Bul úrdis ǵasyrlar boıy, bálkim, myńdaǵan jyldarǵa jalǵasty. Tipti adamdar jaza bastaǵannan keıin de estelik jazbalar, kitaptar az taralymmen shyǵyp turǵan. Tek kitap basý paıda bolǵan soń, ıaǵnı jappaı taralym qolǵa alynǵanda aqparat asa úlken qarqynmen tarala bastady. Bul kúlli adamzat tarıhyndaǵy eń mańyzdy tehnıkalyq tóńkeris edi. Osylaısha Gýtenbergtiń arqasynda álem ózgerip sala berdi.
Endi saýattylyq máselesi adamzat aldyna jańa mindetter qoıdy. Tyń bilim izdegen kóptegen adam úshin kitap oqý ári quralǵa, ári jolbasshyǵa aınaldy. Biraq álemdi baǵyndyrýǵa bel baılaǵandar jappaı saýattylyqtan paıda kórdi. Bilimdi halyq arasynda qajetti aqparat tez taralýy úshin paıdalanyp, saýatsyzdyqty shuǵyl jáne jappaı joıýǵa tyrysty. Sóıte tura «bilimdi» halyqty ýysta ustaý múmkindigi paıda boldy.
Qysh taqtaıshalarda, kúmis tostaǵandarda, jartastarda, papırýstarda, pergamentterde saqtalǵan ejelgi mátinder óz dáýirimen birge ketti. Gýtenbergtiń kitap basý tehnologııasyn ǵumyrly qylǵan qaǵaz ǵana jazýdy júzdegen jyldar boıy saqtady. Keıingi eki-úsh urpaqtyń ómirinde jazý men aqparatty saqtaıtyn túrli dúnıeler oılap tabyldy. Fotoplastınkalar, kınotaspalar, fotografııalar, magnıtofondar men beıne, kassetaly, dıskili oınatqyshtar, shellakty, keıin vınıldi gramplastınkalardyń kúısandyqtary… Alaıda bul tasymaldaǵyshtardyń barlyǵy uzaq merzimdi bolmaı shyqty. Sózdiń túıini: adamǵa qaǵaz ǵana bes ǵasyrdan astam qyzmet ete alady eken.
Máskeýden shyǵatyn bir ádebı gazette avtor bylaı dep oqıǵasyn aıtypty: «Meniń «Sen Hemıngýeıdiń «Muhıttaǵy aralyn» oqyp pa ediń?» degen saýalyma dosym romandy kólikte otyryp, aýdıonusqasyn tyńdaǵanyn aıtqanda ol meniń suraǵymdy túsinbegendeı kórindi. Mundaı jaýaptan soń, Lev Tolstoıdyń «Anna Karenınasyn» surasam, ol Maııa Plıseskaıanyń qatysýymen ótken baletti kórgenin, oǵan osynyń ózi jetkilikti ekenin aıtatynyna senimdimin». Bizde de tap osy jaǵdaı. Qazaq ertegilerin mýltfılm sııaqty kórgen balaǵa máz bolamyz. Asyly túbi kitap oqıtyndar teledıdar kóretinderdi basqarady. Nege deseńiz, ıt, sıyr, taýyq álemdi kóz aldynda ótip jatqan qozǵalys ústindegi sýretter tizbegi retinde kóredi eken. Kınoteatrda ıakı teledıdar aldynda otyrǵan kórermen de osy kúıdi bastan keshedi. Klassıkalyq ádebıetti aýdıojazba formatynda tyńdaıtyndar týraly da másele osyǵan saıady. Estý – bul basqa belgi berý júıesi, ony kúlli janýarlar álemi: aıý da, túlki de, qarǵa da qoldana alady. Osyndaıda oqýdy óte jaqsy kórgen Gogol shyǵarmasynyń keıipkeri – qul Chıchıkov oıǵa oralady. Oǵan ne oqysa da báribir edi – ol mátinniń sulýlyǵynan emes, adamnyń áripterden sóz, sózderden mándi sóılem quraýynan kádimgideı lázzat alatyn. Demek, Gogol HIH ǵasyrdyń alǵashqy jartysynda-aq adamnyń mıy biz óz múmkindiginshe paıdalanbaıtyn asa qýatty kompıýter degen tujyrymǵa kelgen. Egerde álgi Chıchıkov sol qalpymen qazirgi bizdiń qoǵamda ómir súrse, oqymastyń oqýyna aıtar tiri mysalymyz bolar edi.
