О́ńir sharýasy alǵa basýda

Juma, 15 aqpan 2013 7:37

Prezıdent Nursultan Nazar­baev  oblys ákimderimen kezdes­kende aýyl sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵyn damytý qa­jet­tigine basa nazar aýdarǵan bolatyn. Semeıde aýyl sharýa­shy­lyǵy qarqyndy túrde damyp ke­ledi. Tipti, Reseıdiń keıbir aı­maqtary men kórshi Pavlodardan kelip  Semeıdiń aýylsharýashy­lyq ónimderin satyp alǵandy jón kóredi eken.  Bul  Semeıdiń aýyl­sharýashylyq salasynyń jaq­sy jumys atqaryp jatqanyn kórse­tedi. Búginde iri sharýa qojalyq­tary qalany etpen tolyq qamta­masyz etýdi alǵa qoıyp otyr.

Juma, 15 aqpan 2013 7:37

Prezıdent Nursultan Nazar­baev  oblys ákimderimen kezdes­kende aýyl sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵyn damytý qa­jet­tigine basa nazar aýdarǵan bolatyn. Semeıde aýyl sharýa­shy­lyǵy qarqyndy túrde damyp ke­ledi. Tipti, Reseıdiń keıbir aı­maqtary men kórshi Pavlodardan kelip  Semeıdiń aýylsharýashy­lyq ónimderin satyp alǵandy jón kóredi eken.  Bul  Semeıdiń aýyl­sharýashylyq salasynyń jaq­sy jumys atqaryp jatqanyn kórse­tedi. Búginde iri sharýa qojalyq­tary qalany etpen tolyq qamta­masyz etýdi alǵa qoıyp otyr. Qus fabrıkalarynyń jumysy da kóńil­degideı. Turǵyndardy  azyq-túlikpen qamtamasyz etý maq­sa­tynda birshama jumystar atqa­ryl­ǵan. Máselen, ınvestısııalyq jobalarǵa sáıkes «Vostok-Broıler» JShS qus eti óndirisi boıynsha,  jumyrtqa óndirýdi jaq­sartý maqsatynda broıler taýyq­taryn  etti baǵytqa ózgertken. Jobaǵa qarastyrylǵan 2800 mln. teńge qarajattyń búgingi kúni 1350 mln. teńge qarjysy ıge­rilgen. Osy ýaqytqa deıin 1,5 myń tonna qus eti óndirilse, jyl sońyna deıin 2 myń tonna qus etin óndirý josparlanyp otyr. Negizinen qus etin 7,4 myń ton­naǵa jetkizý josparda tur. Agro­ónerkásip kesheni ınvestısııalyq jobasyna sáıkes «Aqtóbe Ertis» JShS «Kishi Aqtóbe» qus fabrıkasyn qaıta qalpyna keltirmek. Jobanyń jalpy quny 457 mln. teńge qarjyny qamtıdy. Búgingi tańda ınvestısııanyń 71 mln. teń­gesi ıgerilgen. Keler jyldyń sáýir aıynda 700 myń dana ju­myrtqa óndirisiniń birinshi partııasy shyǵarylmaq. 2013 jyly 10 mln. dana jumyrtqa alý kóz­delse, joba tolyq iske asqannan keıin 2014 jyly 25 mln. dana jumyrtqa alýdy josparlap otyr.

Semeılik sharýashylyqtar al­daǵy ýaqytta jylqy malynyń sanyn kóbeıtýge kóbirek kóńil bólýdi qolǵa alýda. Tórt túlik maldyń bul túri qala boıynsha tórtinshi orynda. Degenmen, qa­lany sútpen qamtamasyz etýden azdap qalys qalýshylyq bar eken­digi ras. Biraq, aldaǵy 2-3 jylda bul máseleler tolyqtaı ornyna kelmek. Al, kókónispen qamta­masyz etýde eshqandaı bóget joq.

Qalalyq aýylsharýashylyq já­­ne veterınarııa bóliminiń bas­ty­ǵy Shaǵan Jumaqsanovtyń aıtýynsha, Semeı qalasynyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan damý baǵ­darlamasy jáne «Semeı qala­sy óńirlik ekonomıkasy» modeli jasalyp, osy baǵdarlamany jú­zege asyrý maqsatynda óńirdiń barlyq aýylsharýashylyq qury­lym­dary jumys isteýde. Semeı boıynsha byltyrǵy jyly 3300 gektarǵa egilgen kartoptan 55 myń tonna ónim alynsa, 28,5 myń tonna ónimdi 1390 gektar jerge egilgen kókónisten alǵan. Búgingi kúni 3,2 myń tonna kartop, 636 tonna oramjapyraq, 908 tonna sábiz, 200 tonna qyzylsha, 800 tonna sarymsaq, kartop jáne kók­ónis qoımalaryna saqtaýǵa qoıyl­ǵan. Keleshekte ósimdik sharýa­shylyǵynda jańa tehnologııalardy engizip, otandyq jáne shetel­dik aýylsharýashylyq daqylda­ryn óndirýde, onyń kólemin ul­ǵaıtýda, ásirese, sýarmaly egis­tikti jáne ınvestorlar tartyp kartop óndirisin 60 myń tonnaǵa, kókónisti 30 myń tonnaǵa jet­kizip, mal sharýashylyǵyn jemmen jáne qunarly azyqpen to­lyqtaı qamtamasyz etý kózde­lýde. Jyl saıyn memleket tarapynan mal sharýashylyǵyn da­mytýǵa ártúrli qarjy ınstıtýttary arqyly jeńildetilgen nesıeler bólinýde, sonymen qatar, mal ónimderi kólemin ulǵaıtýǵa, asyl tuqymdy mal ósirý úshin sýbsıdııa berilýde. Bıylǵy jyly «Aýyl sharýashylyǵyn qarjy­laı qoldaý qory» AQ qarjysy esebinen 7 sharýa qojalyǵy 40,5 mln. teńgege 215 iri qara malyn satyp alǵan. Sondaı-aq, ústimiz­degi jyly mal sharýashylyǵy salasyna 710 mln. teńge sýbsıdııa, onyń ishinde, tuqymdy jaq­sartýǵa 34,5 mln. teńge qarjy bólingen. О́ńirde aýyl sharýashy­lyǵy salalary boıynsha jyl­dyń aıaǵyna 35 myń bas iri qara, 145 myń qoı-eshki, 3,5 myń shoshqa, 18 myń jylqy jáne 1 mln. bas qus kútilýde. 2012 jyly 22 myńǵa jýyq tonna et, 33,5 myń tonna sút, 3 mln. dana jumyrtqa, 260 tonna jún óndirý kózdelýde.

Aldaǵy ýaqytta asyl tuqym­dy baǵytty damytýdy josparlap otyrmyz, deıdi aýylsharýa­shy­lyq jáne veterınarııa bóliminiń bastyǵy Shaǵan Jumaqsanov,  «Prırechnoe Agrofırmasy» JShS syrttan keler jyly 1000 bas asyl tuqymdy mal alýdy jos­parlap otyr. Bul sharýa qo­ja­lyǵy men «Nurtaza», «Gúlraı­han» sııaqty birqatar sharýa qo­jalyqtary mal bordaqylaýmen, al, «Anastasııa» sharýa qojalyǵy shoshqa bordaqylaýmen aınalysady. Sút baǵytyndaǵy sıyr malynyń basyn kóbeıtý máselesi de júıeli túrde qolǵa alynýda. Qazirgi ýaqytta Novobajenovo, Ertis jáne Znamenka men Ozerkı aýyldyq okrýgterindegi sharýa qojalyqtarynda sımmental tu­qymdy sıyrlar saýylýda. Sút ónimderiniń kólemin ulǵaıtý maq­satynda Novobajenovo aýyldyq okrýgindegi burynǵy «Jańase­meı» sovhozynyń jerinde «Evrazııa Agroınvest» JShS ınvestor retinde taýarly-sút fermasynyń qurlysyn júrgizýdi josparlap otyr

Jaqynda ǵana Semeı qalasy ákimdigi men «Evrazııa Agroınvest» JShS  ózara memorandýmǵa qol qoıyp, 2013-2014 jyldarǵa osy jobany iske asyrýdy josparlady. Sonymen qatar, «Tamasha» makaron fabrıkasy  JShS bazasynda dıirmen kesheni qurylysy támamdalmaqshy. Atalmysh joba  iske assa makaron ónimderin shy­ǵarý kólemi jylyna 4 000 tonnaǵa jetkizilip, arzan baǵamen halyqty qamtıtyn bolady. Al, Semeıdiń jabyq mekemeleri men áskerı bólimderdi nan ónimde­rimen qamtamasyz etip otyrǵan «Semnan» JShS-de nan peshteri jańar­tylyp, jalpy somasy 17 mln. teńgeni quraıtyn Qytaıdan tátti toqashtar shyǵarýǵa arnal­ǵan pesh­terdi ákelip, óndiristi jańǵyrtý jumystary júrgizil­gen. Bul kásiporyn 2015 jyly ınvestısııa kólemin jáne negizgi qarajatyn 30 mln. teńgege jet­kizýdi josparlap otyr. Sondaı-aq, «Alǵabas-K-7» JShS keler jyldyń ekinshi jartysynda kon­dıterlik fabrıkany iske qospaq. Munda óndiris qýattylyǵy táý­ligine 15 tonnaly, krekerli jáne qantty pechene shyǵaratyn eki jeli ornatylǵan eken. Sondaı-aq, «Semeı et kombınaty» JShS táýligine konserviler men shujyq ónimderin 27 tonnaǵa deıin óndirýde.

Raýshan NUǴMANBEKOVA.

SEMEI.