Mine, búginde bıylǵy 2020 jyldyń alǵashqy toqsany da artta qalyp, ekinshi toqsanda ekonomıkalyq ósim men turaqtylyqty odan ári saqtaý men jalǵastyrýdyń ornyna Covid-19 indetimen kúres alǵa shyqqany málim. Jalpy pandemııaǵa qarsy is-sharalar tutastaı elimizde jáne Aqtóbe aımaǵynda naýryz aıynyń alǵashqy on kúndiginde bastalyp ketkeni málim. Soǵan qaramastan Aqtóbe oblysynda 2020 jyldyń qańtar-naýryz aılarynda buǵan deıingi oń kórsetkishter saqtalyp qalǵany, tipti keıbir ólshemder boıynsha ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda alǵa shyqqany bir mereı.
Buǵan taıaýda jyldyń alǵashqy toqsanynyń qorytyndysyna baılanysty jasalǵan taldaýlar men saraptamalar aıqyn aıǵaq. Jalpy alǵanda alǵashqy toqsan jyl qorytyndysyn aıqyndaýǵa tıgize alatyn erekshe aıqyndaýshy kezeń ekenin eskersek, atalǵan aralyq óńirde tek oń qorytyndymen tańbalanyp qaldy deýge tolyq negiz bar. Eń bastysy óńirde bul shaqta turaqty makroekonomıkalyq jaǵdaıdyń saqtalyp qalǵany atap aıtýǵa turarlyq másele.
Endi osy aýqymy keń uǵymdy óńir ekonomıkasynyń jeke sektorlary boıynsha qarastyryp kórsek, eń aldymen aýyzǵa ónerkásip salasy birinshi oralady. Aqtóbe respýblıkamyzdaǵy ónerkásiptik jáne óndiristik áleýeti joǵary óńirlerdiń biri. Munda ónerkásiptik kásiporyndar óte mol shoǵyrlanǵan. Sońǵy kezde bulardyń óndiristik qýattaryn odan ári ósirý men qaıtadan jańǵyrtý jáne modernızasııalaý jumystarynyń keń aýqymdy baǵdarlamasy belgilengen. Bul jaýapty is pandemııa indeti aıaqtalǵannan keıin qaıtadan jalǵasyn tabady dep málimdedi gazet tilshisine Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary Qaırat Bekenov.
Alǵa qoıylǵan maqsat – taıaý jyldarda negizinen óndiristik kásiporyndardyń óz qarajattary men múmkindikteri esebinen qaıta jańǵyrtý isine 500 mıllıard tenge qarastyrý bolyp otyr. О́z kezeginde bul óte qomaqty qarajat ekeni eshqandaı talas týǵyzbaıdy. Osy oraıda bıylǵy jyldyń I toqsanynda ónerkásip óndirisiniń kólemi 440,5 mıllıard tenge quraǵany joǵary nátıje deýge bolady. Iаǵnı atalǵan derek ótken 2019 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda oblystyń ónerkásiptik 12 mıllıard tengeniń ónimin artyq óndirgenin kórsetedi.
Ekinshiden, óńirde ınvestısııalyq qarajattar tartý máselesi turaqty jolǵa qoıylmasa, áleýmettik-ekonomıkalyq damý jónindegi belgilengen jobalar men baǵdarlamalar oń nátıjesin bere qoıýy ekitalaı. Osy oraıda ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jáne oblys ekonomıkasyna tikeleı shet eldik ınvestısııa tartý jergilikti atqarýshy organdardyń tikeleı mindeti ekeni haq. Bul rette oblysta ótken jyly 800 mıllıard tengege jýyq ınvestısııa tartylǵany respýblıka óńirleri arasyndaǵy aldyńǵy kórsetkishtiń biri bolǵanyn aıtqanymyz jón. Al bıylǵy meje qandaı bolmaq. Biz mundaı saýaldy Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalınge qoıǵan edik.
- Biz óńirdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn barynsha tereńdete túsýge udaıy nazar aýdaryp kelemiz. О́ńirde birqatar shıkizattyq resýrstar men energetıkalyq qýat kózderiniń baǵalary kórshiles oblystarmen salystyra qaraǵanda tómen ekendigi – oblysta buǵan deıin qurylǵan ındýstrııalyq aımaqta jańa múmkindikter ashylǵany da ınvestorlardyń múddeliligi men qyzyǵýshylyǵyn týǵyza aldy. Sonyń nátıjesinde ótken jyly ınvestısııa tartý isinde táýir nátıjege qol jetkize bildik dep sanaımyz dep jaýap qaıtardy.
- Durys eken. Al bıyl she? Investısııalyq qarajattar tartý jónindegi ótken jylǵy alynǵan asýǵa jetý múmkindigi bar ma?
- Buǵan kesip-piship birjaqty jaýap qaıtarý qıyn. Eń basty aıtarym ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý men tereńdetý turaqty baqylaýymyzda bola bermek. Bizdiń bıylǵy maqsatymyz negizgi kapıtalǵa 746 mıllıard tenge kóleminde ınvestısııa tartýǵa qol jetkizý bolmaq. 2020 jylǵa qol qoıylǵan memorandýmder aıasy men sheńberi osyndaı esep jasaýǵa negiz qalaıdy.
О́ńir basshysy kelesi kezekte qoıylǵan saýalymyzǵa oraı óz oı-tujyrymyn osylaısha jetkizdi. Osy rette Ońdasyn Seıiluly kórsetken tartylýǵa tıisti qomaqty ınvestısııalyq qarajat ótken jylǵy rekordtyq deńgeıge jete qabyl ekenin eskersek, muny olqy, tómen deýge áste bolmaıdy. Al álem elderine pandemııa saldarynan týyndaǵan ekonomıkalyq daǵdarys buryn-sońdy bolyp kórmegen orasan zor shyǵyn keltirip otyrǵanyn oıǵa alsaq, belgilengen meje qanaǵat tutýǵa tolyǵymen turatyny talassyz. Buǵan qosarymyz óńirde alǵashqy toqsanda tartylǵan ınvestısııa kólemi 100 mıllıard tengege jýyq somany quraǵany. Árıne muny az deýge de kóp deýge de kelmeıdi. Aldaǵy alynar mejeniń jetiden biri ǵana. Endeshe bul iske qamshy basatyn kez áli alda dep bilemiz. О́ńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde áńgime qozǵaǵan kezde turǵyn úı qurylysynyń orny bólek ekeni aıtpasa da túsinikti. Osy oraıda bıylǵy jyldyń alǵashqy úsh aıynda 156,8 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, az ýaqyttyń ólshemine saıǵanda táýir kórsetkish deı alamyz. О́tken jyly bir mıllıon sharshy metr turǵyn úı turǵyzǵan óńirdegi qurylys uıymdarynyń qarqyny bıyl qandaı bolmaq? Buǵan jaýap qaıtarý tómendegideı oılarǵa jeteleıdi. О́ńirde osy kezge jeıingi jasalǵan taldaýlar men saraptamalar tabıǵı-demografııalyq ósim aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda joǵarylap kele jatqanyn kórsetedi. Sonymen birge turǵyndardyń dınamıkalyq aǵymy men ishki kóshi-qon úderisteri buryn-sońdy bolyp kórmegen joǵary deńgeıge kóterilgen. Atalǵan faktorlar qazirgi kezde turǵyn úıge degen joǵary suranystar týǵyzýda. О́tken jyly paıdalanýǵa berilgen 1 mıllıon sharshy metrlik bıik mejege de syndaı suranystar men talap-tilekter qozǵaý salǵan anyq.
Sondyqtan bıyl da sol deńgeıden tómen túspeý múmkindikteri qarastyrylǵan. Sonyń ishinde oblysta bıylǵy 2020 jyly turǵyndardyń áleýmettik toptaryn turǵyn úımen qamtýǵa basymdyq berý baǵyttary belgilengen. Aqtóbe jyl saıyn ósip-órkendep, turǵyndar sany udaıy ósip kele jatqan qala. Osy faktorlar munda turǵyn úı qurylysy qarqyndy júrse de oǵan ıe bolý jáne satyp alý kezeginde turǵyndardyń jańa tolqyny paıda bolýyna áser etýde. Qazirgi kúni olardyń sany 30 myń adamnan asyp otyr. Buǵan qosa oblys ortalyǵynyń irgesi men mańaıynda turatyn 150 myńdaı azamat jeke turǵyn úı qurylysyn salý úshin jer telimderin alýǵa ótinishter beripti. Respýblıka Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy 2002 jyldyń 27 qańtary kúni ótkizilgen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aldaǵy ýaqytta turǵyn úı salý máselesi úkimet pen jergilikti atqarýshy organdardyń basym baǵyty bolýy tıis ekendigin atap kórsetkeni málim. Aqtóbe aımaǵyndaǵy qurylys jumystary karantın rejımi jaǵdaıynda da barlyq saqtandyrý men qaýipsizdik sharalaryn muqııat saqtaı otyryp, jalǵasyp kele jatqany osy tapsyrmaǵa ispen jaýap dese de bolady. Mine, Aqtóbe aımaǵynda sońǵy ýaqytta áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıinde qolǵa alynǵan is-qımyl baǵdarynyń keıbir mysaldary osyndaı.
