Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy tek bizdiń el ǵana emes, irgeles, alys shetelderdiń de qyzyǵýshylyqtaryn týdyryp, Elbasynyń alysty boljaı bilý qabiletin taǵy bir tanytýda. Joldaýdaǵy memlekettilikti odan ári nyǵaıtý jáne qazaqstandyq demokratııany damytý taraýynda keltirilgen dáıekter elimizdiń bolashaǵyna jarqyn jol ashýǵa tıis. Osyǵan oraı qazirgi kezde memlekettik qyzmet salasynda túbegeıli ózgerister kútilýde. Elimizdiń damýyndaǵy kezek kúttirmeıtin máselelermen birge, memlekettik qyzmettegi reforma qazirgi kezeńde alǵa qoıylatyn negizgi mindetterdiń biri ekeni týraly ashyq áńgime eldiń qoldaýyna ıe bolary sózsiz. Endigi mindet Elbasymyz daıyndap, syzyp bergen joldaryn búkil halyq bolyp pikirlerimizdi ortaǵa salyp, júzege asyrýǵa jumylýymyz qajet.
Memleketimizdiń demokratııalyq órkenıetti damý jolynda memlekettik qyzmetkerlerdiń dárejesi, qoǵamdaǵy orny, laıyqty eńbekaqysy jóninde máseleler qozǵalyp, oń sheshimderin taýyp jatyr. Árıne, bizdegi memlekettik qyzmetkerlerdiń batystyq úlgilerden erekshelikteri kóp. Shyndyǵyn aıtý kerek, qansha qaıta qurylsaq ta, bizdegi memlekettik qyzmetkerlerdiń qyzmet barysy, jumysty júrgizý ádisi áli de burynǵy komandalyq-bıýrokratııalyq taptaýryn joldan alysqa uzaı qoıǵan joq dep aıtýǵa bolady. Soǵan saı el ishinde shen-shekpenge tabynýshylyq psıhologııasy da múlde joǵalyp ketken joq. Al qyzmetke alynatyn úmitkerler jańashyl ma, ozyq oıly ma, demokrat pa, álde izdenimi joq, mansapqor bılikshil me, onyń arajigin ajyratý ádisi áli oılap tabylǵan joqtyǵyn taǵy da moıyndaý kerek. Ázirge bar biletinimiz – qyzmetker tájirıbeni jınaqtaı jatady ǵoı, jasyraq bolsa oıy da, kózqarasy da jańaraq bolady ǵoı deımiz, biraq kópshilik jaǵdaıda olaı bola bermeıdi. Kóptegen memlekettik organdarda otyrǵan jap-jas jigitterdiń sol kreslo ákesinen qalǵan muradaı shirenip, aldyna kelgen adamdarmen zorǵa sóılesetinin nemese kerisinshe, jasamys bolsa da ótinish jasaýshy adamdy baıyppen tyńdap, onyń qaısybir máselesin sheshýde túsinistik, elgezektik jáne eń bastysy, biliktilik kórsetetinin kúndelikti ómirde kezdestirip júrmiz.
Osy sııaqty kórinistermen kezdese otyryp, bizdegi kadr irikteý máselesi qalaı sheshilýde, qaıtsek naǵyz patrıot, isker, sheshimdi jáne bilikti azamattardy memlekettik qyzmet sapynan kóremiz degen oı eriksiz mazalaıdy.
Memlekettik qyzmettegi kadrlar týraly sóz qozǵaý úshin áńgimeni memlekettik organdardyń qurylymynan bastaý kerek sııaqty. Memlekettik organ qurylymynyń barynsha tıimdi de ońtaıly, meılinshe yqsham da qabiletti bolýy, túptep kelgende, memleketimizdiń órkenıetti baǵytta damýynyń birden-bir faktory deýge bolady.
О́kinishke qaraı, memlekettik bıliktiń ortalyq býyndarynyń oblystyq deńgeıdegi jergilikti organdardyń fýnksııalaryn qaıtalaıtyn, qosarlasatyn, tipti keıbir máselelerde qoldan jasalǵan kedergiler týdyratyn mekemeleri kóp. Osydan bir-eki jyl buryn oblystyq deńgeıde ártúrli baǵynystaǵy birin-biri qaıtalaıtyn memlekettik organdardyń kóbeıip ketkeni aıtylyp, sondyqtan olardy ońtaılandyryp, qysqartý jaıly másele qozǵaldy da, artynsha basylyp qaldy. Tıisinshe olardyń arajigin ashý jóninde nusqaý boldy da, keıbir fýnksııalardy jergilikti organdarǵa ishinara berýmen shektelip, aýmaqtyq mekemeler sol qalpynda mizbaqpastan qaldy. Bul arada áńgime respýblıkalyq túrli mınıstrlikterdiń árbir oblystaǵy aýmaqtyq basqarmalary jaıly bolyp otyr. Jáne ol oblyspen shektelmeıdi, vertıkal boıynsha eki baǵynystaǵy qurylymdar aýdandy, tipti selolyq okrýgterge deıin qamtıdy. Biraq ókinishtisi, sodan sol baǵyttaǵy jumystyń eki ese qarqyn alyp ketip jatqany shamaly. Jumys barysy men maqsattary bir-birinen erekshelene bermeıtin qosarlasqan standarttaý, monopolııaǵa qarsy, eńbek qorǵaý, orman, aýyl sharýashylyqtary, jolǵa qatysty birneshe basqarmalar, jer qatynastary, tótenshe jaǵdaı, órt sóndirý basqarmalary sııaqty mekemelerde tek qana bir oblys kóleminde myńǵa tarta adam taqııadaı bıýdjettik qorjynǵa qarap otyr. Onyń eń qolaısyzdyǵy, halyq arasynda “jergilikti bılik organdaryna baǵynbaıtyn, sondyqtan memlekettik qarajatty jeke maqsattarǵa paıdalanýda yńǵaılylyǵy úshin ortalyqtaǵylar ustap otyrǵan qurylymdar” degen teris pikir týǵyzýy. Árıne, halyqty jumyspen qamtý jóninde oń áseri bolǵanymen, memlekettik turǵydan alǵan da, orynsyz ysyrapqa kóbirek uqsaıdy.
Ekinshiden, kúni búginge elimizdegi memlekettik organdar qurylymynda birizdilik, memlekettik standart joq. Ulan-baıtaq elimizdiń batysy men shyǵysy, teristigi men tústigi arasyndaǵy ekonomıkalyq damý baǵytynyń ártúrliligine baılanysty basqarý ınstıtýtynyń da negizgi óndiris salalaryna qaraı erekshelikteri bolýy haq. Biraq Memlekettik qyzmet isteri agenttigi resmı bekitken, bir aımaqqa laıyqtalǵan, eshkim de qol suǵyp ózgertýine bolmaıtyn basshylyqtyń ár deńgeıine saı ortaq bir qurylym úlgisi bolýy mindetti dep oılaımyn jáne onyń saqtalýy agenttik tarapynan mezgil-mezgil tekserilip otyrylýy kerek. Qazirgi kezde basy aýdandyq ákimdikter men oǵan qarasty memlekettik organdar basshylarynan bastap bul jóninde óz qalaýlary boıynsha, qurylymdy ózgertip, qonyshynan basý jaǵdaılary da joq emes.
Úshinshiden, osy qolda bar mekemelerdiń fýnksııalary qujat júzinde naqtylanǵan emes. Mekeme týraly ereje, nusqaýlar barshylyq, biraq onyń kóbi sózbuıdaǵa qurylǵan, belgili bir maqsatty ustanbaǵan, shashyrańqy bolyp keledi. Osydan baryp ol mekemeniń aımaq ekonomıkasynyń damýyndaǵy basymdyǵy da, atqaryp otyrǵan qyzmetiniń birinshi-ekinshi kezekti qajettiligi de aıqyndalmaǵan. Olaı bolsa, jyldyq bıýdjetti bekitý kezinde de beı-berekettikke jol berilip, keıbir mekeme basshylarynyń jeke bedeli arqyly bıýdjettiń qomaqty úlesine ıe bolý jaǵdaılary bar.
Sol sııaqty, memlekettik mekemeler oblystyq memlekettik qyzmet jónindegi basqarmada bekitilgen biliktilik talaptaryn kóbinese belden basyp, ol talaptardy ózi alǵysy keletin kadrǵa qolma-qol yńǵaılap alatyn sátter bar, biraq ony tekserip, «aý, bul qalaı» dep jatqan eshkim joq.
Endi kadrlardy irikteý jáne ornalastyrý jaıly birer sóz. Bolashaǵyn oılaǵan el negizgi salmaqty jas kadrlardy tárbıeleýge salatyny ejelden kele jatqan aksıoma. Sonymen birge, memleketimiz endi-endi nyǵaıyp, taban jolyn aıqyndap, damýdyń sara jolyna túsken qazirgi kezeńde qandaı da bolmasyn qatelikke jol berýge bolmaıdy, sondyqtan da jastardy memlekettik qyzmetke meılinshe tarta otyryp, urpaq sabaqtastyǵyn da esten shyǵarmaý kerek dep esepteımin.
Jasyratyn ne bar, kommýnıstik qoǵamda halyqpen til taýyp jumys isteý ónerine zveno, pıoner, komsomol jetekshisi sııaqty ana súti aýzynan keppegen shaqtan bastap ázirledi. Qazir ol júıeniń tas-talqany shyqty, ornyna kelgen basqa jańalyq ta joq. Kadrlar rezervi degendi oılastyryp istese júıege keltirýge bolatyn sharýa, biraq ol da keı sátterde júzege aspaı, ne tájirıbesi joq, ne jetkilikti azamattyq kelbeti joq bireýlerdiń qaltanyń qarqynymen tóbeden túskendeı kósheden keletini nemese bir bastyq kóshiniń shańyraǵyna ere kelgen bireýler joldan qıyp ketetini aýyr bolsa da shyndyq.
Kadrlardy irikteýdegi belgilengen tártip boıynsha bos laýazymǵa konkýrs jarııalanǵannan keıin, bilimderi biliktilik talaptaryna sáıkes kelip, qujattary qabyldanǵan úmitkerler testileý synaǵynan ótedi. Qazirgi tájirıbede test nátıjesi boıynsha el zańdaryn bilý jóninde eń kóp joǵary ball jınaǵan da, eń tómengi shekten bir san ǵana artyp ótken de birdeı, áıteýir ótse boldy. Menińshe, bul durys emes. Test qorytyndysy áńgimelesý kezinde de esepke alynýy qajet dep esepteımin. Testileýde kim joǵary ball jınasa, áńgimelesý kezinde basqalarǵa qaraǵanda sonyń artyqshylyǵy bolý kerek.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres bastalǵaly baıaǵy bir kezeńdegideı naýqanshyldyq bastalyp, tyrnaq astynan kir izdep, memlekettik qyzmetkerlerge qyryn qaraýshylar da shyǵyp jatyr. Osy oraıda aıta ketetin bir másele – memlekettik qyzmetker Ar-namys kodeksin qabyldady. Qyzmetke kirgende shekteýlerdiń bárin moıyndap, ony oryndaýǵa ant berdi. Onyń syrtynda memlekettik qyzmetkerlerdiń sybaılas jemqorlyqtan adalyǵyn, qolynyń taza ekendigin túrli organdar tekserýden ótkizedi. Al tártiptik keńesti Memlekettik qyzmet isteri agenttigine qaratqaly ol da óz tarapynan qatań qadaǵalaýshy bolyp otyrǵany shyndyq. Sonda barlyq tekserýden ótip, tazalyǵyn, jumys barysynda biliktiligi men iskerligin dáleldegen memlekettik qyzmetkerdi kim qorǵaıdy? Eger osy úrdis osylaı jalǵasa berse kóshede kezdesken beıbastaq bireýdiń aryz-shaǵymymen nemese jospar qýalap, arandatýshylyq jolmen qolǵa túsirý arqyly qalyptasa bastaǵan kadrlar korpýsynyń irgesin sógip almaımyz ba degen suraqtar da týady. Sondyqtan memlekettik qyzmetkerge qatysty máseleni basqa organdar emes, aldymen Memlekettik qyzmet isteri agenttigine qarasty tártiptik keńes qaraýdan bastap, ol memleke
