El taǵdyry tarazyǵa túsken shaq

Elbasy Nursultan Na­zar­baevtyń 1991-jyldardaǵy qıyn-qystaý kezeńge qaramas­tan, Se­meı ıadrolyq synaq po­lıgonyn jabýǵa sheshim shy­ǵarýyn ha­lyq­ty qasiretten arashalap qalý jolyndaǵy jo­ba­nyń basy dep baǵalaǵan abzal. Býyny qatyp, topshysy tolyq bekı qoımaǵan jas memleket basshysyna sol kezde mun­daı Jarlyqqa qol qoıýdyń ózi ońaıǵa túspepti. Olaı deı­ti­nimiz, «Egemen Qazaqstan» ga­zetiniń 2011 jyldyń 27 ta­­myz­daǵy nómirinde «Tajaldy tun­shyqtyrý» degen suhbatynda Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev «Taıaý Shyǵystaǵy bir eldiń ókili Qazaqstanǵa ıadrolyq kúshterdi ustap turý úshin 6 mıllıard AQSh dollaryn da usyndy. Sol tusta keıbir sheteldik aqparat quraldary ashyq bopsalaýǵa da kóshti. Nazarbaev Tegeranǵa eki ret jasyryn barypty, ıadrolyq qarýdy satatyn bolyp qaıtypty dep te soqty. Eldiń óz ishindegi pikir de biraýyzdy emes edi», degen Elbasy sózinen qyraǵy oqyrman talaı túıtkildiń túbirin tanı­tyny aqıqat. «Sol alapat ıadro­lyq qarýdy saqtap turý úshin elińizge qarjylyq sýbsıdııany tógemiz», deýshilerdiń ne kóksegeni ózderine málim. Al, Qazaqstan basshysynyń kóz­degeni – halqyn taýsylmas taýqymetten, arylmas zar­dap­­tardan arashalap, ult den­saý­lyǵyn ýlandyrmaýdyń barlyq múmkindigin qarastyrý edi.

Elbasy Nursultan Na­zar­baevtyń 1991-jyldardaǵy qıyn-qystaý kezeńge qaramas­tan, Se­meı ıadrolyq synaq po­lıgonyn jabýǵa sheshim shy­ǵarýyn ha­lyq­ty qasiretten arashalap qalý jolyndaǵy jo­ba­nyń basy dep baǵalaǵan abzal. Býyny qatyp, topshysy tolyq bekı qoımaǵan jas memleket basshysyna sol kezde mun­daı Jarlyqqa qol qoıýdyń ózi ońaıǵa túspepti. Olaı deı­ti­nimiz, «Egemen Qazaqstan» ga­zetiniń 2011 jyldyń 27 ta­­myz­daǵy nómirinde «Tajaldy tun­shyqtyrý» degen suhbatynda Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev «Taıaý Shyǵystaǵy bir eldiń ókili Qazaqstanǵa ıadrolyq kúshterdi ustap turý úshin 6 mıllıard AQSh dollaryn da usyndy. Sol tusta keıbir sheteldik aqparat quraldary ashyq bopsalaýǵa da kóshti. Nazarbaev Tegeranǵa eki ret jasyryn barypty, ıadrolyq qarýdy satatyn bolyp qaıtypty dep te soqty. Eldiń óz ishindegi pikir de biraýyzdy emes edi», degen Elbasy sózinen qyraǵy oqyrman talaı túıtkildiń túbirin tanı­tyny aqıqat. «Sol alapat ıadro­lyq qarýdy saqtap turý úshin elińizge qarjylyq sýbsıdııany tógemiz», deýshilerdiń ne kóksegeni ózderine málim. Al, Qazaqstan basshysynyń kóz­degeni – halqyn taýsylmas taýqymetten, arylmas zar­dap­­tardan arashalap, ult den­saý­lyǵyn ýlandyrmaýdyń barlyq múmkindigin qarastyrý edi.

Iá, el taǵdyry tarazyǵa túsip tur­ǵan sol bir tumandy shaqta Se­meı synaq polıgonyndaǵy ıad­rolyq jarylystardy toqtatyp, jer men kókke ý taratqan aj­da­hany tuqyrtýy – Qazaqstan basshysynyń tereńnen oılap qabyldaǵan biregeı sheshimderiniń biri ǵana. Bul sheshim – jerimizge zorlap tańylǵan zulmat zalaldarynan arylýdyń alǵysharttary edi. Bul qoldan jasalǵan qasiretti túbirinen úzýdi oılaǵan ultjandy qaıratkerdiń ustanymy edi.

Toqsanynshy jyldardyń basyndaǵy bulyńǵyr kezeńnen buljymaıtyn jol tańdalǵandyǵy jyl ótken saıyn aıqyndala tústi. Ýaqyt óte Elbasymyzdyń tań­daǵan joly ja­handyq deń­geıde moıyndalyp, aıtýly mem­leketterdiń qyzyǵýshylyǵyn art­tyrǵany málim. Sol syn saǵatta Qazaqstannyń álemdegi eń iri ıadrolyq qarýdyń birinen bas tartýy – adamzat damýy tarı­hyn­daǵy aıtýly oqıǵaǵa aınalyp, mańyzdylyǵyn arttyrdy.

Osy tarıhı sheshimniń sheń­berinde oı órbitip, tereńine boı­­lasaq, qanshama qaıyrymdy qa­­damdar men baıandy bas­ta­ma­lar­­dyń dúnıege kelip, jurt ıgi­ligine ulasqanyn kóremiz. Árıne, búkil álem kóz tikken ıad­ro­lyq qarýdy toqtatqanmen, odan týyndaǵan, týyndaıtyn má­se­leler birden alqymnan alyp turǵan bolatyn. Iаdrolyq synaq­tar jasalmaǵanymen, polı­gon­ǵa paıdalanǵan aýmaqtyń ha­lyqaralyq standarttarǵa saı qaýipsizdigi qajet boldy. Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń egemen­digi týraly deklarasııada el aýmaǵy ıadrosyz aımaq dep ja­­rııa­landy. Memlekettiń sol tusta­ǵy ekonomıkalyq áleýetine qara­mas­tan, qyryq jyl boıǵy synaq­tan tula boıy jaraǵa tunǵan Jer-ana taýqymetin ońaltýǵa, radıa­sııalyq óńir turǵyndarynyń áleý­mettik máselesin sheshý jobalary jasaldy. 456 ret jasalǵan jer­­asty jáne jerústi atom sy­naq­­­ta­rynyń zardabyn tartqan aı­­­maqtaǵy halyq densaýlyǵyn sa­ýyq­­tyrý qyrýar sharýany talap etti.

Áýeli 1992 jyly elimizde «Semeı ıadrolyq polıgonynda zardap shekkenderdi áleýmettik qorǵaý» týraly zań qabyldanǵany kópshilikke málim. S