Bıologııalyq qaýipsizdik keńesi elimizdegi pandemııanyń órship ketýin boldyrmaý, saqtyq profılaktıkalyq sharalaryn júrgizýge atsalysý, keńeske tartylǵan ár ǵalymnyń óziniń zertteý aıasy boıynsha COVID-19 pandemııasyn aýyzdyqtaýǵa arnalǵan daıyn jobalaryn keshendi, jedel túrde iske asyrýdy qarjylandyrýǵa usyný, elimizdegi sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq jaǵdaıdy josparlaý, COVID-19-ǵa qarsy tıimdi otandyq vaksınany synaqtan ótkizý baǵytynda jumys isteýi kerek.
Memleket basshysynyń úndeýinde COVID-19 nemese basqa da osy indetke uqsas epıdemııalardyń taralýy bir rettik qubylys emes ekendigi, osyndaı tótenshe jaǵdaılarǵa tek praktıkalyq túrde ǵana emes, ǵylymı kózqaras jaǵynan da daıyn bolýymyz kerektigin aıtty. Osyǵan oraı pandemııalyq jáne panzootııalyq ınfeksııalyq aýrýlarmen kúresý barysynda, joǵary bilikti mamandardy daıarlaý maqsatynda Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde Halyqaralyq vaksınologııa ortalyǵy qurylǵan. Ortalyq Ogaıo shtaty ýnıversıteti (AQSh) jáne álemdegi jetekshi bıotehnologııalyq Vaxine Pty Ltd kompanııasynyń (Avstralııa) qoldaýymen ashyldy. Qazirgi tańda ortalyqtyń mańyzdy ǵylymı jobasy COVID-19-ǵa qarsy nanovaksınany ázirleý bolyp otyr. Sonymen qatar ýnıversıtettiń jas ǵalymdary pandemııa jáne postkarantın kezinde júrgiziletin sanıtarııalyq-gıgıenalyq sharalarǵa, áleýmettik nysandardy, betkeılerdi dezınfeksııalaýǵa arnalǵan zamanaýı otandyq preparattardy ázirleý jumystaryn júrgizip, zerthanalyq úlgilerdi daıarlady. Qazirgi tańda dezınfeksııalaýda paıdalanyp otyrǵan preparattardyń kópshiligi shet eldik preparattar, olardyń bakterısıdtik qasıetteri syn kótermeıdi jáne baǵasy otandyq preparattarǵa qaraǵanda birneshe ese qymbat.
Nanovaksına ázirleý jobasy otandyq seriktesimiz M. Aıqymbaev atyndaǵy Asa qaýipti ınfeksııalar ulttyq ǵylymı ortalyǵymen birlesip júrgizilýde. Atalǵan ortalyqta adamdarǵa arnalǵan allergııalyq vaksınalardy daıarlaý boıynsha zertteýler júrgizilip, osy ujym ǵalymdary Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵy ǵalymdarymen birlesip COVID-19-dy anyqtaýǵa arnalǵan test-júıelerin ázirlegen.
Budan bólek Asa qaýipti aýrýlarǵa qarsy vaksınalar daıarlaýda joǵary nátıjeler kórsetip, materıaldy-tehnıkalyq bazasy óte joǵary deńgeıdegi Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýty ǵalymdarynyń da qosar úlesi zor bolady. Sondaı-aq Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵy ǵalymdary ár túrli tehnologııalyq platformalarda 27 test-júıelerin daıarlaǵan. Joǵaryda aıtyp ótkendeı, qysqa ýaqyt ishinde alǵashqy otandyq COVID-19 balaýǵa arnalǵan naqty ýaqyttaǵy PTR test júıesin ázirledi.
О́z oıymdy túıindeı kele, Bıologııalyq qaýipsizdik keńesiniń jumysyna pandemııa kezindegi lajsyz dezınfeksııany jáne postkarantın kezindegi profılaktıkalyq dezınfeksııany uıymdastyrý úshin dezınfektolog mamandar, DNQ ıdentıfıkasııa keshendi is-sharalaryn júrgizý jáne test-júıelerin ári qaraı jetildirý jáne nanovaksınany daıarlaý úshin bıolog-bıotehnolog, bıohımık, mıkrobıolog, genetık, vırýsolog, vaksınolog, epıdemıolog ǵalymdar men beldi sarapshylardy tartýǵa tıispiz.
Joǵaryda atalǵan ulttyq ýnıversıtet, ǵylymı ortalyqtar men ǵylymı zertteý ınstıtýty elimizdegi bıologııalyq qaýipsizdikti pandemııa jaǵdaıynda jáne de bolashaqta ártúrli tótenshe jaǵdaılar kezinde de kúresýge, vırýstardy aýyzdyqtaýǵa, qajetti preparttardy synaqtan ótkizip, tıisti zerthanalyq úlgilerin daıarlaýǵa ǵalymdardyń potensıaly, mamandarynyń quzirettiligi, óz salalary boıynsha elimizdegi úzdik biliktiligi, materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń jetkiliktiligi, 2,3 jáne 4 topttaǵy patogendi mıkroaǵzalarmen jumys jasaýǵa ruqsaty, iri halyqaralyq jáne memlekettik qomaqty ǵylymı jáne kommersııalyq jobalarmen jumys tájirıbesi, bıologııalyq qaýipsizdik salasy boıynsha halyqaralyq jetekshi ortalyqtar men kompanııalardyń seriktestigi Keńeske memleket basshysy tapsyrylǵan isti abyroımen atqaryp shyǵatyndyǵyna senimim mol.
Qýantar ÁLIHANOV,
Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń qaýymdastyrylǵan professory,
Ph.D doktor
