Birinshi birlesken kásiporyn

Beısenbi, 7 aqpan 2013 7:35

«Qazaqtúrikmunaı» JShS eńbek pen áleýmettik paryzǵa  adaldyqtyń úlgisin tanytyp keledi

Jýyqta elimizdiń munaı-gaz salasyna ınvestısııa tartyp, sheteldiktermen birlesken kásiporyn qurýdyń alǵashqy qar­­­­lyǵashy sanalatyn «Qazaqtúrikmunaı» JShS-niń quryl­ǵany­na 20 jyl toldy. Osy máselege oraı atalǵan kásip­­­­­orynnyń bas dırektory Nurpeıis MAQAShEVTY áńgimege tarttyq.

Beısenbi, 7 aqpan 2013 7:35

«Qazaqtúrikmunaı» JShS eńbek pen áleýmettik paryzǵa  adaldyqtyń úlgisin tanytyp keledi

Jýyqta elimizdiń munaı-gaz salasyna ınvestısııa tartyp, sheteldiktermen birlesken kásiporyn qurýdyń alǵashqy qar­­­­lyǵashy sanalatyn «Qazaqtúrikmunaı» JShS-niń quryl­ǵany­na 20 jyl toldy. Osy máselege oraı atalǵan kásip­­­­­orynnyń bas dırektory Nurpeıis MAQAShEVTY áńgimege tarttyq.

– Nurpeıis Maqashuly, el táýelsizdiginiń, onyń derbes saıası jáne ekonomıkalyq sýbekt retinde sheteldermen ózara tıimdi qarym-qatynas ornatýynyń tóltýmasy retinde ómirge kelgen sizdiń kásiporynnyń qurylǵanyna 20 jyl tolyp otyr eken. Siz basqarǵan ujymdy osy mereıli merekelerińizben quttyqtaımyz. Osy 20 jyl ishinde kásiporyn qandaı jumystardy júzege asyrdy? Osyǵan toqtala ketseńiz.
– Bizdiń kásiporynnyń qurylýyna Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń baýyrlas túrik elimen táýelsizdigimizdiń alǵashqy sátinde-aq yntymaqty qarym-qatynas ornatýy sebep bolǵandyǵyn aıta ketýimiz paryz. Eki el basshylyǵynyń barys-kelis jasap, ekonomıkalyq múddelerimizdiń tıimdi núktelerin aıqyndaýynyń nátıjesinde bizdiń elimizdiń Geologııa jáne jer qoınaýyn qorǵaý mınıstrligi men Túrik ulttyq kompanııasy arasynda 1993 jyldyń 9 qańtary kúni birlesken kásiporyn qurý týraly kelisim-shartqa qol qoıylǵan eken. Sóıtip, bizdiń elimizde munaı bıznesi salasyndaǵy qurylǵan tuńǵysh birlesken kásiporyn retinde «Qazaqtúrikmunaı» JShS 1993 jyldyń 4 aqpanynda atalǵan mınıstrliktiń esebinde №1 hattama boıynsha tirkeýden ótken. Munyń ózi «Qazaqtúrikmunaı» JShS-niń elimizdiń munaı-gaz salasynda qurylǵan birinshi birlesken kásiporyn ekendigin dáleldeıtin qujat.
1997 jyldan bastap Qazaqstan tarapynan kásip­oryn quryltaıshysy bolyp «Qazaqoıl» ulttyq munaı kompanııasy belgilense, qazirgi kúni bul min­detti «QazMunaıGaz» UK» AQ atqaryp keledi. Kásiporynnyń aksııa­lary paketiniń 51 paıyzy Qazaqstan jaǵynda, 49 paıyzy túrik eline tıesili. Iаǵnı, basqarý tizgini Qazaqstannyń qolynda dep aıtýǵa bolady.
Birlesken kásiporynnyń birinshi bas dırektory Baqtyqoja Izmuhambetov ony quryp qalyptastyrýda eleýli ju­­mystardy júzege asyrdy. Munan keıin ony Nurlan Noǵaev basqardy. Osy eki azamat ta qazirgi kúni oblystardy bas­­­qarýda. Osyǵan qarap-aq birlesken ká­­­siporynnyń jumysy kadrlar úshin shyń­dalý mektebi bolǵandyǵyn ańǵarýǵa bolady.
Jasalǵan kelisim-shartqa sáıkes kásiporynnyń aldyna elimizdiń batys óńirlerinde munaı qorlaryn izdestirý jáne barlaý jumystaryn júrgizý, ashylǵan ken ornyn óndiristik turǵydan ıgerip, ekonomıkalyq paıda ákelý mindeti júktelgen. Osy iske jumsalatyn shyǵyndardy túrik jaǵy óz moınyna alyp, kásiporyndy qarjylandyrý úshin 270 mln. dollar ınvestısııa salǵan. Bul shyǵyndardy munaıdy ıgergen kezde túsetin paıda esebinen qaıtarý kózdelgen.
«Qazaqtúrikmunaı» JShS munaı­­dy izdestirý jumystaryn Batys Qa­­zaqstannyń 4 oblysynyń (Aqtóbe, Ba­tys Qazaqstan, Atyraý jáne Mań­­­­­ǵys­­taý oblystary) 25,9 myń sharshy sha­qyrymdy qamtıtyn 45 barlaý ala­ńynda júrgizdi. Olardyń 14 alańynan oń nátıjeler baıqalyp, belgili bolǵan kómirsýtek qorlary memlekettik esepke engizildi. Osy kezeńde birlesken kásiporynnyń qurylýy kóptegen eńbek ujymdaryn saqtap qalýǵa jáne buryn bastalǵan memlekettik geologııalyq baǵ­darlamalardyń ushtasyp oryndalýyna múmkindik týǵyzdy. О́ıtkeni, ká­siporyn tapsyrystary boıynsha bir­qatar merdiger mekemeler jumystar júrgizdi.
Qazirgi kúni kásiporyn Aqtóbe obly­syndaǵy Laqtybaı jáne Ońtústik Qaratóbe ken oryndarynda munaıda ónerkásiptik óndirý jumystaryn júrgizip keledi. Sonymen qatar, Mań­­­ǵystaý oblysynyń Batys Elemes, Sh­y­ǵys Saztóbe, Ońtústik-shyǵys Saz­tóbe, Soltústik-shyǵys Saztóbe ken oryndarynda ónerkásiptik óńdeý ju­­­­mystaryn qolǵa alyp otyr. О́zi qurylǵan ýaqyttardan beri jıyny 3 mln. 780 myń tonnadan astam munaı óndirdi.
Túrik tarapynan salynǵan ınvestısııany keri qaıtarý 2000 jyldan bastaldy jáne óndiristi budan ári damytýǵa óz qarajaty esebinen qarjy sala bastady. О́tken jyldyń sońyndaǵy málimet boıynsha ınvestısııa boıynsha qaryz 57 mln. dollardy qurap otyr. Bul qaryzdy keshiktirmeı óteıtindigimizge senim zor.
Qazirgi kúni kásiporynda 400 adam eńbek etedi. Eger olardyń otbasynda 5 adam bar dep eseptegenniń ózinde kásiporynymyz 2000 adamnyń turmys jaǵ­daıyna tikeleı yqpal etedi eken. Munyń syrtynda bıýdjetke tóleıtin salyǵymyz, ózimiz eńbek etetin óńirlerge kórsetetin demeýshilik kómegimiz, basqa da kásiporyndarǵa beretin tapsyrys­tarymyz bar. Osylardyń báriniń basyn qosatyn bolsaq, kásiporyn óziniń 20 jyldyq tarıhynda ondaǵan myń adamnyń turmysyn túzetýine yqpal etkendigin baıqaýǵa bolady. Iаǵnı, ol ózine júktelgen mindetti barynsha adal jáne júıeli júzege asyrý ústinde.
– Kásiporyndy sońǵy 6 jyldan beri siz basqaryp kelesiz. Osy 6 jylda mundaǵy munaıshylardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýda úlken jumystardyń júzege asy­­­­rylǵandyǵyna, munyń syrtynda kásiporyn eńbek etken óńirlerde iri-iri áleýmettik jo­­­balar júzege asyp, halyqtyń kózaıymyna aınalǵandyǵyna kýá bolyp otyrmyz. Sonyń bir jarqyn dáleli «Qa­­­­zaqtúrikmunaı» JShS-ine 2011 jyly Elbasynyń «Paryz» syılyǵynyń berilýi bolyp tabylady. Osy týraly ashyp áńgimeleı ketseńiz.
– «Qazaqtúrikmunaı» JShS-ine kelgenge deıin de talaı basshylyq qyzmet atqardyq. Atyraý qa­­­lasynyń ákimi, oblys ákiminiń orynbasary, «Em­­bi­munaıgaz» óndiristik fılıalynyń dırektory, Parlament Májilisiniń depýtaty sekildi qyzmetterde boldyq. Elmen aralasa júrip, eńbek etkendegi bir baıqaǵanym eger basshy adam áleýmet qamyn durys oılap, ózimbilemge salynbaı, kóp máseleni ujymmen aqyldasyp otyryp sheshetin bolsa, onyń isi ónimdi bolmaq.
Osy kásiporynǵa bas dırektor bolyp taǵa­ıyn­dal­ǵannan keıin ujym jaǵdaıymen jete tanysý úshin ká­­­­sip­orynnyń basshylyq quramyn birge ertip alyp, óndiristiń basynda bolyp, munaıshylarmen birneshe kezdesý jasadym. Onda kásiporynnyń aldynda turǵan mindetteri týraly aıtylyp, sol mindetke qol jetkizý úshin ujymǵa qandaı jaǵdaı keregi jan-jaqty sóz boldy.
Osy saparlardyń qorytyndysynda biz Qazaqstanda alǵashqylardyń biri bolyp kásiporyndaǵy jumys­shy­larmen ujymdyq áleýmettik kelisim-shart jasasý isin qolǵa aldyq. Osy shart boıynsha ujymdaǵy barlyq eńbekkerlerge kórsetiletin áleýmettik járdem paketteriniń toptamasyn jasap usyndyq. Onda jumysshylardy tegin medısınalyq saqtandyrýdan bastap, olardyń eńbek jáne turmys jaǵdaıyna áser etetin basqa da birqatar jeńildikter qarastyryldy.
Munyń syrtynda kásiporynda eńbek etken adamdardyń jalaqylaryn ár jyl saıyn 10 paıyzǵa ósirip otyrý dástúrin engizdik. Sóıtip, sońǵy 5 jyldyń ózinde ǵana jumysshylardyń jalaqylary 50 paıyzǵa ósip otyr. Munyń syrtyn­­­da adamnyń kásiporynda istegen eńbek ótiline baılanysty ústeme taǵy qosylady. Máselen, bizdiń kásiporynda eńbek etken ár jylyna 1 paıyzdan qo­syp otyramyz. Eger 10 jyl eńbek ete­tin bolsa 10 paıyz ústeme alady. Bul ústemeni 30 paıyzǵa deıin ósirýge bolady.
Bizdiń kásipornymyz sonshama úlken emes, bar-joǵy 400 adam eńbek etedi. Biraq, kásiporyn jumysshylaryna bizdiń jasap otyrǵan qamqorlyǵymyz munaı alpaýyttarynikinen kem emes. Osyny ujym músheleri durys baǵalap kele jatyr dep esepteımin.
Aıta keterlik bir másele, bizdiń kompanııada birde-bir adam jumystan qysqarǵan emes. Qaıta óndiristi keńitý negizinde jańa adamdardy jumysqa qabyldaýdy oılastyramyz. Máselen, men kelgen kezde bul ujymda 379 adam eńbek etip jatyr eken. Qazir olardyń sany, joǵaryda aıtqanymyzdaı, 400 adamǵa jetip otyr.
Mine, osyndaı jaǵdaılardyń barlyǵy ujymnyń turaqtylyǵyna, eńbek daýlarynyń bolmaýyna qolaıly áser etýde.
Ekinshi bir aıta keter dúnıe, ká­siporyn munaı salasynda qyzmet ete­tin bolǵandyqtan, onyń áserin jer­gilikti halyq ta sezinýi tıis. «Quzǵyn baýyryna basyp jeıdi, suńqar shashyp jeıdi» dep aıtylǵandaı, óz jerlerinen shyǵyp jatqan munaı men gazdyń ıgiligin jergilikti halyq jaqsy sezingen jaǵdaıda ǵana ol ortamen tolyq túsinistik ornatýǵa bolady dep esepteımin.
Mine, osyndaı maqsattardy alǵa qoıa otyryp, Baıǵanın aýdanyndaǵy Ońtústik Qaratóbe ken ornyna jaqyn mańda ornalasqan Jarqamys aýylynyń halqyn tegin gazben jabdyqtaý isin qolǵa aldyq. Osy úshin Ońtústik Qaratóbe men Jarqamys aýylynyń arasyndaǵy 5 shaqyrymdyq qashyqtyqqa dıametri 159 mm-di quraıtyn qubyr ornatyldy. Ońtústik Qara tóbeden elektr energııasyn óńdeý úshin gaz porshendi elektr stansasy salyndy. Jarqamys aýylyndaǵy qosalqy stansa qaıta jańǵyrtyldy. Basqa da jumystar júzege asty. Sóıtip sońǵy 5 jyldan beri Jarqamys aýylynyń turǵyndary bizdiń kásiporyn óndiretin gazdy tegin paıdalaný múmkindigine ıe bolyp otyr.
Munyń syrtynda gaz jabdyqtaý júıesiniń aýyl ishindegi qurylysy úshin Baıǵanın aýdandyq ákimdigine qosymsha 3 745 500 teńge kóleminde demeýshilik kómek kórsetildi. 2011 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap Mańǵystaý oblysyndaǵy ken oryndarynda da lespe gazdy kádege jaratý júıesi paıdalanýǵa berildi.
Bul jumystyń taǵy bir qyry buryn alaý bop janyp turatyn ilespe gazdy kádege jaratý elimizdiń ekologııasyna da áseri bar. Qazirgi ýaqytta Úkimettiń munaı salasyndaǵy kompanııalarǵa qoıatyn úlken bir talaby ken oryndarynda lespe gaz arqyly janyp turǵan alaýlardy sóndirip, ony óńdep, iske jaratý bolyp tabylady. Mine, biz osy ispen tolyq kólemde shuǵyldaný ústindemiz. Osyǵan baılanysty gaz qubyrlary tartylyp, kompressorlyq stansalar salynýda. Qazirgi kúni júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde elimizdiń ishki rynogyndaǵy tutynýshylardyń qajettiligin óteý úshin osy maqsattaǵy «QazTransGazAımaq» AQ-tyń gaz tasymaldaý júıesine qurǵaq gaz berý jumystaryn júzege asyrý ústindemiz. Bul jónindegi óndiristik kórsetkishimiz jyldan-jylǵa qarqyndy túrde artý ústinde. Máselen, 2011 jyly berilgen gaz kólemi 7,6 mln. tekshe metrdi qurasa, ótken jyly 55 mln. tekshe metr boldy. Al bıylǵy jylǵy kólemdi 75 mln. tekshe metrge jetkizýdi josparlap otyrmyz. Atalǵan iske 25 mln. 858 myń AQSh dollaryn jumsadyq.
Sóıtip, bizdiń kásiporyn Qazaqstanda birinshi bolyp ilespe gazdy kádege jaratý baǵdarlamasyn júzege asyrdy. Bizdiń bul jónindegi kórsetkishimiz 95 paıyzǵa deıin jetip otyr.
– Kompanııada basqa qandaı áleýmettik jobalar júzege asyrylýda?
– Onyń bárin aıta bersek, maq­­tanǵandaı bolarmyz. Biraq, siz surap otyrǵan soń birqataryna toqtala ke­teıin. Kompanııa qurylǵan kezdegi «Qa­zaqtúrikmunaı» JShS men Inves­tısııalar jónindegi agenttik arasynda jasalynǵan kelisimge sáıkes Aqtóbe oblysyndaǵy ınfraqurylymdardy damytý úshin óńirge jyl saıyn 100 myń AQSh dollary kóleminde qarjy berilip keledi. Bul qarjy Uly Otan soǵysy ardagerlerin baspanamen qamtýǵa, bóbekterge balalar baqshalaryn salýǵa, áleýmettik oryndar men aýyl turǵyndaryn gazben qamtamasyz etýge jumsalady.
Munyń syrtynda 1996 jyly Mańǵystaý oblysy­nyń Aqtaý qala­synda uzaq jyldar munaı-gaz salasynda eńbek etkender men Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine 78 páterdi syıǵa tarttyq. 2010 jyly osy oblystyń Beıneý aýdanyndaǵy Buranqul aýylynda alǵashqy medısınalyq kómek ortalyǵynyń qurylysyn júrgizýge 8 mıllıon teńge qarjy berdik. Atyraý qalasyndaǵy sporttyq saýyqtyrý keshenin, Geolog kentindegi jylý orta­lyǵyn qaıta jóndeý, balabaqsha, oqý kombınaty ǵımarattaryn jóndeý jumystary júrgizildi. Mańǵystaý aýdany, Ońdy aýylyndaǵy orta mektepke kitaphana synyby jasaqtalyp berildi. Basqa da kóptegen áleýmettik sharalardy júzege asyrýǵa demeýshilik kómekter kórsetýdemiz.
– Osyndaı eńbekterińiz el kó­leminde laıyqty baǵalanyp ke­le jatqandyǵyn estidik. Prezıdenttiń «Paryz» syılyǵyna ıe boldyńyzdar. 20 jyldyq mereke qarsańynda Elbasymyz arnaıy hat joldap, quttyqtaǵan eken. Basqa da alyp jatqan marapattaryńyz bar shyǵar?
– Árıne, joq dep aýyz súrtý­ge kel­­­­mes. Kompanııa­myzdyń el ıgiligi jo­lyn­­da júrgizgen jumystary otan­dyq, álem­­­­­­­­dik deńgeıde oń ba­ǵasyn alýda. Máse­­len, 1999 jyly Fran­sııanyń ulttyq ónerkásipti qol­daý assosıasııasynyń «Altyn» júl­desin jeńip aldyq. 2008 jyly eko­nomıka salasyndaǵy tıimdi yn­ty­­­maq­tastyqty nyǵaıtqanymyz úshin Reseı Dýmasynda ótken arnaıy sharada «Zvezda Sodrýjestva» dıplomymen marapattaldyq. Al «Úzdik áleý­met­tik jyl jobasy» nomınasııa­sy boıynsha bizge Elbasynyń «Pa­ryz» syılyǵynyń berilýi – bizdiń ju­my­sy­myz úshin berilgen úlken baǵa.
Túptep kelgende, bizdiń negizgi maq­satymyz kompanııanyń aldyna qoıylǵan negizgi mindetterdi júzege asyrý arqyly el ekonomıkasynyń da­mýy­na laıyqty úles qosý. Eger jumys ónikti bolsa, turmys ta jaıly bolatyndyǵy aqıqat. Kompanııamyz bul qaǵıdatty jyl ótken saıyn dáleldeý ústinde. Halqymyzdyń «Eńbek etseń – emersiń» dep aıt­qa­nyndaı, osy eńbektiń arqasynda kompanııa ju­mysshylarynyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsaryp kele­di. Osy máseleni men úzdiksiz qada­ǵalap otyramyn. Kompanııanyń jaýapty qyzmetkerleri aıyna eki ret aımaqtaǵy jumysshylarmen kezdesýge barady. Kompanııa jumys jasaıtyn óńirler halqynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa da úzdiksiz úles qosý ústindemiz.
Qysqasyn aıtqanda, ózimizdiń 20 jyldyq merekemizge eshqandaı bir aıǵaı-shýsyz, yń-shyńsyz eńbek pen turmysta órleý ústinde jettik. Osyǵan shúkir deımiz.
Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».