórsetildi. SmartTran baǵdarlamalyq jasaqtamasyn BDBJ (baqylaý-dıspetcherlik basqarý júıesi) jáne EEKEAJ (elektr energııasyn kommersııalyq esepteýdiń avtomatty júıesi) aqparattyq júıelerimen biriktirý arqyly sıfrly tehnologııa jasaldy.

Munaı qubyryn ońtaıly basqarý úsh jaǵdaıǵa baılanysty: 1) sorǵy agregattar men jylytý peshteriniń tıimdi jumysyn anyqtaý; 2) munaıdyń tıimdi kólemin tańdaý; 3) ystyq tasymaldaý ádisiniń qaýipsizdigin saqtaý.

Osy jumystyń avtorlary jasaǵan SmartTran baǵdarlamalyq jasaqtamasy munaı jáne munaı qospalaryn tasymaldaýdy ońtaıly basqarý júıesin anyqtaý jáne energııany únemdeý máselesiniń sheshimin anyqtady. Energııa únemdeý máselesi – munaıdy qubyrmen tasymaldaý isindegi mańyzdy máselelerdiń biri. Munaıdy qubyrmen tasymaldaý – kúrdeli energetıkalyq júıe jáne energııa únemdeýdiń tıimdi tehnologııalyq rejimderin anyqtaý men basqarýǵa tikeleı baılanysty.

SmartTran baǵdarlamalyq jasaqtamasy oǵan uqsas kóptegen sheteldik baǵdarlamalarmen salystyrǵanda kelesi artyqshylyqtarǵa ıe:

1. Depressorlyq qospany qoldaný arqyly tez qatatyn munaıdy tasymaldaýda energııa únemdeý sorǵy agregattarynyń ońtaıly rejimderi arqyly anyqtady;

2. Qyzdyrý peshteriniń únemdi jumys isteýin munaı qubyrynyń gıdravlıkalyq jáne jylý kórsetkishterine baılanysty munaı qospasyn ystyq aıdaýdyń ońtaıly temperatýrasyn anyqtady;

3. Janarmaı men elektr energııasy tarıfteriniń aıyrmashylyǵyn eskere otyryp, munaı qospalaryn tasymaldaýdyń tehnologııalyq rejimderiniń ekonomıkalyq tıimdiligin anyqtady.

BDBJ jáne EEKEAJ júıelerinen alynǵan naqty málimetter SmartTran baǵdarlamasynyń jańa modýlderin jasaýǵa múmkindik berdi. SmartTran baǵdarlamalyq jasaqtamasyn BDBJ, EEKEAJ-men biriktirý «qubyr – munaı aıdaý stansasy» júıesiniń jumysyn baqylaýǵa jáne «QazTransOıl» AQ-nyń munaı qubyry arqyly munaı qospalaryn tasymaldaýda energııa únemdeý rejimderiniń ekonomıkalyq tıimdiligin anyqtaýǵa múmkindik berdi.

SmartTran baǵdarlamalyq jasaqtamasy 2015 jyldan bastap «QazTransOıl» AQ-nyń 24 tehnologııalyq ýchaskesin, 35 munaı aıdaý stansasyn, 7 jylytý beketin, 200 sorǵy agregatyn, 67 jylytý peshterin paıdalanatyn, jalpy uzyndyǵy 5377,3 shaqyrym magıstraldyq munaı qubyrlarynda engizildi.

Bul rastalǵan ınnovasııalyq zerttemeniń nátıjeleri men joǵaryda keltirilgen pikirlerdiń negizinde «QazTransOıl» AQ munaı qubyry baǵyttary boıynsha munaı jáne munaı qospalaryn tasymaldaýda energııany únemdeýdi ǵylymı-tehnıkalyq qamtamasyz etý» atty ǵylymı-praktıkalyq jumys pen onyń avtorlaryn (E.Q.Beısembetov, T.T.Bekibaev, U.Q.Japbasbaev, B.K.Kenjalıev, E.Mahmotov, B.Q.Saıahov) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2019 jylǵy ál-Farabı atyndaǵy ǵylym jáne tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyǵyna ábden laıyq dep sanaımyz.

Altynbek Qamshybek,
Pavlodar munaı tasymaldaý basqarmasynyń basshysy