Biraq báribir «Týra sol ma... joq, ol emes pe?» dep ishteı kúmándanyp, jyǵa tanı almaıdy. «Dál ózi» dep aýyz toltyryp aıtýǵa da dáleli joq. О́ıtkeni bizdiń batyrlar bir-birine qatty uqsas. Aıyrý qıyn. Iаǵnı osy ómirde bolǵan batyrlarymyzdyń beıneleri men obrazdary áli kúnge qalyptaspaǵan. Dál sol sııaqty Alpamys batyrdyń beınesin kórsetseń, jurt Qobylandy nemese Er Tarǵyn deýi de múmkin. Iаǵnı qazaq ertegilerindegi negizgi keıipkerlerimizdiń de túrin tanymaıtyndar kóp.
– Dál osyndaı jaǵdaı orys halqynda da bolǵan, biraq osydan 100 jyldaı buryn orys halqynyń ataqty sýretshisi Vıktor Mıhaılovıch Vasnesov orys halqynyń ertegilerindegi negizgi keıipkerlerdiń obrazdaryn sýretke salyp ketken, – dep edi belgili ǵalym Jaqsybek Qulekeevpen bir áńgimelesip qalǵanymda. – Sol azamattyń arqasynda orystyń kıim úlgisi, oıý-órnegi, «Trı bogatyrıa», «Alenýshka», «Ivanýshka dýrachok», «Izbýshka na kýrıh nojkah», «Ivan Sarevıch» sekildi ertegileriniń keıipkerleri halyqqa keńinen tanymal boldy. Al bizde bul salada áli de jaqsy mamandar jetispeıdi. Qazaq sýretshileriniń ishinen bizdiń ertegilerimizdegi keıipkerlerdiń obrazyn shyǵarǵan áli eshkim joq, sondyqtan bul jaǵdaı kóp nársege tosqaýyl bolyp otyr. Osy máseleni de memlekettik tapsyryspen iske asyrsa, onda jańa úlgidegi kóptegen kitap shyǵar edi.
Shynynda el moıyndaǵan ertedegi iri tulǵalardyń beınesin berýde birizdilik joq. Batyrlarymyzǵa qoıylǵan eskertkishterdiń bári bir-birine óte uqsas. Bet-júzderi anyq emes. Bir batyrdyń músini birneshe qalada qoıylýy múmkin. Biraq árqaısysynyń beınesi ártúrli. Sodan bolar, bir kóne qalamyzda Beıbarysqa qoıylǵan eskertkishtiń ornyn aýystyryp, astyna ál-Farabı dep jazyp qoıǵan soraqylyqtar da kezdesken eken. О́mir boıy bilim-ǵylymmen aınalysqan Ábý Nasyr ál-Farabı babamyzdyń beline uzyn qanjar baılanǵan. Sondaı-aq ertegilerdegi keıipkerlerimiz de myń qubylmaly. Qojanasyrdy Aldar kósemen, Er Tóstikti Er Tarǵynmen shatastyratyndar kóp.
Taǵy bir aıtary, qazir keıbir ertegilerimizdiń tárbıelik máni bar ma, joq pa degen suraq kópshilikti jıi mazalaıdy. Máselenkı, alapat juttan qaýiptengen Ernazar baı segiz ulynyń aldyna bar malyn salyp, alystaý jaqqa bir túnde kóshirip jiberdi («Er Tóstik» ertegisi»). Artynsha turmysy turalap, ózi ábden qınaldy. Qolda mal qalmady. Turýǵa murshasy kelmeı jatqan shal shańyraqqa qarasa, shańyraqtyń kúldireýishinde kerýli turǵan ker bıeniń tóstigi kózine túsipti. Sony asyp jegennen keıin, kóp uzamaı Tóstik dúnıege keledi. Er jetken soń Tóstik aǵalaryn izdeýdiń qamyna kiristi. Aı júredi, jyl júredi, talaı eldi, talaı jerdi aralaıdy. Jaıylyp júrgen kóp jylqyny kóredi. Aqyry aǵalarymen úlken astyń ústinde kezdesedi. Ernazardyń segizi elden adasqannan keıin juttan qalǵan jalǵyz kúreń bıeni baǵyp, sodan kóp jylqy ósirgen eken. Baǵanaǵy kóp jylqy solardiki eken. Tóstikten eliniń jónin bilgen soń, olar da qaıtpaq bolady. «Sonda áke-sheshesin ash qaldyryp, jutqa tastap ketken bul ne qylǵan qanypezer segiz bala? Jaǵdaıy túzelip, ábden baıyp alǵan soń áke-sheshesin nege izdemeıdi?» deıdi ǵoı bul ertegige syn aıtýshylar.
«Altyn saqany» alaıyq. О́tken zamanda bir baı bolypty, ol bir perzentke zar bolypty, zaryǵa júrip perzentti bolypty. Biraq keıin abaısyzda jalmaýyzdyń toryna túsip qalady. At basyndaı altyn, búkil dúnıesin beremin degenge kónbegen soń baı jalmaýyzǵa jalǵyz balasyn berýge kelisedi. Taǵy «Erteń kóshemin, sonda balamnyń altyn saqasyn jurtqa tastap keteıin, sen jurtta sol saqanyń janynda otyrasyń», dep ketedi. Shynynda erteńinde kóshedi, jalǵyz balasynyń altyn saqasyn umyttyryp, jurtqa ádeıi tastap ketedi. «Oıbaı, óz balasyn ólimge ıtermelep otyrǵan bul qandaı ımansyz áke?» deıdi ǵoı bul ertegini oqýshylar.
Árıne, «Er Tóstik» pen «Altyn saqany» qazaq ertegileriniń ishinen baltalap alyp tastaı almaıtynymyz anyq. О́ıtkeni bul ertegiler halyqtyń sanasyna sińip, máńgilikke jattalyp qalǵan. Jáne ertegidegi bul jaǵdaılar qazirgi ómirimizde de oryn alyp jatqany jasyryn emes. Soǵan qaraǵanda bul qansha ýaqyt, qansha zaman ótse de ózektiligin joǵaltpaǵan, ómirdiń ózin naqty beınelegen shyǵarma bolǵany ǵoı. Qalaı aıtsaq ta, bul máselede oılanatyn nárse kóp.
