QPL-2019: Bıylǵy birinshilik nesimen este qaldy?

Ádettegideı, jyl basynda chempıondyqqa «Astana» men «Qaırattyń» talasaryna eshkim kúmán keltirgen joq. Sondaı-aq byltyrǵy maýsymnan keıin quramyn birqatar myqty fýtbol­shylarmen tolyqtyrǵan «Or­dabasy» men «Tobyl» sııaqty klýb­tar da altyn júldeden úmit­ti ekenin baıqatty. Biraq maý­sym sońynda biz ataǵan tórt­tik júristerinen jańylmaı, týr­nır kestesindegi alǵashqy tórt oryndy ıelendi.

Tipti Qostanaıdyń «Tobyl» klýby ekinshi aınalymda biraz ýaqyt kósh bastap turdy. Biraq Eýrokýbok oıyndaryndaǵy sát­sizdikten keıin bas bapker Vla­dımır Gazzaev otstavkaǵa ketip, basshylyq klýb bıýdjetin qys­qartty. Sondaı-aq komandanyń birqatar oıynshylary jaraqat alyp, jyl sońyna deıin klýb álsireı bastady. Altyn júldeden úmittengen «Tobyl» nátıjesinde tórtinshi oryn ıelenip, Eýropa lıgasynyń joldamasynan tys qaldy. Qostanaılyqtar kem de­gende úshinshi orynǵa laıyq bo­latyn. Biraq sońǵy alty týr­da bir ret jeńiske jetip, eki ret teń oınady. Qalǵan úsh oı­yn­da jeńiliske ushyrap, úshin­shi oryndy «Ordabasy» ko­man­dasyna berip qoıdy.

Al «Ordabasy» jyl ba­synda jáne sońynda táýir oı­yn kórsetip, qola júldege qol jetkizdi. Shymkenttikter maý­symnyń basyndaǵy bes jáne sońǵy bes týrdyń tórteýinde jeńiske jetip, bir oıynda ǵana teń tústi. Kerek kezinde qa­jet­ti upaıǵa qol jetkizgen «Or­dabasy» kelesi jyly da Eýro­kýbok oıyndarynda baq sy­naıtyn boldy. Ashyǵyn aıtý ke­rek, bıylǵy maýsymda shymkenttikterdi Joao Paýlo órge súıredi. Brazılııalyq fýt­bolshy komandaǵa kele salyp, klýb­tyń kóshbasshysy jáne sur­­mergeni atandy. Premer-lı­gada 31 match ótkizip, 15 gol soq­­ty. Sondaı-aq 4 ret koman­da­­lastaryna nátıjeli pas shy­ǵarǵan.

 Maýsym basynda «Qaırat» bıyl chempıon atanady degen­derdiń qatary kóp boldy. El bi­­rinshiliginiń alǵashqy aı­na­lymynda almatylyqtar ala-qula óner kórsetkenimen, ekin­shi jáne úshinshi kezeńde eń úzdik oıyn kórsetti. Chempıonat aıaqtalýyna 5 týr qalǵanǵa deıin týrnır kestesinde kósh bastap turǵan bolatyn. Biraq 30-týrda «Astanadan» (1:3), 32-týrda «Ertis» komandasynan 0:5 ese­bimen jeńilip, bıylǵy chem­pıon­dyqty óz qoldarymen «As­tanaǵa» ustatty. Endi «Qaı­rat» fýt­bol­shylary men jan­kúıerleri ádettegideı ózderin kelesi jyly chempıon bolamyz dep sendirýge tyrysady. Bál­kim, almatylyqtar kelesi jy­ly «Astanany» toq­tatýy da múmkin. О́ıtkeni chem­pıo­nat­tyń sońǵy týrynda bas bap­ker Alekseı Shpılevskıı bas­pasóz máslıhatynda kelesi jy­ly jankúıerlerdiń úmitin aq­taıtynyn aıtty. «Oıyndarǵa saraptama jasap, maýsymaralyq úzilis kezinde tyńǵylyqty da­ıyndalyp, kelesi maýsymdy jaqsy ótkeremiz dep senemin. Árıne, komandany kúsheıtý ke­rek. Bizdiń yńǵaıymyzǵa saı keletin oıynshylardy izdeımiz. Olar qazirgi oıynshylarǵa qara­ǵanda áldeqaıda kúshti bolýy tıis. Sonda ǵana básekelestik ornaıdy», deıdi ol.

«Astana» altynshy jyl qa­tarynan chempıon atanǵan bolsa da, bıylǵy maýsymda olar óz deńgeıinde oıyndy kórsete almady. Mysaly, osy jylǵy birinshilikte elordalyqtar 33 týrdyń 8 oıynynda qarsy­las­taryna ese jiberdi. Al byl­tyr­ǵy maýsymda nebári 4 oıyn­da jeńilgen. Degenmen, «asta­­na­lyqtar» altynnyń aýyly alystaı bastaǵannan keıin iske kirisip, qajetti upaıyn jı­naı bastady. Jalpy, Iýrıı Lo­g­vı­nenko keıingi eki týrda ko­mandasynyń mańyzdy eki golyn soǵyp, altynshy chempıondyqty áperdi.

Týrnır kestesine kóz tasta­sańyz, úshinshi aınalymda 12 komanda tórt topqa bólingenin baıqaısyz. Mysaly, «Astana», «Qaırat», «Ordabasy» jáne «Tobyl» júldeli oryndarǵa talassa, «Jetisý» kestedegi 5-ornyn saqtap qalý úshin oınady. «Qaısar», «Oqjetpes», «Ertis» jáne «Shahter» komandalary qaýipti aımaqqa túsip qalmaýy úshin jáne meılinshe joǵary oryndarǵa talpyndy. Al «Ta­raz», «Atyraý», «Aqtóbe» ko­man­dalary barynsha Premer-lı­gada jan saqtap qalý úshin ba­ryn saldy. Biraq «Atyraý» men «Aqtóbe» báribir joǵary lıga­men qosh aıtysty. Olardyń ornyn Birinshi lıgada jeńimpaz atanǵan Petropavldyń «Qyzyl­jary» men Aqtaýdyń «Kaspıı» klýbtary basty.

Sondaı-aq el birinshiliginde 10-orynǵa turaqtaǵan «Taraz» Birinshi lıgada úshinshi oryn al­ǵan Oraldyń «Aqjaıyq» klý­bymen kelesi jyly Prem­er-lıgada oınaý úshin óz­ara match ótkizip, eki oıynnyń qo­ry­­­­tyndysy boıynsha «Ta­raz» ko­mandasy jeńiske jetti. Osy­laısha «Taraz» Premer-lıgada óz ornyn saqtap qal­dy.

Bıylǵy birinshiliktiń birqatar statıs­tıkalyq málimetterin nazarlaryńyzǵa usynsaq:

Chempıonattaǵy eń kóp gol bıyl soǵyldy. Keıingi 5 jyldaǵy chem­pıonatpen salystyrar bol­saq, bıyl fýtbolshylar 513 gol soqqan eken. 513 goldy ár týr­ǵa bóler bolsaq, týr saıyn 15 gol­dan soǵylǵan. Sondaı-aq 10 avtogol, ıaǵnı fýtbolshylar óz qaq­pasyna baıqaýsyzda gol soǵyp alǵan.

Bıylǵy birinshilikte 40 fýt­bolshy dýbl (bir oıynda eki gol soqqan) avtory atanǵan. Sondaı-aq 4 fýtbolshy bir oıynda úsh gol soqsa (het-trık), bir fýtbolshy bir oıynda tórt gol salyp, poker jasady.

«Taraz» ben «Atyraý» ko­man­dalary chempıonattyń eń tár­tipsiz komandasy atandy. Jam­­byl óńiriniń fýtbolshylary 33 týrda 8 qyzyl qaǵaz alsa, aty­raýlyqtardyń 7 oıynshysy match­tan qýylǵan. Jalpy, osy jy­ly barlyq komandanyń oıyn­shysy qyzyl qaǵazben jazalandy.

«Astana» komandasy qar­sylas qaqpasyna 67 gol soǵyp, eń úzdik nátıjeni tirkedi. Al «Or­dabasy» komandasy óz qaqpasyna eń az gol ótkizgen (24) ko­man­da atandy.

Bıylǵy maýsymda Ade­rınsola Eseola («Qaırat») pen Marın To­masov («Astana») 19 gol soǵyp, úz­dik surmergen atan­dy. Sondaı-aq qazaq­standyq fýt­bolshylar ara­synan Abat Aıym­betov («Aq­tóbe») 16 golmen úzdik atandy.

Jýyrda Qazaqstannyń ká­sipqoı fýtbol lıgasynyń resmı saı­­tynda 2019 jylǵy maý­sym­nyń qorytyndysy boıynsha el bi­rinshiliginiń shartty qura­masy jarııalandy. Bıylǵy dop do­dasynda óz qaqpasyna 24 gol ǵana ótkizgen Dmıtrıı Ne­po­godov («Ordabasy») úzdik qaq­pashy atandy.

Qorǵaýshylar – Gafýrjan Súıimbaev («Qaırat»), Pablo Fon­tanello («Ordabasy»), Ser­geı Malyı («Ordabasy») já­ne Ilııas Ámirseıitov («Qaısar»). Jar­tylaı qorǵaýshylar – Ivan Peshıch («Shahter»), Baýyrjan Islamhan («Qaırat»), Tıgran Bar­segıan («Qaısar») jáne Ma­rın To­masov («Astana»). Sha­býylshylar – Joao Paýlo («Or­dabasy») men Ade­rınsola Eseola («Qaırat»).

Osymen Qazaqstannyń ke­zekti chempıonaty aıaqtaldy. Bi­raq elimizde fýtbol merekesi áli óz máresine jetken joq. Eý­­ropa lıgasynda «As­tana» top­tyq kezeńdegi eki oıy­nyn ót­kizedi. 28 qarashada «Astana Are­­nada» aǵylshynnyń áıgili «Man­chester Iýnaıted» ko­man­da­syn qabyldasa, 12 jel­toq­sanda syrt alańda Serbııanyń «Par­tızan» klýbymen oınaıdy.