Tarıhı jaǵdaıdaǵy jańa saıası baǵyt

Seısenbi, 19 aqpan 2013 7:25

Parlament Májilisiniń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy,  «Nur Otan» HDP fraksııasynyń múshesi S.ÁIIMBETOVPEN áńgime

– Seıitsultan Súleımen­uly, áýeli Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasy – qalyptasqan mem­lekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynyń tarıhı máni, eldik mańyzy týraly aıtyp ótseńiz.

Seısenbi, 19 aqpan 2013 7:25

Parlament Májilisiniń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy,  «Nur Otan» HDP fraksııasynyń múshesi S.ÁIIMBETOVPEN áńgime

– Seıitsultan Súleımen­uly, áýeli Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasy – qalyptasqan mem­lekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynyń tarıhı máni, eldik mańyzy týraly aıtyp ótseńiz.

– Elbasy Nursultan Na­zarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası ba­ǵyty» atty Joldaýy – tarıhı uzaq merzimdi qamtıtyn, uzaq mejeni belgileıtin tarıhı mańyzdy qujat.
Elbasy óziniń jyl saıyn­ǵy Qazaqstan halqyna Jol­daýynda aımaq damýyna kóp kóńil bóledi jáne de bul jol­ǵy Joldaýda mem­lekettik or­gandardyń óńirlik damý salasyndaǵy jumystaryn úılestirý qa­jet­tigi atap kórsetilgen. Bas­ty mindettiń biri – mem­lekettik jáne barlyq sa­lalyq baǵdarlamalardyń oryndalýyn óńirlerdi da­my­týdyń basymdyqqa ıe mindetterin sheshýmen úı­les­tirý. Sonymen qatar, Prezıdent «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizgi qa­ǵıdalaryn aıta kele, al­ǵa qoıylyp otyrǵan min­det­terdi tolyqqandy jáne jan-jaqty túsindirip qana qoımaı, olardy sapaly sheshýdiń joldaryn da bel­gilep berdi.
Sondaı-aq Elbasy: «Biz ákimshil-ámirshil júıeniń basqarý dástúrlerinen tú­begeıli bas tartyp, basqarý­shy­lardyń zamanaýı ári tıimdi korpýsyn qurýǵa tıis­piz. Kadrlardy irikteý men joǵarylatýdyń barlyq azamattar teń quqyqtar men múm­kindikterge ıe bolatyn, biz jasaǵan júıesi memlekettik apparat qyzmetiniń kásibıligi men ashyqtyǵynyń barynsha joǵary deńgeıin qamtamasyz etedi. Biz memlekettik bas­qarýda ózindik turǵyda tóńkeris jasaýǵa qol jetkizdik, ony­ halyqqa memlekettik qyz­met­terdi kórsetý sapasyn art­tyrýǵa qaıta baǵdarladyq», dep atap ótti.
Qazirgi tańda «Memlekettik qyzmetter kórsetý týraly» zań jobasy Májilistiń qaraýyna alynyp, ol boıynsha jan-jaqty jáne qarqyndy jumystar júrgizilýde. Zań jobasyn qabyldaý memlekettik qyzmet kórsetý máselelerin zańnamalyq retteýdiń, mem­lekettik qyzmet kórsetý tár­tibine bir tıpti talaptardy qamtamasyz etýdiń, mem­lekettik qyzmet kórsetý sala­syndaǵy memlekettik organ­dar ókilettikteriniń ara-ji­gin naqty ajyratýdyń, mem­lekettik qyzmet kórsetý, onyń ishinde elektrondyq nysanda kórsetý úderisin jetildirýdiń qajettiligine negizdelgen.
Atap aıtqanda, zań jobasy sheńberinde memlekettik qyz­met kórsetý salasyndaǵy birqatar konseptýaldy másele­ler­di sheshý josparlanýda. Osylaısha, birinshi kezekte memlekettik qyzmet kórsetýdiń tizilimin keńeıtýdi kózdeıtin jańa uǵym zańnamalyq turǵyda aıqyndalady. Sondaı-aq, mem­lekettik qyzmet kórsetý tutynýshylardyń quqyqtary, onyń ishinde memlekettik qyzmet kórsetetin tulǵalardyń áreketine (áreketsizdigine), mem­lekettik qyzmet kórsetýdiń nátıjesine memlekettik qyz­met­terdi tutynýshylardyń sotqa deıingi shaǵymdaný quqy­ǵy zańnamalyq turǵyda reglamentteletin bolady.
Memlekettik qyzmet kór­se­tý tıimdiligi men sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan Qa­zaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik basqarýdy reformalaý jaǵdaıynda memle­ket­tik qyzmet kórsetý sapasyna qoǵamdyq monıtorıng júrgizý tártibin aıqyndaýdyń zańnamalyq mańyzy zor eke­ni de anyq. Sonymen qatar, memlekettik qyzmet kórsetý úderisine tikeleı qatysatyn tulǵalardyń áreketi (áreket­siz­digi), zańnamada belgilengen memlekettik qyzmet kórsetý tártibin buzǵany úshin tártiptik jaýapkershilikke tartý boıynsha normalardy qarastyrý usynylady.
Elbasy Joldaýynyń negizgi maqsaty – qazaqstandyqtardyń jasampaz kúsh-qýatyn qoǵamy­myz­dyń qol jetkizgen ne­giz­gi jetistikterin saıası turaq­ty­lyqty, halyqtyń birligin saqtaı otyryp, gúldengen qoǵam qurýǵa arnalǵan strategııalyq baǵyttyń tóńireginde ıdeo­lo­gııalyq jaǵynan toptas­tyrý arqyly damýdyń jańa mindetterine baǵyttaý. Al Qa­zaqstan damýynyń saıa­sı baǵytynda qarapaıym qa­zaqstandyq burynǵydaı ne­gizgi oryn alady. Joldaýdyń barlyq maqsattary men mindetteri, túptep kelgende, barlyq azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý úshin jaǵdaı jasaý bolyp tabylady. Osy rette Elbasy otandastarymyzdy jalpyulttyq strategııany iske asyrýǵa belsendi túrde qatysýǵa shaqyrady.
Prezıdenttiń osy Joldaýy – irgeli tarıhı qujat, ol el tarıhynyń jańa dáýirine jol ashyp otyr. Bul jańa is-qımyl baǵdarlamasynyń óz bolashaǵymyzǵa jáne balalarymyzdyń bolashaǵyna nyq senimmen qaraýymyzǵa múmkindik beretini qazirdiń ózinde anyq baıqalýda.
– Elbasy ekonomıkalyq áleýetimizdi arttyrýǵa múm­kindigimiz mol ekenin aıtty. Siz qandaı oı qosar edińiz?
– 2050 jylǵa qaraı myq­ty memlekettiń, damyǵan eko­nomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý úshin ekonomıkalyq jedel ósý jaǵdaıyn qamtama­syz etý jáne kúnkóris saıasa­ty­men emes, josparlaý saıasa­ty­men, uzaq merzimdi damýmen jáne ekonomıkalyq ósýmen aınalysý asa mańyzdy. Qazaq­stannyń 2012 jyly álemdik ekonomıkalardyń jyl saıyn­ǵy básekege qabilettilik reı­tınginde 72-shi orynnan 51-shi orynǵa serpindi sekirisi 1997 jyly Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bas­tamasymen «Qazaqstan-2030» Strategııasy qabyldanǵan kezde tańdap alyn­ǵan baǵyttyń durys ekeniniń qısyndy aıǵaǵy boldy.
Qazaqstan – Ortalyq Azııada 14 myń kılometrge sozylǵan memlekettik shekarasyn zań júzinde resimdegen birden-bir memleket. Sońǵy 15 jylda el ekonomıkasy 16 ese ósti. Jan basyna shaqqanda IJО́ kólemi 12 myń AQSh dollaryna jetti. Innovasııalyq baza negizinde tabysty iske asyrylyp jatqan údemeli ındýstrııalandyrý ekonomıkanyń bolashaqtaǵy ósimine ǵana emes, eń bastysy, qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn sapalyq turǵydan arttyrýǵa da eleýli negiz qalaıdy. Sońǵy eki jyldyń ózinde Qazaqstanda 12 mıllıard teńge somasynda 400-ge jýyq ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp, 44 myńdaı jumys orny ashyldy.
– Jańa besinshi saılanym depýtattary óz qyzmetine kiriskeli týra bir jyl ýaqyt ótti. Májilistiń jańa quramy zań shyǵarý qyzmetine birden kirisip ketti. Kóppartııaly Parlamenttiń alǵashqy aılarynda qandaı erekshelikter baıqaldy?
– О́zderińiz biletindeı, 2007 jyly Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Konstıtýsııasyna engizilgen ózgerister men to­lyqtyrýlarǵa sáıkes Par­lament Májilisi 107 depýtattan turady. Olardyń 98-i saıası partııalardan birtutas jalpy ulttyq okrýg boıynsha jalpyǵa birdeı, teń jáne tóte saılaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly saılansa, 9-y Qazaqstan halqy Assambleıasynan saılanady.
Besinshi shaqyrylymda Parlament Májilisin «Nur Otan» partııasynan – 83 depýtat, «Aq jol» partııasynan – 8 depýtat, QKHP-dan 7 depýtat qurady jáne Qazaqstan halqy Assambleıasynan 9 depýtat jumys isteıdi.
Kóppartııaly Parlamenttiń erekshelikterine toqtalsaq, qazirgi demokratııalyq qoǵam­daǵy partııanyń mańyzdy min­deti azamattyq qoǵam men memlekettiń arasyndaǵy baılanysty baıandy etý bolyp taby­lady. Partııalar arqyly ártúrli áleýmettik toptar jáne saılaýshylar ózderiniń saıa­sı, áleýmettik talaptaryn málimdeıdi. Áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatty odan ári jetildirý jáne Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes jańa ózgerister engizý kerektigi jóninde ózderiniń kóz­qarastaryn bildiredi. Mine, ár partııa Parlament qabyr­ǵasynda osy baǵytta jumystar atqarady.
Palatanyń besinshi shaqy­rylymynyń depýtattary bilimi boıynsha ınjenerler, pedagogtar, zańgerler, ekonomıster, aýyl sharýashylyǵy jáne t.b. sala mamandarynan quralǵan. Iаǵnı, Parlamentke ómirden túıgenderi mol, halyqpen tyǵyz jumys isteı biletin bilimdi azamattar keldi dep aıtýyma bolady. 2007 jyly Konstıtýsııaǵa engizilgen tolyqtyrýlar men ózgerister partııalyq júıe damýynyń jańa kezeńin qalyptastyrdy, osyǵan sáıkes memlekettegi saıa­sı partııalardyń rólderi men mártebeleri artýda.
Táýelsizdigin alǵaly beri jas memleketimiz saıası partııalar qyzmetine erekshe mán berýde. Demokratııalyq qoǵam qalyptasýynyń min­detti segmenti retinde kóp­par­tııalyq damytyldy. Sony­men qatar, memleketimiz qo­ǵamdyq kelisimge jáne etnos­aralyq tatýlyqqa jat pı­ǵyldaǵylardyń birden jolyn kesip, saıası turaqtylyq saıasaty sheńberinde qyzmet etetin partııalar ǵana resmı tanyldy. Qazaqstanda ultshyldyq, separatıstik, ekstremıstik saıası baǵyttaǵy uıymdar óz qyzmetterin bastaı da almady.
Ata Zańymyzdyń eldegi saıa­sı reformalarǵa ǵana emes, saıası partııalarǵa da zańdyq keńistikte qyzmet etýine jaǵdaı týǵyzyp otyrǵandyǵyna qazir barlyǵymyz kýámiz. Sondaı-aq, konstıtýsııalyq erejeler saıası partııalardyń qazaqstandyq ishki saıası ahýalǵa baılanysty qurylýyn jáne damýyn qysqa merzim ishinde qamtamasyz etti. Jas memlekettiń jańa saıası partııalary júıeli ómirge kelip, mine, qazirgi tańda zań shyǵarý fýnksııasyn júzege asyratyn respýblıkanyń eń joǵary ókildi organy – Parlament qabyrǵasynda eldiń ekonomıkasyna, saıasatyna jáne áleýmettik qatynastaryna yq­pal jasaı bastaǵanyna bar­lyǵymyz kýá bolyp otyrmyz. Iri saıası partııalar bılik úshin ǵana kúresip qoımaı, eldegi saıası turaqtylyqtyń jáne etnosaralyq kelisimniń berik bola túsýine de qyzmet etýde.
– Jańa ózińiz aıtqandaı, Májilistiń quramy úsh par­tııanyń jáne Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókil­derinen turady. Al ózi­ńiz basshylyq jasaıtyn Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń qu­ramy qandaı? «Nur Otannan» ózge partııalardyń ókilderi bar ma?
– Árıne, bar. Komıtette ózimdi qosa eseptegende 14 depýtat bolsa, úsheýi «Aq jol» partııasynan, bireýi QKHP-dan jáne bir depýtat Qazaqstan halqy Assambleıasynan, al qalǵan 10-y «Nur Otan» HDP-dan. Biraq bólinbeımiz, barlyǵymyzdyń da maqsatymyz – halyq úshin qyzmet jasaý.
– Siz jetekshilik etetin komıtet arqyly qandaı zań jobalary talqylaýdan ótti? Sonyń ishinde eń mańyz­dylary qaısy?
– Prezıdent Nursultan Na­zarbaev «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jal­pyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdar­la­malyq maqalasynda Parla­ment­ke taıaýdaǵy sessııalar kezinde neǵurlym qajet eti­letin zańdyq aktilerdi qara­ǵan jón bolady degen. Mun­da jańa zańdardyń tıisti máselelerdi keshendi sheshýin, olardyń tikeleı áreket etýin, qazaqstandyqtardyń kútken úmitterine sáıkes kelýin, ha­lyqtyń ómirin qolaıly da yńǵaıly etýin, bárine túsinikti de qoljetimdi bolýyn ereje esebinde basshylyqqa alý kerektigin atap kórsetken.
Parlament Májilisi besinshi shaqyrylymynyń depýtattary óz jumysyn 2012 jyldyń qańtar aıynan bastady. Osy merzim ishinde Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń qaraýyna 15 zań jobasy alyndy, onyń 12-sin Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti ázir­legen bolsa, úsheýine Par­lament Májilisiniń depýtattary bastamashylyq jasaǵan. Qazirgi ýaqytta komıtette 4 zań jobasy qaralýda.
Jalpy, zańdardyń bi­reýi mańyzdy, al ekinshisi ma­ńyz­syz dep bólýge bolmaıdy. Sebebi, báriniń de qoǵamymyz úshin ózindik alar orny, atqaratyn qyzmeti bar. Sondyqtan qabyldanyp jatqan zańdardyń barlyǵy azamattarymyzdyń áleýmettik jaǵdaılaryn jaqsartýdy, bıznes ortasynda belsendilikti yntalandyrýdy kózdeıdi, osy maqsatta barlyq sharalar jasalýda. Basty maqsat – bıznes úshin ákimshilik kedergilerdi tómendetý jáne naqty ashyq rásimderdi qurý, adal kásipkerlerdiń qaýipsizdigin kepildendirý, básekege qabiletti óndiristerdiń ósýi men jańa jumys oryndarynyń ashylýyn, ıkemi bar jańa bıznes bastamalaryn yntalandyrý, sondaı-aq, istep turǵan óndiristerdi qoldaý.
– Májiliste qoǵamdaǵy kókeıkesti máseleler boıynsha Úkimet saǵattary ótip turady. Ony ótkizý mindeti sala boıynsha ár komıtetke júkteletini belgili. О́zińiz basqaryp otyrǵan komıtettiń atsalysýy arqyly ótken Úkimet saǵattarynda qandaı máseleler kóterildi? Sonyń negizinde Úkimetke qandaı usynystar joldandy?
– Jalpy, besinshi saılanǵan Parlament Májilisiniń depýtattary óz jumystaryna kiriskeli beri 16 Úkimet saǵaty ótti. Onyń jeteýine bizdiń komıtet jaýapty boldy. Úkimet saǵatynda mınıstrler men agenttik tóraǵalarynyń baıandamalary tyńdaldy. Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha Parlament Májilisiniń usynystary joldandy. My­saly, 2012 jyldyń 15 qa­zanynda depýtattar aldynda Básekelestikti qorǵaý agent­tiginiń tóraǵasy «Qazaqstan Respýblıkasy Básekelestikti qorǵaý agenttigi qyzmetiniń negizgi baǵyttary» degen taqyrypta baıandama jasady.
Baıandamashy Básekelestikti qorǵaý agenttiginiń 2012 jyly atqarǵan jumysy týraly baıandady. Úkimet saǵa­ty­nyń qorytyndysy boıynsha Májilis depýtattary­men Úkimetke usynys joldanyp, onda jylýmen jabdyq­taý­dyń, uıaly baılanys opera­tor­larynyń jeliaralyq qosy­lystarynyń qyzmetterine, son­daı-aq Internet qyzmetterine tarıfterdi azaıtý maqsatynda respýblıkanyń jylý-energetıka, aqparattyq-kommýnıkasııa salalaryn básekeles naryqqa odan ári berý týraly, óńirlerdiń azyq-túlik, aýyl sharýashylyǵy taýarlarymen qamtamasyz etilýine jáne básekege qabilet­ti bolýyna jaǵdaı jasaý, Qazaqstan bıznesiniń Reseı jáne Belarýs naryqtaryna kirýine qoıylatyn ákimshilik kedergilerdi joıý boıynsha odan ári sharalar qabyldaý jáne adal básekelestikke degen bir­deı kózqarastardy, biryńǵaı qa­ǵıdattar men qaǵıdalardy (standarttardyń, taýarlardy­ tańbalaýdyń saqtalýy, vete­rınarlyq-sanıtarlyq sha­ralardyń qoldanylýy, taýar­lardyń tranzıti jónindegi jáne basqa da talaptar) qamtamasyz etý jóninde jáne osy sııaqty halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn durystaý baǵytynda máseleler qoıyldy.
– Saılaýshylarmen baı­lanysyńyz qandaı deńgeıde? О́ńirlerge shyqqanda aýyl­dyq­tardyń jaı-kúıimen jan-jaqty tanysa aldyńyz ba?
– Saılaýshylarmen baılanysym jaqsy. Sebebi, men tek jumys barysynda ǵana emes, eńbek demalysymda da ýaqyt taýyp qala jáne aýyl turǵyndarymen kezdesip, áńgimelesip turamyn. О́ńirlerge shyqqan kezimde, árıne, aýyl turǵyndarynyń jaı-kúıimen tanysamyn. О́ıtkeni, bul meniń jumys baǵytymnyń birinshi maqsaty bolyp tabylady. Árqaısysymen jeke-dara suhbattasyp, problemalaryn tyńdap, olardy barynsha sol jergilikti jerde sheshýge tyrysamyn.
Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti – Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń «Qa­zaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qa­zaqstan halqyna Joldaýyn túsindirý jónindegi Parlament Májilisiniń is-shara josparyna sáıkes qańtar aıynyń ortasynda Pavlodar oblysynyń turǵyndarymen kezdesip, Joldaý boıynsha halyq arasynda úgit-nasıhat jáne keńinen túsindirý jumystaryn júrgizip keldim.

Áńgimelesken Samat MUSA,
«Egemen Qazaqstan».