Alysty jaqyndatatyn joba

Seısenbi, 5 naýryz 2013 7:20

Aqtóbe óńirinde el ekonomıkasyna eleýli úles qosatyndaı iri jobalar júzege asyrylýda. Sonyń biri de biregeıi  «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq  kólik dáliziniń qurylysy. «Ǵasyr jobasy» atanyp otyrǵan osy halyqaralyq magıstraldiń 628 shaqyrymy oblys aýmaǵymen ótedi. Sonyń 356 shaqyrymy osy joba boıynsha salynýda.  Oblystyq avtokólik joldary departamentiniń dırektory Baǵlan Baımaǵambetovpen áńgimemiz álemdik deńgeıdegi iri jobanyń qalaı bastaý alǵanyna, kúre joldyń boıynda atqarylyp jatqan jumystardyń  búgingi jaı-kúıine oıysty.

Seısenbi, 5 naýryz 2013 7:20

Aqtóbe óńirinde el ekonomıkasyna eleýli úles qosatyndaı iri jobalar júzege asyrylýda. Sonyń biri de biregeıi  «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq  kólik dáliziniń qurylysy. «Ǵasyr jobasy» atanyp otyrǵan osy halyqaralyq magıstraldiń 628 shaqyrymy oblys aýmaǵymen ótedi. Sonyń 356 shaqyrymy osy joba boıynsha salynýda.  Oblystyq avtokólik joldary departamentiniń dırektory Baǵlan Baımaǵambetovpen áńgimemiz álemdik deńgeıdegi iri jobanyń qalaı bastaý alǵanyna, kúre joldyń boıynda atqarylyp jatqan jumystardyń  búgingi jaı-kúıine oıysty.

– Baǵlan Áýelbekuly, osy jobaǵa tereńirek toqtalyp ót­seńiz.
– Shynynda, bul Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń basta­ma­symen qolǵa alynǵan «Ǵasyr jobasy» ekeni sózsiz. Munyń ózi «Jańa Jibek joly» retinde de mańyzy bar. Bastapqyda El­basymyz Nursultan Nazarbaev pen Tatarstannyń sol kezdegi Prezıdenti Mıntemır Shaımıev arasynda Qazaqstan men Qazannyń arasyndaǵy jol qatynasyn jaqsartý týraly áńgime bolyp, Nursultan Ábishuly «Batys Eýropa men Batys Qytaıdy» jalǵastyrýdyń tıimdiligin alǵa tartsa kerek. Mine, bul joba osylaı dúnıege kelip, qoldaý taýyp, óziniń ómirsheńdigin dáleldegen bastama retinde de baıandy boldy.
Elbasy osy jobany júzege asyrý úshin Eýropa men Azııanyń bedeldi bankterinen qarajat alýǵa qol jetkizdi jáne qalǵan 30 paıyzy bıýdjetten bólindi. Bul joba qurylysy eń birinshi bizdiń oblystyń aýmaǵynda bastaldy. «Samara-Shymkent» tas jolynyń 1025 shaqyrymynan 1240 shaqyrymǵa deıingi aralyqta qarqyndy jumys júrgizildi. Ulǵaısyn eldi mekeninen Yr­ǵyz­dyń ústimen Qyzylorda ob­ly­­synyń shekarasyna deıingi 215 shaqyrym jolǵa asfalt tó­seý­diń ózindik erekshelikteri bol­dy. Bul jerlerde sorlar, bar­­qan qumdar kóp kezdesedi. Son­­daı-aq, qıyrshyq tas, basqa da materıaldar jetkizýge shal­ǵaı­laý edi. Qıyrshyq tas Qara­butaq óńirinen jetkizildi. 2010 jylǵy aptap ystyq ta qıyn­dyq keltirdi. Osynshama jol­dyń 107 shaqyrymynyń qury­ly­syn «Ivrýs» kompanııasy, al 108 shaqyrymynyń qury­ly­­syn «De­narahsas Qazaq­stan» kom­pa­nııasy saldy. Joǵa­ry­daǵydaı qıyndyqtarǵa qara­mas­tan jumys belgilingen merzimde atqaryldy.
Mııalyda eki jáne Qııaqtyda eki – nebári tórt qıyrshaq tas shyǵaratyn zaýyt jumys istedi, tórt asfalt zaýyty ornatyldy. Yrǵyzdyń qumy paıdalanyldy. 2011 jyly kúrejoldyń 215 shaqyrymy paıdalanýǵa berildi. Oǵan Áıteke bı, Yrǵyz jáne Shalqar aýdandarynyń 700-ge jýyq turǵyndary tartyldy. Olar asfalt tóseıtin, júk tasymaldaıtyn, nyǵyzdaıtyn osy zamanǵy tehnıkalarda jumys istedi. Sheteldik mamandar 10 paıyzdy qurady. Joldyń osy bóliginiń qurylysyna 21 mıllıard teńgeden astam qarjy jumsaldy. Eki merdiger de ózderine bekitilgen ýchaskelerdi merziminde sapaly aıaqtady.
– Munyń ózi joldyń osy­ bóligi ótetetin óńirdiń ekonomı­ka­lyq-áleýmettik damýyna­ ser­pin bergeni belgili. Paıda­la­nýǵa berilgen joldyń sapasyna kóńilińiz tola ma?
– Kúre joldyń osy bóligi­niń paıdalanýǵa berilýi yrǵyz­dyqtardyń oblys ortalyǵymen qatynasyn jaqsartty, aýdannyń ekonomıkalyq damý qarqynyn údetti. Bolashaqta jol boıynda shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýdyń kókjıekteri kórindi. Týrızmdi damytýǵa basymdylyq berilýde. Olar burynǵydaı jol azabyn tartpaıtyn boldy. Buryn Shalqarǵa baryp poıyzǵa otyryp, áýrege túsetin-di. Al, tike jolmen­ júre qalsa, jeti-segiz saǵat júrip, jol azabyn tartyp jetetin. Endi­ úsh-tórt saǵatta Yrǵyzǵa je­tip barady. Oblys basshylyǵy ha­lyqtyń qamyn oılap jolaýshylar ushaǵyn da ushyrýdy da oılastyryp qoıyp edi, endi onyń qajeti bolmaı qaldy. Taqtaıdaı tegis jol, ekonomıkanyń damýyna da yq­pal etip, halyqtyń turmys-tirshiliginiń jaqsarýyna alǵyshart jasap otyr. 215 shaqyrym jol ýchaskesi ekinshi dárejeli jol sanatynda. Eni 9 metr, eki jolaqty. Avtomobıldiń belaǵashyna túse­tin salmaq júktemesi 13 tonnaǵa deıin. Jolǵa jerdiń yńǵaıyna qaraı qalyńdyǵy 60-80 santımetr qatty jamylǵy tóselgen. Bul jobany júzege asyrýda halyqaralyq tájirıbe paıda­lanyldy. Sondyqtan sapasyna syn joq. Jol salynyp jat­qan­da 6-7 túrli baqylaý boldy. Iаǵnı, qatty jamylǵy tóseýdiń barlyq tehnologııalyq talaptary saqtaldy deýge negiz bar. Al,­ burynyraq iske qosylǵan «Aq­tó­be-Qarabutaq-Ulǵaısyn» ýchas­ke­sindegi joldyń eni 8 metr, avtomobıl belaǵashyna túsetin sal­maq júktemesi – 10 tonna. Bul­ joldardy joǵarydaǵydaı standarttarǵa jetkizý bolashaqtyń enshisindegi sharýa. Ázirge, bar kúshti jumyldyryp, jańadan salynyp jatqan joldardy paıdalanýǵa berý kózdelýde.
– Elbasy Nursultan Nazar­baev óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Batys Eýropa–Ba­tys Qytaı» halyqaralyq av­tokólik dáliziniń qazaq­standyq bóligin 2013 jyly bitirýge aıryqsha mańyz berdi. Oblys aýma­ǵynan ótetin jol­dyń qal­ǵan ýchaskesindegi jumys barysymen tanystyra ketseńiz.
– Qazir oblys boıynsha 356 shaqyrym joldy paıdalanýǵa berý tolyqtaı aıaqtalady. Onyń 215 shaqyrymy 2011 jyly iske qosylǵanyn joǵaryda aıttym. Qazir uzyndyǵy 102 kılometr «Aqtóbe – Mártók – Reseı shekarasy» ýchaskesinde jumys qar­qyndy júrgizilýde. Osymen bir mezgilde 39 shaqyrymdyq Aqtóbe qalasynyń soltústik aınalma joly da salynýda. Joba qurylysyna qajetti materıaldarmen tolyq qamtamasyz etilgen. «Aqtóbe – Mártók – Reseı shekarasy» aralyǵyndaǵy jol qurylysyn tenderden utyp alǵan Túrkııanyń «Djıngız ınshat» kompanııasy­ qazirdiń ózinde 90 shaqyrym joldyń jóndeý jumystaryn júr­gizýde. 50 shaqyrym jolǵa qatty jamylǵy tóseldi. Osy bóliktegi jol qurylysyna qajetti materıaldarmen qamtamasyz etý úshin úsh qıyrshaq tas shyǵaratyn, eki asfalt óndiretin zaýyt ju­mys istep tur. Joldyń osy ýchas­ke­sine qaralǵan 14 mıllıard teńgeniń 12 mıllıard teńgege jý­yq qarjysy ıgerildi. Osy jol­dyń boıynda 46 sý qubyrlary salynady, sonyń ishinde 14-i kópir bar. Mártókke kireberistegi Elek ózeninen ótetin kópirdi qaıta jaraqtandyrý kózdelgen bolatyn. Jamap-jasqaǵannan góri jańadan salýdy oılastyryp, jańa kópirdiń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeleri tıisti oryndarǵa tapsyryldy. «Aqtóbe – Mártók – Reseı shekarasy» bóliginde 300-ge jýyq tehnıka, 700-den astam jumysshy eńbek etýde. «Ivrýs» kompanııasy qosalqy merdigerlik qyzmet atqarýda. Eki kompanııada da japondyq, ıtalııandyq, shvedtik, amerıkalyq jáne qytaılyq tehnıkalar paıdalanylýda. Osynshama tehnıkany túgeldeı qazaq jigit­te­ri urshyqsha ıirip, olarda ju­mys isteýge tóselip, ıgerip aldy. Olar qazir tájirıbeli avtogreıder júrgizýshileri, asfalt tóseýshiler, zaýyttar men qondyrǵylardyń operatorlary bolyp eseli eńbek etýde.
Jol boıynda jumys isteıtin­der vahtalyq poselkelerde tura­d­y. Olarda jumysshylardyń eń­bek etýi, tynyǵýy úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Ashana, kir jýatyn oryn, monsha jumys isteıdi, jumysshylar úsh mezgil tamaqtandyrylady, jumysshylar jumys kıimimen qamtamasyz etilgen. Jumysshylar 15-20 kún saıyn almasyp eńbek etedi. Jumysshylardyń eńbekaqysy atqarǵan jumystaryna qaraı 60 myń teńgeden 180 myń teńgege deıin jetedi.
– Qalany aınalma joldar o basta jobada qarastyrylyp pa edi? Álde keıinnen qosyldy ma?
– Qalanyń aınalma joldary birinshi jobada qarastyrylǵan joq. «Nur Otan» partııasynan saılanǵan bir top depýtat kelgende oblystyq fılıalda keńeıtilgen otyrys boldy. Son­da Aqtóbeniń bir mıllıondyq qala bolý múmkindigi, qalanyń ústimen táýligine 20 myń mashına ótetindigi, bolashaqta qalada avtokólik keptelegi bolyp, kóshe qozǵalysynda qıyndyq týyndaıtyny, sonshama kóp avtokóliktiń shahardyń ishimen ótýi ekologııa­ny lastaıtyny týraly másele kóterildi. Bul máseleni depýttattar Úkimetke jetkizdi. Sóıtip, bolashaqta mıllıon turǵyny bolatyn Aqtóbe qalasynda soltústik jáne ońtústik aınalma joldaryn salý máselesi sheshildi. Soltústik aınalma joly qurylysy qar­qyndy júrgizilýde. Bul jerlerdiń ıeleri kókónis ósirýdi, jol boıy servıstik qyzmetin jolǵa qoıýdy oılastyrǵan-dy. Oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń aınalma jol túsetin jerlerdiń qo­jaıyndarymen túsinik ju­mys­taryn júrgizýi arqyly óz­ara kelisimge qol jetkizildi. J­o­ba­nyń mańyzdylyǵyn túsingen aınalma jol ótetin jerlerdiń qojaıyndaryna basqa aýmaqtardan jer berildi. Sóıtip, olarǵa ótem­aqy retinde tóleýge bólingen 75 mıllıon teńge qarjy bıýdjetke qaıtaryldy. Jer qojaıyndary da rıza, osylaı eldik múdde de oń sheshildi. Aqtóbe – Hlebodar ba­ǵytyndaǵy 9,6 shaqyrym jol birinshi dárejeli jol bolady. Oǵan asfalt-beton, shaǵal tas­ty qospalar tóselýde. Joldyń keń­digi de kóńildegideı, sondaı-aq temir joldan ótetin aspaly kópir qurylysy júrgizilýde. Bul avtokólikterdiń joǵary ótim­diligin qamtamasyz etedi. Bul­ baǵyttaǵy jumystar qysqy ke­zeńde toqtamaıdy. Qysqy kezeńde jasandy qurylystar boıynsha jumystar júrgiziledi. Sonyń ishinde Elek ózeninen ótetin kó­pir de bar. Sonymen birge, aıyrma joldar da salynýda. Bir sóz­ben aıtqanda, kúre joldyń boıy qaınaǵan eńbek, tolassyz jumys. Qazir barlyq qam-qareket «Aqtóbe – Mártók – Reseı shekarasy» ýchaskesindegi joldy aldaǵy jyldyń alǵashqy jartysynda paıdalanýǵa berýge baǵyttalǵan. Bul baǵytta tájirıbemiz de, tehnıka jáne adam kúshi, qurylysqa qajetti materıaldar da jetkilikti. Qys túskenimen jol boıynda jumys tolastamady. Jazda qatty jamylǵy tóseýge materıaldar qory jasalýda. Basqa da aǵymdaǵy jumystar júrgizilýde. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń oblys aýmaǵynan ótetin bóliginiń tolyqtaı iske qosylyp, halyqtyń ıgiligine aınalar kezi de jaqyn. Munyń ózi júk tasymalyn arttyryp, óńir ekonomıkasyna anaǵurlym oń yqpal etetin bolady. Alysty jaqyndatatyn kúre joldyń boıyndaǵy halyqtyń tynys-tirshiligine de oń ózgerister ákeleri sózsiz. Mundaı úlken jobanyń tek bizdiń táýelsiz memleketimizde júzege asyrylyp jatqany kóńilge maqtanysh sezimin uıalatady. Osy jolda ter tógip júrgen barsha qazaqstandyqtardyń eseli eńbegi el erteńine qyzmet etýdiń úlgisi dep oılaımyn.
Áńgimelesken 
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.