Jer túgendeý qalaı júzege asýda?

Seısenbi, 12 naýryz 2013 6:53

Astana qalasynda halyqtyń turmys jaǵdaıyn nyǵaıtyp, áleýmettik-ekonomıkalyq maqsattardy júzege asyrý úshin bólingen jer telimderiniń jaı-kúıi qalaı? Bul jónindegi baqylaý-qadaǵalaý jumystary qalaı júzege asýda? Elbasynyń jerge qatysty bergen tapsyrmalary men Úkimet sheshimderi qalaı oryndalýda? Osy suraqtarǵa jaýap izdep, «Astana qalasy boıynsha aýmaqtyq jer ınspeksııasy» memlekettik mekemesi bastyǵynyń orynbasary Serik Jaýbasovty áńgimege tarttyq.

Seısenbi, 12 naýryz 2013 6:53

Astana qalasynda halyqtyń turmys jaǵdaıyn nyǵaıtyp, áleýmettik-ekonomıkalyq maqsattardy júzege asyrý úshin bólingen jer telimderiniń jaı-kúıi qalaı? Bul jónindegi baqylaý-qadaǵalaý jumystary qalaı júzege asýda? Elbasynyń jerge qatysty bergen tapsyrmalary men Úkimet sheshimderi qalaı oryndalýda? Osy suraqtarǵa jaýap izdep, «Astana qalasy boıynsha aýmaqtyq jer ınspeksııasy» memlekettik mekemesi bastyǵynyń orynbasary Serik Jaýbasovty áńgimege tarttyq.

– Serik Janatuly, eń aldy­men óz jumystaryńyzǵa qa­tys­ty ótken jyldyń negizgi qo­­rytyndylaryna toqtala ket­seńiz.

– Astana qalasy boıynsha­ aýmaq­­tyq jer ınspeksııasy óz quzy­retiniń sheginde jerdiń paı­dalanylýy men qorǵalýyna mem­lekettik baqylaýdy júzege asyrady.

Osy boıynsha 2012 jyly atqarylǵan isterdi ortaǵa salatyn bolsaq, ınspeksııa jer te­limderiniń paıdalanylýyna baqylaý-tekserý jumystaryn júrgizý nátıjesinde jıyny 1500 gektar jer aýmaǵynda 700 zań buzýshylyq faktileriniń oryn alǵandyǵyn anyqtady. Osy oryn alǵan zań buzýshylyqtarǵa baılanysty isti qaıtadan qalpyna keltirý maqsatynda jazbasha túrde 25 eskertý berildi. Munyń syrtynda 430 zań buzýshylyq faktisine jol bergen jaýapty adamdarǵa jıyny 30 mln. teńge kóleminde aıyppul salyndy. Salynǵan aıyppuldyń 25 mln. teńgesi zań buzýshynyń esebinen erikti túrde óndirilip alynsa, keıbir jaǵdaıda zań talabyn oryndaýdan bas tartýshylar da tabyldy. Osyǵan oraı 5 mln. teńgeniń aıyppulyn májbúrlep óndirý úshin is sot oryndaýshylaryna joldandy.

Inspeksııa ujymy qazirgi kúni basshymyz Erbatyr Ahmetovtiń je­tekshiligimen atalǵan baǵyt­ta­ǵy jumystardy odan ári jal­ǵastyrýda.

– Memleket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaev 2011 jyldyń 17 sáýirinde ótken Úkimettiń keńeı­tilgen otyrysynda aýyl ­sharýashylyǵy jerlerin túgen­deý jóninde tapsyrma bergen bo­latyn. Ol tapsyrma qalaı oryndaldy?

– Aýyl sharýashylyǵy jer­lerin túgendeý boıynsha jumys­tar­ǵa keletin bolsaq, bul is sáti­men júzege asty dep aıtýǵa bolady. Negizinen alǵanda bul jumys­tarmen jergilikti bılik basshylary tikeleı shuǵyldandy, al agenttik bolsa osy jumystardy júzege asyrýdyń ortaq tártibin belgiledi jáne olardyń oryndalý barysyn qadaǵalap otyrdy.

Osy rette bizdiń ınspeksııa jergilikti atqarýshy organmen Elbasy tapsyrmasyn oryndaýdy jedeldetý úshin yntymaqtasa otyryp jumys istep, qala aýma­ǵyndaǵy paıdalanylmaı kele jat­qan jer telimderin birjaqty tártippen jalǵa berý shartyn buzý arqyly sottan tys jolmen qaıtarý sharalaryna kóbirek qol­daý bildirip, osy baǵyttaǵy ba­qylaý jumystaryn únemi nazarda ustady. Sondaı-aq bos jatqan jerlerdi ıesiz múlik retinde esepke alý jumystaryn jedeldetý jóninde tıisti uıymdarǵa hattar jóneltip otyrdy.

Nátıjesinde, tıisti sharalar qoldanylyp, paıdalanylmaıtyn jer telimderin qaıtarý men olardy ıesiz múlik retinde esepke alý jumysy jedeldetildi.

2011 jylǵy 27 maýsymda Asta­na qalasy ákiminiń ókimi negi­zinde aýyl sharýashylyǵy maq­sa­tyndaǵy jerlerge tekseris júrgizý jáne túgendeý úshin arnaıy jumys toby qurylǵan bolatyn.

Osy toptyń bastamashyldyǵy­men Astana qalasynyń aýmaǵynda­ǵy aýyl sharýashylyǵyna arnal­ǵan 20,1 myń gektar jerdi tekserý barysynda jıyny 231 jer telimin quraıtyn 18,4 myń gek­tar jerdiń paıdalanylmaı otyrǵandyǵy anyqtaldy. Sonyń nátıjesinde bulardyń 5,8 myń gektardy quraıtyn 105 telimi memleket menshigine qaıtaryp alyndy. Sonyń ishinde 4,6 myń gektar jer buryn jasalynǵan jalgerlik kelisim-sharttardy buzý arqyly alynsa, 1,2 myń gektar jer ıesiz múlik retinde esepke alyndy.

Atalǵan is boıynsha keıbir má­seleler sot aralasýymen sheshilip jatsa, al endi bir materıaldar anyqtalǵan jerlerdi qaıtadan esepke alý úshin Astana qalasynyń Ádilet departamentine joldandy.

Sondaı-aq Astana qalasy boıynsha aýmaqtyq jer ınspeksııa­sy jeke menshik quqyǵyndaǵy jalpy aýdany 6,7 myń gektardy qamtıtyn 126 aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimi boıynsha zań tártibiniń buzylǵandyǵyn anyqtap, tıisti sharalar qoldandy. Sonyń ishinde 60 jer telimi boıynsha baqylaý-tekserý jumystary júrgizilip, sonyń nátıjesinde paıdalanbaı jatqan jer telimderi sot arqyly memleket menshigine qaıtaryldy.

– Memleket basshysy aýyl sha­rýashylyǵy jerlerimen qa­tar, 2012 jyldyń 27 qańtarynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda turǵyn úı salýǵa ar­nalǵan jerlerge de túgendeý jumystaryn júrgizý jóninde tap­syrmalar bergen bolatyn. Ol tapsyrmalar qalaı oryndalýda?

– Bul jumysqa qatysty aıtarymyz,jeke turǵyn úı qurylysyn júrgizýge arnalǵan jer telimderin túgendeý jumystaryn talapqa sáıkes jáne belgilengen ýaqytta júzege asyrý úshin eń aldymen tıisti is-sharalar jospary jasalyp, ony oryndaıtyn jaýap­ty adamdar belgilendi. Sol josparǵa sáıkes Astana qalasy boıynsha jalpy aýdany 42 gektardy quraıtyn 29,4 myń gektar jer telimi túgendeýge jatqyzyldy. Astana qalasy ákiminiń sheshimimen jumys toby quryldy.

Atalǵan maqsattaǵy júrgizil­gen tekserýlerdiń barysynda kóptegen kemshilikter anyqtalyp, olardy joıý jóninde sharalar belgilendi. Máselen, jumys toby 405 jer telimi boıynsha tıisti shara qoldaný úshin olardyń materıaldaryn bizdiń ınspeksııaǵa joldaǵan edi. Osylarǵa baılanys­ty mynadaı sharalar qabyldandy:

Azamattar óz betimen basyp alǵan jalpy kólemi 1,3 gektardy quraıtyn 25 jer telimi boıynsha 2,6 mln. teńgeniń aıyppuly salynyp, jer telimderi qaıtaryldy;

Sonymen qatar, kólemi 2 gektardan astam 80 jer teliminiń nysanaly maqsatyna saı paıdalanbaı nemese basqa maqsattarǵa paıdalanylyp otyrǵandyǵy anyqtaldy. Osyǵan baılanysty jaza qoldaný maqsatynda olardyń ıelerine 984 myń teńgeniń aıyppuly salynyp, eger jaǵdaıdy dereý túzetpese, bul jer telimderiniń alynyp qoıylatyndyǵy eskertildi.

177 jer telimi boıynsha anyq­talǵan kemshilikterge baılanysty QR Jer kodeksiniń 94-babynyń talaby boıynsha ol jerlerdiń ıelerine jazbasha túrde eskertýler berildi. Kemshilikter túze­til­gen­she bulardyń barlyǵy baqylaýda bolady. Sóıtip, 2013 jyly olarǵa qaıtadan baqylaý-tekserý jumystary júrgiziledi.

– Siz joǵaryda jer telim­de­rin zańsyz basyp alý fak­ti­leriniń oryn alǵandyǵy týraly aıtyp kettińiz. Osy boıynsha jumystarǵa baqylaý qalaı júzege asyrylady?

– Astana qalasy boıynsha jer zańnamasyn buzýdyń eń óreskel túri ol jer telimderin óz betimen zańsyz basyp alý bolyp tabylady.

Aǵymdaǵy jyly jer telimde­rin óz erkimen zańsyz basyp alýdyń 264 faktisi anyqtaldy.

Memleket quzyryndaǵy jer telimderin óz erkimen zańsyz ba­syp alý faktileri boıynsha barlyǵy 28 mln. teńge kóleminde aıyp­pul salyndy. Ol barlyq sa­lynǵan aıyppuldardyń 92 paıyzyn quraıdy. Iаǵnı, budan jerdi óz betimen zańsyz basyp alýdyń aıyppuly da aýyr ekendigin baı­qaýǵa bolady.

Onyń ústine atalǵan faktiler boıynsha basyp alynǵan jer­lerdi bosatý jóninde tıisti nus­qaý­lar da berildi. Tipti oǵan bol­maǵan jaǵdaıda sot sheshimi ar­qyly kúshteý sharalary da qoldanylatyn bolady.

Baqylaý tekseristeriniń qo­ry­tyndysy boıynsha 127-den astam zań buzýshylyq fakti­le­ri anyqtalyp, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń tıisti zańnamasyna sáıkes Astana qalasy Jer qaty­nas­tary basqarmasyna sotqa júginý arqyly atalǵan jer te­lim­derin memleket menshigine qaıtaryp alý jóninde usynystar joldandy.

Jer zańdylyqtaryn saqtaýǵa qatysty máseleler boıynsha bizdiń ınspeksııa Astana qalasy Jer qatynastary basqarmasymen, memlekettik quqyq qorǵaý organdarymen, Astana qalasynyń úsh aýdandyq ákimdikterimen birlese otyryp jumys isteýde. Osy organdardyń qatysýymen jerdi óz erkimen basyp alýdyń aldyn alý jóninde jumys toptary da quryldy. Ol toptar tıisti is-sharalar boıynsha jumystar júrgizýde.

– 2012 jylǵy 11 sáýirde As­tana qalasyn odan ári ornyqty damytý jónindegi keńeste Mem­leket basshysynyń qaladaǵy kom­mersııalyq maqsattaǵy qu­rylystardy júrgizý úshin jeke menshikke tapsyrylǵan jer telimderine tekserý júrgizip, olar­dyń jaǵdaıyna taldaý jasaı otyryp, ıgerilmeı jat­qan­daryn anyqtap, memleket menshigine qaıtarý jóninde tıisti mekemelerge tapsyrma ber­geni belgili. Osy tapsyrma qalaı oryndalýda?

– Elbasy tapsyrmasyna baılanysty bizdiń ınspeksııa óz tarapynan kommersııalyq qurylys nysandaryn salýǵa arnalǵan jalpy aýdany 1567 gektar bolatyn 321 paıdalanbaı jatqan jer telimi bar ekendigin anyqtady.

Sonyń ishinde kommersııalyq qurylys nysandaryn salýǵa ar­nalǵan 199 jer teliminiń 85-inde satý-satyp alý operasııalary­ arqyly ıeleriniń ózgergeni anyq­taldy. Al 28 jer teliminiń ıgerý ýaqyty áli ótpegen bolyp shyqty.

Jaǵdaıdy retke keltirý úshin Astana qalasynyń prokýratýrasymen, jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip jumystar júr­gizilýde. Atalǵan istegi zań­dylyqty nyǵaıtý maqsatynda Astana qalasynyń prokýratýrasynda tıisti jumys toby quryldy.

Joǵaryda atalǵan nysan­dar­ boıynsha olardyń ıeleriniń bar­lyǵyna jazbasha túrde tıisti es­kertý jasalyp, qurylysy aıaq­talmaǵandarynyń barlyǵy ba­qylaýǵa alyndy. Osy maqsattaǵy tekserý jumystary bıyl taǵy­ jalǵasady. Eskertýden qory­tyn­dy shyǵarmaǵan kommersııalyq qurylymdardan jer telimderi qaıtadan memleket menshigine alynatyn bolady. Árıne, bul másele jónindegi sheshimder tıisti oryndarmen birlesip qabyldanatyndyǵyn aıtýymyz kerek.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan».