Ortalyq basshysy Ýaqyt Beısembaevtyń aıtýyna qaraǵanda, búgingi tańda jumys orny degenińiz jetip artylady. Joǵary, orta bilimdige de, tipti mamandyǵy joqtarǵa da táp-táýir tabys tabatyn múmkindik týyp otyr. Dál qazir kúnine 300 adamdy jumysqa ornalastyrýǵa bolady. Bul oraıda, Memleket tarapynan zor qamqorlyq kórsetilýde. Bir ǵana «Eńbek» baǵdarlamasynyń sharapaty she? Odan ózge de el qamyn oılap, jurt jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar men jańa jobalar jumys isteımin degen adamnyń aldynan keń jol ashyp otyr. Qandaı jumysty qalaısyń, qalaýyń bilsin. Biraq sonyń ózinde umtylyp turǵan adam az. Joǵary bilimi bar adamdar naq óz mamandyǵy boıynsha jumys tabylmaǵannyń ózinde kásibı salasyna jaqyn jumysqa ornalasa alady. Tek áttegenaıy, qarap otyrǵannan qaryn toımaıtyndyǵyn qaperge ilmeý basym.
Ortalyq mamandary jumys isteıtin adam izdep kúni-túni sharq uryp júr. Ortalyq bazarǵa shatyr tigip, sol jerge mamandaryn ornalastyryp, bos jumys oryndaryn jarnamalaıdy. Arnaıy kólikpen qala shetindegi shaǵyn aýdandardy, Krasnoıar, Nurlykósh aýyldaryn áldeneshe márte súzip shyqqan. Jergilikti teledıdarda júgirtpe jol toqtaýsyz júrip jatyr. Adam aıaǵy kóp júretin ortalyq kóshelerge bannerler ilingen. Jergilikti baspasóz betinde qulaqqaǵys aıtylyp, habarlama jasalyp otyrady. Sonda da janyn jaldap jumys isteımin degen adam joq.
– Kópke topyraq shashqandyq emes, aqıqatyn aıtqanda, jalqaýlyqtyń, erinshektiktiń kesirinen osyndaı kórinis qalyptasyp otyr, – deıdi ortalyq dırektory Ýaqyt Bekaıdaruly, – «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda 11 myńnan astam adamdy jumyspen qamtý josparlanyp otyr. Qarjy da bólingen. Bir ǵana oblys ortalyǵynda 33 joba júzege asyrylmaq. Bul jobalar jańadan 2,5 myńnan astam jumys ornynyń ashylýyna múmkindik beredi. Biraq ókinishke qaraı, osy kúni jumyssyz júrgen adamdardyń ózimdi-ózim asyraıynshy, otbasym taryqpasynshy deıtuǵyn nıetin kóre almaı otyrmyz. Halyqty jumysqa tartý isi tepse temir úzetin jastarmen ǵana emes, egde adamdarmen de júrgizilýde. Ondaǵy oı ata-analary estip, úıde jumys joq dep syltaýratyp bos otyrǵan balalaryn jumysqa ornalastyrsa eken degendik.
Biraq sol eńbektiń bári zaıa ketken tárizdi. Bos jumys oryndary bar ekenin estip-bilip, ortalyqqa kelip jatqan adam az. Keı-keıde jumys taba almaı otyrmyz degen áńgimeni de qulaq shalady. Biraq shyn máninde máseleniń mánisi basqa.
– Bul eń aldymen qazirgi jas tolqynnyń tárbıesindegi kemshilik, – deıdi Kókshetaý qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Shııap Álıev, – ata-analar baýyr eti balalarynyń basynan qus ushyrǵylary kelmeıdi. Jelge, kúnge tıgizbeı álpeshtep baqpaq. Sóıtip, tutas bir urpaqty aqsaýsaq qylyp tárbıelep jatyrmyz. Buryn qala balalaryna qaraǵanda aýyl balalary qara jumysqa pisip-jetilgen, shynyqqan, shymyr, yqylasty, yntaly bolýshy edi. Qazir qalanyń da, dalanyń da balasy saýsaǵyn qımyldatqysy kelmeıdi. Eń aldymen bilim oshaǵynda eńbekke tárbıeleý máselesin shıratý kerek. Balany qoıyp, ata-analardyń ózderin tárbıeleý kerek bolyp tur-aý.
Ortalyq basshysynyń ýájine qaraǵanda, aragidik eki qolǵa bir kúrek taba almaı jumys izdep kelgender jalaqysy az dep buryla qoımaıdy eken. Biraq bul jerde mynany eskerý kerek, eń tómengi jalaqy 85 myń teńge kóleminde. Jumys izdegen adam jumysqa ornalasqannan keıin óziniń atqarǵan sharýasynyń kólemine oraı táp-táýir tabys tabatyny belgili. Qazir qurylys, kúrdeli jóndeý, jol salýmen aınalysatyn ujymdarǵa qol kúshi óte qajet bolyp tur.
Ýaqyt Bekaıdarulynyń aıtýyna qaraǵanda, ýaqytsha jumysqa ǵana emes, turaqty jumys isteıtin de adam tabylmaı otyr. Eger jaqsy jumys istese, aıyna 300 myń teńgege deıin tabys tabýǵa múmkindik bar. Jol qurylysymen aınalysatyn mekemeler jumysshy tabylsa, kúnine jeti myń teńgeden qolma-qol aqy tóleýge daıyn. Qoǵamdyq jumyspen aınalysý úshin eshqandaı dıplomnyń, bilimniń qajeti joq. Buryn 200 adamdy eńbekpen qamtý qarastyrylsa, koronavırýs karantıni kezinde taǵy da 200 oryn qosylyp otyr. Halyq taryǵyp qalmasyn degen qamqorlyq qoı.
Dámhanalar men meıramhanalar aspaz ben daıashy taba almaı kúndiz qoldaryna shyraq alyp izdep júr. Bul arada da ortalyq kómekke kelýge daıyn. Yntasy bar jastardy 15-20-dan toptap arnaıy kýrstar ashýǵa bolady. Áıtse de, bizdiń jumys istegimiz keledi dep umtylyp turǵandar kórinbeıdi. Endi kimge ókpe aıtarsyń. Máselen, tiginshi jáne qoǵamdyq tamaqtaný ornyna mamandar daıarlaý úshin qysqamerzimdi kásibı oqytýdy uıymdastyrý qarastyrylǵan. Bul – Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynyń sharapaty. Oqytady ári oqyǵan ýaqytyńa stıpendııa tóleıdi. Bylaısha aıtqanda, eki jep bıge shyǵasyń.
– Budan artyq ne qajet ekendigin túsine almaı otyrmyz, – deıdi Ýaqyt Bekaıdaruly, – shyn máninde barlyq jaǵdaı jasalyp otyr emes pe?
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda jalpy kólemi 104 mlrd teńge bolatyn birneshe joba júzege asyrylmaq. Osy jobalardy júzege asyrý barysynda 1300 adam jumyspen qamtylýy tıisti bolsa, ázirge bar bolǵany 26 adam ǵana jumysqa ornalasqan.
On eki múshesi saý adamdar eńbek degende betin basyp, aınala qashyp júrgende, ortalyqqa múmkindigi shekteýli adamdar jumys isteımin dep jıi keledi. 2019 jyly Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde jumys istemek bolǵan 136 ótinish tústi. Olardyń 57-si turaqty jumys ornyna ornalastyrylǵan, 23 múmkindigi shekteýli adam kvota boıynsha qoǵamdyq jumysqa jiberilgen, tórteýi shaǵyn nesıege ıe bolypty, 15-i «Bastaý Bıznes» kásipkerlik negizderin oqytý jobasy boıynsha bilim alǵan. Olardyń biri – II toptaǵy múgedek Ahat Samıgýllın. Qazir saǵat jóndeýmen aınalysady. Qaıtarymsyz grant alǵan. Qolyna tıgen qarjyǵa qajetti qural-saımandaryn satyp alyp, isin bastap ketipti.
– Olar eń aldymen ózderiniń bıznes-jobalaryn usynady. Keıin qujattar túgendelgen soń komıssııada qaralady. Komıssııa maquldasa, grantqa qol jetkizedi. Biz bir jyl jumysyn qadaǵalaımyz, qajet kezinde kómek kórsetemiz, – deıdi ortalyq mamany Narqyz Sádýaqasova.
Masyldyqtyń júgi aýyr ekeni belgili. Sol júkti búgingi tańda qoǵam men memleket kóterip tur.
Aqmola oblysy
