«Buryn biz basshylyq qyzmette júrgende úlken qyzmette bolǵan aǵalarymyzben aqyldasyp otyratyn edik, ne istesek te olardyń pikirin eskeretinbiz, qazirgi býyn ondaıdy bilmeıdi. Tipti osy jerdiń oı-shuqyryn bilmeıtin, halqyn tanymaǵan, kadrlyq, ekonomıkalyq, áleýmettik áleýetimen tanys emes syrttan kelgen jastar da eshkimmen aqyldasýdy oılamaıdy. Bárin ózderi biletindeı uryp-soǵyp birdeńe istegen bolady, onyń bir buryshy qulap jatady», dep nalydy aǵamyz.
Shynynda sońǵy jyldary jas basshylar kóbinese ózimbilemdikke kóbirek salynyp ketken sııaqty. Urpaq sabaqtastyǵy degen de eskerilmeı qalǵan. Bir urpaqtyń bastaǵan ıgi isterin olardyń ornyna kelgender jalǵastyrmaıdy. Kerisinshe, ózinikin jańadan bastaıdy. Máselen, bilim berý salasynda bir mınıstrdiń bastaǵan reformalaryn ekinshileri jalǵastyrmaı, kerisinshe, ózinikin jańadan bastap, halyqty, sonyń ishinde muǵalimderdi sharshatyp jibergenin bilemiz. Basqa salalardan da osyndaı mysaldardy tabýǵa bolady.
Biz ejelden aldyńǵy tolqyn aǵalardyń izin jalǵastyrýdy, solardyń salyp ketken dástúrlerin saqtap, jańa zamanǵa sáıkes árlendirý men tolyqtyrýdy qoldap kele jatqan halyq edik. Úlkenderden aqyl suraý, olardyń pikirin bilýdi de eshqashan umytpaǵan edik. «Alpysqa kelgennen aqyl sura» degen maqaldy da tý etken jurt edik. Sol arqyly baǵymyz baıandy, baqytymyz ornyqty bolǵan-dy.
Al qazir óziniń tikeleı basshylarynan basqany kózge ilmeıtin jetekshiler býyny qalyptasty. Olar basshysynan basqa eshkimniń aqyl-keńesin, ómirlik tájirıbesin eskermeıdi. Osyndaı keýdemsoqtyq qaıdan shyqty degen saýalǵa jaýap izdegimiz kelip otyr.
Oǵan aldymen jas basshylar úlkenderdiń aldyna ózderi kótergen máselesin túsinikti etip qoıa biletin qarymy qaýqarsyz ba dep oılaımyz. Eger salanyń jas bastyǵy qazir zeınette júrgen birneshe aqsaqaldy shaqyryp, aqyldasqysy kelse, máseleni aldymen ózi tereń uǵyp turýy kerek qoı. Onyń ústine tájirıbeli adamdar qosymsha suraqtar qoıyp, qaı kezde de túbin anyqtaǵysy keledi. Al ondaıǵa jas basshynyń qarymy jetpeıdi de, aqylman aqsaqaldardy shaqyrýdyń ornyna olardan qashqalaqtaıdy.
Ekinshiden, aqsaqaldardy jınap alyp, aqyl-keńes suraǵanyn bilse, óziniń ústinen qaraıtyn bastyǵy unatpaı qalýy múmkin. Ol uryspasa da senimsizdik kórsetip qalar degen qaýipten jas basshy jasqanyp, óz tarapynan mundaı bastamashylyqqa bara bermeıdi.
Úshinshiden, qazirgi jas basshylardyń kóbi ózderin úlkenderden aqyldy sanaıdy. О́ıtkeni olar kompıýterdiń qyr-syryn jaqsy biledi. Al aqsaqaldardyń kóbi ony qalaı ashýdy da bilmeıdi. О́zine qajettiniń bárin kompıýterden alyp úırengen jas basshy osyndaı adamnan ne aqyl suraýǵa bolady, ol ne biledi deısiń dep oılaıdy.
Bir úlken toıda mıkrofon ustap turǵan orta jastaǵy qyrmasaqal «qazirgi jastar bárin de bizden artyq biledi. Biz olarǵa aqyl aıta almaımyz, olar ıýtýbtan ózine kerektiniń bárin tabady», dep soqty. Mundaıǵa jastar eleń ete qalady. О́ıtkeni ózi soǵan beıil, bárin ınternetten alýǵa qushtar. Ras, onda ómirdiń barlyq salasyna qajetti aqyl-keńester bar, alaıda onda ómirlik tájirıbe joq qoı. Al tájirıbede iske aspaıtyn aqyl arzan demagogııa ǵana. Ondaıdy sanasyna sińirgen jan alysqa barmaıdy. Jastar olardyń qaısysy durys aqyl, qaısysy demagogııa ekenin tájirıbesi bolmaǵan soń aıyra da almaıdy.
Qazaqta «aqyl – jastan, asyl – tastan» degen de maqal bar. Buǵan qarap aqyl tek jastan shyǵady dep oılamaý kerek. Mundaǵy aqyl sózi qazirgi qoldanyp júrgen ınısıatıva, ıaǵnı bastamashyldyqqa kóbirek keledi. Jastardyń boıyndaǵy tapqyrlyq, bastamashylyq, tipti batyldyq sııaqty qasıetterdi qosqanda qazaq ony aqyl dep bir sózben berip tur.
Abaı danyshpan «Aqylmen oılap bilgen sóz, boıǵa juqpas syrǵanar. Yntaly júrek sezgen sóz, bar tamyrdy qýalar» degen. Iаǵnı ınternetten «et-júreksiz» erinniń ushymen aıtyla salǵan aqyldan góri kórgeni men túıgeni kóp, janyńda júrgen abyz aqsaqaldyń ómirlik tájirıbemen boıyna sińirgen aqylyn alǵan durys-aý.
