Qazirgi tańda QHR-dyń ekonomıkalyq áleýeti Ortalyq Azııa damýynyń mańyzdy faktoryna aınalyp otyr. Qytaı Ortalyq Azııa elderiniń iri saýda seriktesi retinde ornyqty jáne aımaq ekonomıkasynyń mańyzdy salalaryna quıylǵan Qytaı ınvestısııasynyń kólemi jyl saıyn artyp keledi.
Alaıda saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastyń qarqyndy damýymen qatar birqatar ekiudaı tendensııalar baıqalady. Atap aıtsaq, ekonomıkalyq qatynas qurylymynda teńgerimsizdik aıqyn seziledi. Ásirese, QHR-dyń qarjy ınstıtýttary aldyndaǵy qaryz kóleminiń ósýi úlken alańdaýshylyq týǵyzýda. Sońǵy oqıǵalar kórsetkendeı, Ortalyq Azııa elderiniń qoǵamy bul úderisterdi ekiudaı qabyldaýda. Sondyqtan Qytaı elimen yntymaqtastyqty keńeıtýge qatysty týýy múmkin syn-tegeýrinder men múmkindikterge «aımaqtyq» kózqarastyń qajettigi arta túsedi.
Osyǵan oraı sharanyń moderatory, ÁESI dırektory Erjan Saltybaev: «Búgingi tańda Ortalyq Azııa elderi men Qytaı arasyndaǵy yntymaqtastyq úderisteriniń jalpyaımaqtyq sıpaty bolýy tıis. Bul rette bizdiń ınstıtýtymyz úshinshi jyl qatarynan uıymdastyryp otyrǵan osy formattaǵy sarapshylar pikirtalasy úlken mańyzǵa ıe», dedi.
Basqosý barysynda Qyrǵyz Respýblıkasy Ulttyq strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Kýbanychbek Toktorbaev óz oıyn bylaı sabaqtady: «Qytaı basshylyǵy Ortalyq Azııa aımaǵy QHR úshin ózindik «strategııalyq tyl» ekendigin kórsetti. Resmı Beıjiń Qytaı ekonomıkasy úshin kómirsýtegi men basqa paıdaly qazbalarǵa baı resýrs kózi retinde Ortalyq Azııanyń mańyzdy ekenin túsindi», dedi.
Budan bólek, ÁESI dırektory Erjan Saltybaevtyń paıymdaýynsha, Ortalyq Azııadaǵy Qytaıdyń ekonomıkalyq úlesi kúnnen-kúnge júıeli ári keshendi sıpat alyp keledi. Osy oraıda ol: «Otyn-energetıka salasy men basqa da salalarǵa keńinen tartylǵan Qytaı ınvestısııasyn ártaraptandyrý kórinisi baıqalýda. Osy úderistiń yqpalymen aımaqta geoekonomıkalyq oqıǵalar qarqyndy ózgeriske ushyraýda. Bizge bul úderisterdiń qarqyny men baǵytyn, sonymen qatar orta jáne uzaqmerzimdi saldarlaryn anyq túsiný qajet», dedi.
Jalpy alǵanda, jıynǵa qatysýshylardyń Ortalyq Azııa elderiniń ekonomıkalyq táýelsizdigin saqtaý máselelerinde pikirleri bir jerden shyqty. Sondaı-aq strategııalyq áreketke qajetti alań qazirgi tańda óte ózekti ekendigi aıtyldy.
Pikirtalasty qorytyndylaǵan Tájikstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Parvız Mýhammadzoda bylaı dedi: «Osy tektes pikirtalas alańdary máseleniń jaı-japsaryn tolyq túsinýge ári zertteýge úlken úles qosaryna senimdimin. Búgingi dıalog Ortalyq Azııa men Qytaı arasyndaǵy qarym-qatynasqa qatysty qoǵamda qalyptasqan taptaýryn pikirlerdi belgili bir deńgeıde seıiltip qana qoımaı, aımaqtaǵy barlyq elder úshin naqty ári salıqaly usynystardy qalyptastyrýǵa yqpal etip, oryn alǵan jaǵdaıdy shynaıy baǵalaýǵa múmkindik berdi».
Daıyndaǵan
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
