Qazaqtyń ulttyq tarıhyndaǵy rýhanı qundylyqtardy ulyqtaý dástúrin damyta jalǵastyryp kele jatqan janashyrlardy biz qaı kezde de qurmet tutýymyz tıis. Qazaqstandy kópultty el retinde álem biledi. Sondyqtan árbir ulttyń tarıhı murasy men salt-dástúrine tereń boılaý qazirgi kezde asa mańyzdy bolyp otyr.
Bizdiń halqymyzdyń arasynda talantymen daralanǵan tulǵalar jeterlik. Alaıda sol halyqtyń jan-dúnıesin tebirentken, ár dáýirden tereń syr shertken asyl muralardyń barlyǵyn túgendep, sol qalpynda saqtap, keler urpaqtarǵa jetkizý áli de irgeli isterdi talap etedi. Ásirese folklorlyq-mýzykalyq muralar, epıkalyq jyr-dastandar bútin halyqtyń tarıhı shejiresi retinde sanalady.
Ushsa qustyń qanaty talatyn Uly dalanyń tarıhynda tańbalanǵan árbir derekti bilý búgingi urpaqtyń basty paryzy sanalady. Máselen, erjúrek Kúltegin men Tonykóktiń jyrlarynan sol kezdegi jaýgershilik zamannyń kelbeti men bolmysyn kórkem til, astarly oı, fılosofııalyq asqan tereńdikti baıqaımyz. Sondyqtan tarıhymyzdaǵy jyraýlyq dástúr – ult bolyp qalyptasýymyzǵa deıingi túrki dáýiriniń, sondaı-aq oǵan deıingi aralyqty qamtyǵan adamzat aqyl-oıynyń eń joǵary bıik ólsheminiń kórinisi der edik. Áıgili Sypyra jyraý, odan berirek tarıhı kezeńderdegi Dospambet, Shalkıiz, Aqtamberdi, Qaztýǵan, Úmbeteı jáne Buqar babamyzǵa deıingi órlik pen erlikti qatar ustaǵan danagóı jyraýlardyń joly saırap jatyr.
Bútindeı dalalyq mádenıettiń fılosofııasy jyraýdyń ishki jan dilindegi poezııalyq qýatymen aıshyqtalady. Buqar babamyzdan keıin de dalalyq órkenıettiń úlgisi atanǵan dańǵaıyr jyraýlar ómir súrdi. XIX-XX ǵasyrlardyń ózinde Bazar, Jıembaı jyraý, bir Mańǵystaý túbeginde Abyl, Nurym, Qashaǵan atalarymyz ǵumyr keshti. Olardyń izin Muryn jyraý jalǵady. Muryn jyraýdyń keshegi ekinshi dúnıejúzilik soǵys ýaqytynda Qyrymnyń qyryq batyryn alty aı jyrlap, eldiń eńsesin tiktep, rýhyn oıatty. Ol bizge myń jyldyq mura, júz jyldyq mádenıettiń adamzat balasyna ortaq ekendigin aıǵaqtap ketti.
Búgingi tańda Orhon-Enıseı jazba eskertkishteri men Qorqyttan qalǵan jádigerlerdi adamzattyń ortaq mádenı murasy dep baǵalaımyz. Sonymen birge, barshaǵa ejelgi dáýirden tanymal bolǵan qanshama óner ıeleri bar deseńizshi?! Endeshe jyraýlyq ónerdiń búgingi izbasarlaryn sol álemdik mádenıettiń bir bólshegi dep baǵalaǵan abzal bolar.
Jalpy álemde ár halyqtyń kóziniń qarashyǵyndaı saqtap kele jatqan baı murasy bar. Sony biz uqyppen saqtap, áli de zertteýlerdi qajet etetinderin tereńdeı qaýzap, keler urpaqqa amanattap tapsyrýymyz qajet. Osy tusta Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev óziniń «Uly dalanyń jeti qyry» atty baǵdarlamalyq maqalasynda osy atalyp ótken mádenı muralardy ulyqtaýdy ári olardy tereń zertteýdi barshamyzǵa tapsyrǵan edi. Osy mindetti júzege asyrý maqsatymen Nur-Sultan qalasyndaǵy Dostyq úıinen belgili jyraý Almas Almatov Jyr ortalyǵyn ashýǵa bastama kóterip otyr. Elbasynyń ózi qoldaý bildirgen iske janashyr qaýym túsinistik tanytar dep oılaımyz. О́ıtkeni elordanyń Dostyq úıine álem memleketterinen mártebeli qonaqtar at basyn jıi burýda. Olar osy arqyly Qazaqstandy meken etken barlyq ulttardyń tól mádenıetimen etene tanysýǵa múmkindik alatyny shúbásiz.
Ámirhan ALMAǴAMBETOV,
Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń janyndaǵy «Qoǵamdyq kelisim» KMM baspasóz bóliminiń bas mamany
