Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev jumys saparymen Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda boldy.
AQ JAŃBYR
Shilde, tamyz aılarynda táýliktep quıǵan jańbyr qostanaılyqtar kópten baıqamaǵan tabıǵat qubylysy bolatyn. Kánigi dıqandar kóp jańbyrdyń mólsherine deıin bilip otyrdy. Oblystaǵy aty ańyzǵa aınalǵan ǵalym-agronom-dıqan Valentın Dvýrechenskıı aınalasy eki-úsh aptanyń ishinde 9 aıdyń normasy jaýdy dep basyn shaıqaıdy. Qýańshylyqta shegirtkeden záresi ketetin dıqandar keshteý jaýsa da alǵashynda jańbyrǵa qýanyp qalǵan edi. Biraq jer-kókti shylqytqan aq jańbyrdan abyrjı bastaǵan. Odan keıin birneshe kún qaıtadan ysyp, dıqandar egin oraǵyna kirise bastaǵanda-aq jańbyrdyń qaıta oralǵan jaıy bar. Aınaldyrǵan birneshe kún qurǵaqshylyqta dıqandar eginniń 10-15 paıyzyn jınap ta úlgergen.
Keshe aspandy qorǵasyndaı aýyr bult qaptap, túnimen jaýǵan jańbyr kúndiz de tyıylmady. Ádette, oblystyń basqa óńirinde topyraqtyń tańdaıy keýip jatqanda Fedorov aýdanynda bıdaıdyń tamyry nárden qurǵamaıtyn. Degenmen, myna jańbyrdyń artyq ekenin dıqandardyń júzinen baıqaǵandaımyz. Prezıdentpen kezdesý orny belgilengen osy aýdandaǵy «Altyn Invest» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń egis alqabynda tigilgen aq shatyrdy tesip keterdeı jańbyr sabalaıdy. Shirkin, tabıǵat sál sabyr saqtap, kún ashyq bolǵanda osy alqaptyń bir jaǵynda basyn ıip kótere almaı turǵan kúnbaǵys, ekinshi jaǵynda sary altyndaı bıdaı, úshinshi jaǵynda bilmegen janǵa shóbi belýardan keletin shabyndyqty elestetetin raps alqaptarynyń sánine kóz toıarlyqtaı edi. Bul kórinis sharýalardyń burynǵydaı paıda tek bıdaıda ǵana eken degen oıdan arylyp, naryqty tamyrshydaı tap basqanda, soǵan sáıkes suranymǵa ıe túrli daqyldardy ekkende túlki bulań baılyqtyń ustataryn bile bastaǵanynyń kórinisi bolatyn.
Aq jańbyr shelektep quıyp turǵanda Prezıdent mingen tikushaq «Altyn Invest» sharýashylyǵynyń alqabyndaǵy aq shatyrdyń qasyna kelip qondy.
EKSPORT ÚLESIN ARTTYRÝYMYZ KEREK
Oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov Elbasyna oblystyń damý qorytyndylary men perspektıvalary týraly aıtyp berdi. Oblys ekonomıkasyn aıtqanda aldymen ónerkásip óndirisi aýyzǵa ilinedi. Ol zańdy. Búginge deıin 313 mıllıard teńgeniń ónerkásip ónimi óndirildi. Ken óndirý isi óńirdegi barlyq ónerkásip óndirisiniń 58 paıyzyn quraıdy. Buryn kenimen, dánimen belgili Qostanaı oblysy sońǵy jyldary elimizdegi mashına jasaý ortalyǵynyń birine aınala bastady. Jeńil mashına jasaý óndirisi 2,6 ese artty. Oblys basshylyǵy oblysta óndirilgen ónimniń órisin keńeıtip jáne birikken kásiporyndar qurý úshin Reseı, Belorýs, Ýkraına jáne alys sheteldermen ekonomıkalyq baılanystar jasaıdy. Bul jóninde Nursultan Nazarbaev: «Keden odaǵy taýar almasý úshin qurylǵan. Biz ázirshe 90 paıyz qajetimizdi syrttan alamyz, ózimizdiń syrtqa shyǵaratynymyz mardymsyz.
Osyny oblys oılastyryp otyr ma?» dep surady. Oǵan oblys ákimi: «Bizdegi syrtqy taýar aınalymy jylyna 1 mıllıard 800 mıllıon dollar bolsa, sonyń 70 paıyzyn eksport, 30 paıyzyn ımport quraıdy» dep jaýap berdi. Elbasy munyń qanaǵattanarlyq kórsetkish ekenin aıta kelip, ımport osydan artyp ketpesin degen tilek aıtty.
OBLYS MEJESI – 4,5 MILLION TONNA ASTYQ JINAÝ
Kezdesýde áńgimeniń basym baǵyty aýyl sharýashylyǵyna oıysty. Ústimizdegi jyldyń alǵashqy eki aıynda oblysta 50 mıllıard teńgeniń aýyl sharýashylyǵy ónimi óndirilgen. Sharýashylyqtar 72,6 myń tonna mal etiniń barlyq túrin jáne qus etin, 261 myń tonna sút óndirgen. Iri qaranyń sany ósken, ol qazir 422,3 myń basty quraıdy. Oblysta bıyl 5 230,6 myń gektar jerge egin egildi. Onyń ishinde 4014 myń gektarǵa bıdaı, 243,4 myń gektarǵa maıly daqyldar, 504,5 myń gektarǵa jemazyqtyq daqyldar ornalastyryldy. Oblys dıqandaryna ótken eki jylǵy qýańshylyq jeńil tıgen joq. Oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov Úkimet tarapynan kórsetilgen kómektiń, jeńildikterdiń arqasynda qıyn jyl bolsa da, dıqandar eńsesiniń túspegenin aıtty. Ásirese, dıqandar alǵan kredıttiń paıyzdyq ústemesin arzandatyp, onyń merziminiń uzartylýy kóp jeńildik boldy. Oblysta jyl saıyn bıdaı gektary azaıyp, onyń ornyna maıly daqyldar men jemazy qtyq daqyldar kólemi ulǵaıyp keledi. Osydan úsh jyl buryn bıdaı barlyq egistiktiń 92 paıyzyn qurasa, qazir onyń kólemi 82 paıyzdan aspaıdy.
Eki jyl boıy jer apshysyn qýyrǵan qurǵaqshylyqta ozyq ádistiń arqasynda gektar túsimi kóptegen sharýashylyqta tómendegen joq. Bıyl da aýa raıy dıqandarǵa oń qabaq tanyta qoımady. Maýsym aıy men shildeniń ortasyna deıin kókten tamshy tambady. Shildeniń ekinshi jartysynan bastap keshigip jaýǵan jańbyr, ylǵaldyń tym kóp túsýi eginge keri áser etti. Degenmen, oblys ákiminiń senimi nyq kórindi.
– Búginde barlyq alqaptyń 50 paıyzynan sapaly astyq jınalady dep oılaımyz, 45 paıyzy qanaǵattanarlyq, al 9 paıyzy tym nashar, bul barlyq alqaptyń 400 myń gektaryndaı bolady. Bıylǵy kúzde oblys dıqandary gektar basy 10-10,5 sentnerden ónim jınamaq, qambaǵa 4-4,5 mıllıon tonna astyq quıyp alamyz, – dedi Nuraly Mustafauly. – Búginde egin oraǵyna barlyq aýdandar kiristi.
ENDIGI PAIDA MAL ShARÝAShYLYǴY MEN DAQYLDYŃ TÚR-TÚRIN EGÝDE
Sonymen qatar, mal sharýashylyǵyn damytýda oblysta ilkimdi qadam bar. Oblys ákimi munyń da memleket tarapynan bolǵan qoldaý-kómektiń arqasynda ekenin aıtyp ótti. Sońǵy tórt jylda oblysta 23 úzdik joba júzege asyryldy. Onyń ishinde 7 saýyn fermalary, 7 et baǵytyndaǵy sharýashylyq, 5 mal bordaqylaý sharýashylyǵy jáne 5 qus fabrıkasy quryldy.
Nursultan Nazarbaev elimizdegi aýyl sharýashylyǵyna ótken jyldar ishinde 1 trıllıon 600 mıllıon teńge qoldaý jasalǵanyn aıtty. Ol aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge janar-jaǵarmaıǵa, sýbsıdııalarǵa, gerbısıdke, mal sharýashylyǵyna berilip otyrdy.
– Endigi jerde bir ǵana dán, onyń ishinde bir ǵana bıdaı seýip otyra berýge bolmaıdy. Sondyqtan mal sharýashylyǵy, aýyl sharýashylyǵynyń basqa da suranymǵa ıe ónimin óndirýdi qolǵa alý qajet. Mal sharýashylyǵyn damytsaq, soǵan sáıkes malazyqtyq ónim óndirýdi kúsheıtý kerek, – dedi Nursultan Ábishuly.
Munyń jaqsy mysaldary Qostanaı oblysynda qazirdiń ózinde bar. Sóz alǵan «Turar» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Qaırat Ospanov eginmen qatar mal sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa alǵanyn aıtty.
– 2010 jyly 1200 bas turatyn zamanaýı saýyn fermasyn ashtyq. Sıyrlar bir sáttiń ishinde «karýsel» arqyly saýylady. 2011 jyly oblystaǵy sııaqty bizdiń sharýashylyq ta mol astyq jınady, ár gektardan 30 sentnerden ónim alyndy. Sosyn úsh jylǵa mal azyǵynyń qoryn jasap aldyq. 2012 jyly qýańshylyq bolyp, shóp az shyqty. Al bizdiń sharýashylyqta mal azyǵy da jetkilikti boldy, mal toq bolǵan soń sút te, aqsha da, adamdarǵa jumys ta boldy, – dedi Qaırat Ospanov.
Kezdesýde sóz alǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekovtiń aıtýynsha, qazir respýblıka boıynsha daqyldyń túr-túrin egý baǵytynyń basymdyǵy baıqalady. Eger 2009 jyly barlyq egistik alqaptyń 70 paıyzyna bıdaı sebilse, qazir ol 60 paıyz kóleminde. Mınıstr daqyldyń basqa túrin egýge kóshý dıqan úshin ońaı emestigin de tilge tıek etti. Basqa daqyl egý úshin basqa tehnologııa, basqa tehnıka túri, qoıma kerek. Onyń barlyǵy da dıqan úshin qarjyǵa túsedi. Mınıstr qus etinen basqa ettiń barlyǵy ózimizge jetetindigin aıtty. Mal sharýashylyǵynyń endigi baǵyty eksporttaý bolýy kerek.
Elbasynyń bir túrli egisten daqyldyń basqa túrlerine kóshý, mal sharýashylyǵyn damytý, jemazyqtyq daqyldar kólemin ulǵaıtý týraly usynystaryn «Ivolga holdıng» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Vasılıı Rozınov ta qoldady. Ol ózi basqaratyn aýyl sharýashylyǵy holdınginiń mal sharýashylyǵyn, kókónis sharýashylyǵyn damytyp, ony óńdeý kásiporyndarynyń qataryn kóbeıtip otyrǵanyn atap ótti.
– Keıde qunary az jerlerge bıdaıdan góri jarma daqyldaryn egýdiń tıimdiligi joǵary bolatyndyǵyn eskere bermeımiz. Dúkenderge barsańyz jarma sórelerde jatpaıtyndyǵyn jurttyń barlyǵy da biledi. Sonymen qatar, barynsha uqsatý isine kóńil bólgenimiz jón. Bir daqyldyń ózinen qanshama ónim, jartylaı daıyndalǵan taǵamdar alýǵa bolady. Munyń barlyǵy ketken eńbektiń qaıtarymy degen sóz, – dedi Vasılıı Rozınov.
Ádettegideı, aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerimen emen-jarqyn áńgimelesken Elbasy Nursultan Nazarbaev Qostanaı oblysynyń potensıalyn joǵary baǵalady.
– Oblys Qazaqstandaǵy astyqtyń 30 paıyzyn, barlyq aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń 10 paıyzyn beredi. Munyń syrtynda qýatty óndirisi taǵy bar. Ákimniń baıandaǵanyndaı, jalpy oblystaǵy ekonomıkalyq jaǵdaıdy jaqsy dep bilemin. Kóptegen eldermen salystyrǵanda aýyl sharýashylyǵy jaqsy damyp keledi. Bıyl elimiz boıynsha 16 mıllıon tonna astyq óndiriledi dep boljap otyrmyz. Endigi kúshtiń bar
