2012 jylǵy 24 jeltoqsan, Astana qalasy
Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn (56-shyǵarylym) bekitý týraly
Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn (56-shyǵarylym) bekitý týraly
Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 125-babyna sáıkes jumystardyń belgili bir túrleriniń kúrdeliligin belgileý, jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý jáne kásipteriniń durys ataýlaryn aıqyndaý maqsatynda buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (56-shyǵarylym) bekitilsin.
2. Eńbek jáne áleýmettik áriptestik departamenti (A.Á.Sarbasov) osy buıryqtyń zańnamada belgilengen tártippen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin jáne resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý Vıse-mınıstri E.Q.Egemberdige júktelsin.
4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr S.ÁBDENOV.
Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2012 jylǵy 24 jeltoqsandaǵy № 494-ó-m buıryǵymen bekitilgen
Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń
biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (56-shyǵarylym)
1-bólim. Jalpy erejeler
Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (budan ári - BTBA) (56-shyǵarylym) «Kórnekti quraldar óndirisi» bóliminen turady.
Jumys razrıadtary olardyń kúrdeliligine qaraı, ádette, eńbek jaǵdaılary eskerilmeı belgilengen. Qajet bolǵan jaǵdaılarda eńbek jaǵdaılary (aýyrlyǵy, zııandylyǵy jáne taǵy da basqa) tıisti organdar bekitken, arttyrýshy tarıftik stavkalardy belgileý jolymen eskeriledi.
Ár kásip boıynsha tarıftik-biliktilik sıpattamanyń eki bólimi bar.
«Jumys sıpattamasy» bólimi jumysshy oryndaı bilýge tıis jumystardyń sýrettemesin qamtıdy.
«Bilýge tıis» bóliminde arnaýly bilimge, sondaı-aq erejelerdi, nusqaýlyqtar men basshy materıaldardy, jumysshy qoldanýǵa tıisti ádister men quraldardy bilýine qatysty jumysshyǵa qoıylatyn negizgi talaptar qamtylǵan.
Tarıftik-biliktilik sıpattamasynda jumysshy kásibiniń osy razrıadyna anaǵurlym tán jumystardyń tizbesi keltiriledi. Bul tizbe jumysshy oryndaı alatyn jáne oryndaýǵa tıisti jumystardyń barlyǵyn qamtı almaıdy. Jumys berýshi qajetti jaǵdaıda, tıisti razrıad jumysshylary kásipteriniń tarıftik-biliktilik sıpattamalarynda qamtylǵan jumystarǵa sáıkes keletin jumystardyń qosymsha tizbesin ázirleı alady.
«Jumys sıpattamasy» bóliminde kózdelgen jumystardan basqa, jumysshy aýysymdy qabyldaý jáne tapsyrý, jumys ornyn, aılabuıymdardy, quraldardy jınastyrý, sondaı-aq olardy tıisinshe ustaý, belgilengen tehnıkalyq qujattamany júrgizý jónindegi jumystardy oryndaýǵa tıis.
«Bilýge tıis» bóliminde qamtylǵan teorııalyq jáne praktıkalyq bilimdermen qatar, jumysshy: eńbekti qorǵaý, óndiristik sanıtarııa men órtke qarsy qaýipsizdik jónindegi ereje men normalardy, jeke qorǵaný quraldaryn paıdalaný erejesin, oryndalatyn jumys (qyzmet) sapasyna qoıylatyn talaptardy, braktyń túrleri men onyń aldyn alý jáne joıýdyń tásilderin, óndiristik dabyldatqyshty, jumys ornynda eńbekti utymdy uıymdastyrý jónindegi talaptardy bilýge tıis.
Biliktiligi anaǵurlym joǵary jumysshy óziniń tarıftik-biliktilik sıpattamasynda sanamalanǵan jumystarmen qatar, biliktiligi anaǵurlym tómen jumysshylardyń tarıftik-biliktilik sıpattamasynda kózdelgen jumystardy oryndaı bilýge, sondaı-aq osy kásiptegi razrıady tómen jumysshylarǵa basshylyq jasaı bilýge tıis. Osyǵan baılanysty, anaǵurlym tómen razrıad kásipteriniń tarıftik-biliktilik sıpattamasynda keltirilgen jumystar, anaǵurlym joǵary tarıftik-biliktilik sıpattamasynda, ádette keltirilmeıdi.
10. Qyzmetkerdiń eńbek kitapshasyn toltyrý kezinde, sondaı-aq tarıftik razrıadty ózgertý kezinde onyń kásibiniń ataýy BTBA-ǵa sáıkes jazylady.
11. Tarıftik-biliktilik sıpattamalary alty razrıadtyq tarıftik torǵa sáıkes ázirlengen.
12. Qoldanylýǵa yńǵaıly bolý maqsatynda, BTBA-da (56-shyǵarylym) alfavıttik kórsetkish (qosymsha) kózdelgen, onda jumysshylar kásipteriniń ataýy, razrıadtardyń dıapazondary jáne betterdiń nómirlenýi qarastyrylǵan.
13. «Kórnekti quraldar óndirisi» bóliminde qarastyrylǵan jumysshy kásipteri ataýlarynyń, olardyń BTBA shyǵarylymy boıynsha qoldanystaǵy ataýlary kórsetilgen tizbesi 1987 jylǵy redaksııasynda berilgen.
2-bólim. Kórnekti quraldar óndirisi
1. Botanıka boıynsha bloktardy daıyndaýshy
Paragraf 1. Botanıka boıynsha bloktardy daıyndaýshy, 4-razrıad
14. Jumys sıpattamasy:
botanıka boıynsha bloktardy tini turpaıy ósimdikterdi sýsyzdandyrýmen, selloıdınmen jáne parafınmen qorektendirip fıksasııalaı otyryp daıyndaý. Quıma aldynda botanıkalyq materıaldardy irikteý jáne óńdeý. Resept boıynsha fıksatorlardy jasaý. Jasalǵan bloktardaǵy synama qımalardy mıkroskoppen baqylaý.
15. Bilýge tıis:
organıkalyq jáne organıkalyq emes hımııa men ósimdikter anatomııasy jóninde, jumystardy oryndaýǵa qajetti kólemdegi negizgi derekterdi, selloıdın eritindisin, selloıdındi jáne parafındi bloktardy jasaý tásilderin, preparattardy quraýdy, qoldanylatyn reaktıvter men fıksatorlardyń quramy men hımııalyq qasıetterin, preparovaldik lýpanyń, mıkroskoptyń, termostattyń qurylymyn, zııandy jáne ýly reaktıvtermen jumys isteý erejesin.
16. Jumys úlgileri: bıdaı dánderi – blok daıyndaý.
Paragraf 2.
Botanıka boıynsha bloktardy daıyndaýshy, 5-razrıad
17. Jumys sıpattamasy:
botanıka boıynsha bloktardy tini názik ósimdikterdi óńdep fıksasııalaı otyryp daıyndaý. Toqyma ósimdikter men aǵash bólikterin maserasııalaý. Botanıkalyq materıaldy óńdeý boıynsha eksperımentaldyq jumystardy oryndaý. О́ńdeletin materıaldyń nysanyna qaraı fıksatorlardy tańdaý jáne jasaý. Daıyn bloktardan synama preparattar ázirleý. Tapsyrys boıynsha preparattar ázirleý.
18. Bilýge tıis:
óńdeletin ósimdikterdiń mıkroskopııalyq qurylymyn, parafındi jáne selloıdındi bloktardy mıkrotomada kesý tehnıkasyn, mıkroskopırleýdi, mıkrotom qurylymyn.
19. Jumys úlgileri:
1) marshansııa anterıdııi – bloktardy daıyndaý;
2) vosherııalar - fıksasııalaý, óńdeý.
1. Gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa boıynsha
bloktardy daıyndaýshy
Paragraf 1. Gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa boıynsha
bloktardy daıyndaýshy, 4-razrıad
20. Jumys sıpattamasy:
gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa, patologııa boıynsha qarapaıym jáne kúrdeliligi ortasha bloktardy daıyndaý. Janýarlardy narkotızasııalaý, ishin jarý. Juqa sıtologııalyq quramdar men júıke tini elementterin kúmisteý úshin ydys daıyndaý. Janýarldardyń ishin jarýǵa quraldy ázirleý. Selloıdın eritindisin jasaý. Qan, súıek julynyn jáne qabyqty preparattardy jaǵýǵa slıýda ázirleý. Ońaı kesiletin selloıdındi bloktardy mıkrotomada qımalarǵa kesý. Synama preparattardy túrli ortalarda quramdaý.
21. Bilýge tıis:
organıkalyq jáne organıkalyq emes hımııa men preparattalatyn janýarlardyń anatomııasy jónindegi negizgi derekterdi, janýarlardy narkotızasııalaý jáne ishin jarý tásilderin, daıyndaý, mıkrotomada kesý, mıkroskopırleý tehnıkasyn, mıkroskoptyń, mıkrotomanyń, termostattyń, preparovaldik lýpanyń qurylymyn, zııandy jáne ýly reaktıvtermen jumys isteý erejesin.
22. Jumys úlgileri:
1) pıgment jasýshalary - óńdeý (sıtologııa);
2) adamnyń kindigi - óńdeý (embrıologııa);
3) maı tini – mysyqtyń tinin óńdeý (gıstologııa).
Paragraf 2. Gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa boıynsha
bloktardy daıyndaýshy, 5-razrıad
23. Jumys sıpattamasy:
gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa, patologııa boıynsha kúrdeli bloktardy daıyndaý. Adamdar men janýarlardyń organdary men tinderin, sondaı-aq embrıologııalyq materıaldy gıstologııalyq jáne sıtologııalyq qurylym tutastyǵyn baarynsha saqtaı otyryp názik preparattaý jáne fıksasııalaý. Qalypty jáne patologııalyq aýytqý sheginde alynǵan adam organdary men tinderin dáriger-patologtarmen birge preparattaý. Fıksırlengen nysandardy blok daıyndaý úshin sýýsyzdandyrý jáne olarǵa selloıdın nemese parafın quıý. Kúrdeli kesiletin bloktardy kesý jáne synama preparat qımalaryn boıaý. Janýarlarǵa vıtaldi boıaý ıneksııalaý jolymen tirideı boıaý. Qabyq preparattar men jaqpalardy daıyndaý jáne fıksasııalaý.
24. Bilýge tıis:
gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa, adamdar men preparattalatyn janýarlar patologııasy jóninde, jumystardy oryndaýǵa qajetti kólemdegi negizgi derekterdi, bloktar men preparattardy daıyndaý mıkrotehnıkasyn, qoldanylatyn fıksatorlardyń, hımııalyq reaktıvter men boıaýlardyń quramy men hımııalyq quramyn, gıstologııalyq preparattardy boıaý ádistemesin, gıstologııalyq materıaldy óńdeýge arnalǵan avtomattyń qurylymyn.
25. Jumys úlgileri:
1) taýyq allantoısy - óńdeý, fıksasııalaý, boıaý (embrıologııa);
2) ıt qýyǵynyń tegis jerleri - óńdeý, fıksasııalaý (gıstologııa);
3) aksolotel baýyry (hondrıosomdar) - óńdeý (sıtologııa).
Paragraf 3. Gıstologııa, sıtologııa, embrıologııa boıynsha
bloktardy daıyndaýshy, 6-razrıad
26. Jumys sıpattamasy:
gıstologııa men embrıologııa boıynsha erekshe kúrdeli bloktardy daıyndaý. Adamdar men janýarlardyń organdary men embrıologııalyq materıaldy názik, erekshe kúrdeli preparattaý jónindegi eksperımentaldik jumystardy oryndaý. Jappaı óndiristiń arnaýly sharttary úshin gıstologııalyq teehnıka usynǵan ádisterdi modıfıkasııalaý.
27. Bilýge tıis:
adamdar men preparattalatyn janýarlardyń anatomııasy men gıstologııalyq qurylymy týraly,jumystardy oryndaýǵa qajetti kólemdegi negizgi derekterdi
28. Jumys úlgileri:
1) goldjı apparaty - qoıan gıpofızin óńdeý, fıksasııalaý, boıaý (sıtologııa);
2) damýshy amfıbııa ýyldyryqtary - óńdeý (embrıologııa);
3) patologııalyq organdar;
4) júıke tini – músheleý jáne boıaý (gıstologııa).
2. Geologııalyq úlgilerdi daıyndaýshy
Paragraf 1. Geologııalyq úlgilerdi daıyndaýshy, 4-razrıad
29. Jumys sıpattamasy:
tabıǵı shıkizattan qarapaıym jáne ortasha kúrdeli geologııalyq úlgilerdi daıyndaý jáne jasaý. Mıneral jáne ken jynysy kesekterin qolmen ýatý. Qatpalardy preparattaý. Bólinip qalǵan bólikterin arnaýly jelimmen jabystyrý.
30. Bilýge tıis:
geologııalyq jáne paleontologııalyq kolleksııalardyń quramy men ataýlaryn, olarǵa ornalastyrylatyn úlgilergee qoıylatyn tehnıkalyq talaptardy, kolleksııaǵa enetin mıneraldar jáne ken jynystarynyń ǵylymı ataýyn, túzilý erekshelikterin men fızıkalyq-hımııalyq qasıetterin, preparattalatyn nysandardyi ataýyn, olardyń túzilý erekshelikterin, qoldanylatyn aılabuıymdar men quraldardy jáne olardy paıdalanýdy, úlgilerdi jasaýdyń joldary men tásilderin, mıneraldarmen jumys isteý erejesin.
31. Jumys úlgileri:
Mıneraldar:
1) boksıtter, temir rýdalary, kalsıt, tas kómir, kvars, opal, dala shpaty - daıyndaý jáne úlgi jasaý;
2) ósimdik tańbalary – preparattaý;
3) ken jynystary: ystyq slanes, granıt, áksheler, mramor-daıyndaý jáne úlgi jasaý;
4) mollıýsk rakovınderi – preparattaý.
Paragraf 2. Geologııalyq úlgilerdi daıyndaýshy, 5-razrıad
32. Jumys sıpattamasy:
tabıǵı shıkizattan kúrdeli geologııalyq úlgilerdi daıyndaý jáne jasaý. Mıneral jáne ken jynysy kesekterin synyq betindegi olardyń túzhilý erekshelikterin anyqtaı otyryp qolmen jáne pnevmatıkalyq balǵamen ýatý. Mıneral jáne ken jynysy kesý, tegisteý jáne jyltyratý. Shlıfterdi jasaý. Baǵaly krıstaldardy, jartylaý jáne qymbat tastardy oqý maqqsattary úshin óńdeý. Názik, usaq nysandardy lýpamen jáne mıkroskoppen preparattaý. Qatpa qımalaryn jasaý.
33. Bilýge tıis:
kórnekti quraldar úshin mıneraldar men qatpalardy óńdeý ádisterin, mıneraldardy anyqtaýdyń ádisteri men joldaryn, pnevmatıkalyq balǵanyń jáne tegistep jyltyratý stanogynyń qurylymyn, olardy paıdalaný erejesin, shlıfter men jyltyratylǵan úlgilerdi jasaý tehnologııasyn.
34. Jumys úlgileri:
1) ammanıtter – preparattaý;
2) mıneraldar- avgıt, berıll, kınovar, korýnd, kúkirt krıstalldary, malahıt, najdak, topaz jáne taǵyda basqa - daıyndaý jáne úlgi jasaý;
3) ken jynystary: gabbro, dıabaz, labradorıt, porfırıt, ıashma - daıyndaý jáne úlgi jasaý;
4) trılobıtter – preparattaý.
3. Súıekterdi jınaqtaýshy
Paragraf 1. Súıekterdi jınaqtaýshy, 5-razrıad
35. Jumys sıpattamasy:
adamnyń nemese iri janaýrdyń tolyq skedetin jınaqtaý jáne jınalǵan súıekterdi dáke qapshyqtarǵa salý. Adamnyń qoldary men tabanynyń, iri janýarlardyń joǵarǵy jáne tómengiń býyndarynyń preparattaryn jasaý úshin jekelegen súıekterdi irikteý. Aıýdyń, buǵynyń, maımyldyń jáne basqa da janýarlardyń skeletterin arnaýly tapsyrystar boıynsha jınaqtaý. Túpkilikti óńdegennen keıin súıekterdi bólekteý, anatomııalyq atlasqa jáne qolda bar bekitilgen etalondarǵa sáıkes arnaýly jáshikterge salý.
36. Bilýge tıis:
adamnyń jáne janýarlardyń skeletterin jınaqtaý erejesin, anatomııalyq atlasqa jáne jalpy zoologııa kýrsynaa sáıkes adamnyń jáne janýarlar skeletteriniń qurylymyn, skeletterdegi súıekterdiń ataýy men nysanyn, olardyń ornalasatyn jerin.
4. Qurǵaq zoopreparattardy jınaqtaýshy
Paragraf 1.
Qurǵaq zoopreparattardy jınaqtaýshy, 4-razrıad
37. Jumys sıpattamasy:
qurǵaq zoopreparattardy jınaqtaý. Keptirilgen janýarlardy, ósimdikterdi, qoraptardy, plakattardy, etıketkalar men kolleksııalar men berilgen taqyryptaǵy qurǵaq zoopreparattardy jınaqtaýǵa qajetti basqa da materıaldardy jınaqtaý. Jınalǵan materıaldardy olardy montajdaý úshin qoraptarǵa salý.
38. Bilýge tıis:
entomologııalyq kolleksııalar men qurǵaq zoopreparattardyń mazmuny men ataýyn, jınalǵan materaıldardyń sapasyna qoıylatyn talaptardy, olardy kolleksııalar men preparattardy jınaqtaý kezinde qoraptarda ornalastyrýdy, aıaq múshelilerdiń negizgi toptaryn, entomologııalyq kolleksııalar men zoopreparattardy jasaýǵa paıdalanylatyn aıaq múshelilerdiń ǵylymı ataýyn, qurylym erekshelikterin, damýyn jáne ómir súrýin.
5. Kórnekti quraldardy baqylaýshy
Paragraf 1. Kórnekti quraldardy baqylaýshy, 2-razrıad
39. Jumys sıpattamasy:
tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes shıkizatty, jartylaı shıkizatty jáne daıyn ónimdi biliktiligi anaǵurlym joǵary baqylaýshynyń basshylyǵymen kózben nemese qarapaıym quraldardy qoldana otyryp baqylaý. Synama irikteý. Shıkizatty, jartylaı shıkizatty jáne daıyn ónimdi suryptar nemese túrleri boıynsha brakqa shyǵarýǵa qatysý.
40. Bilýge tıis:
ónim partııasyn qabyldaý jáne resimdeý erejesin, synama irikteý, ólsheý jáne tańbalaý erejesin.
Paragraf 2. Kórnekti quraldardy baqylaýshy, 3-razrıad
41. Jumys sıpattamasy:
tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes shıkizatty, jartylaı shıkizatty jáne daıyn ónimdi kózben nemese qarapaıym quraldardy qoldana otyryp baqylaý. О́nimniń, taranyń jáne tańbalaýdyń memlekettik standarttar men tehnıkalyq shart talaptaryna sáıkestigi týraly qortyndy berý. Materıaldar men ónimdi baqylaý nátıjeleri kártishkesine engize otyryp suryptar nemese túrleri boıynsha brakqa shyǵarý.
42. Bilýge tıis:
qyzmet kórsetetin seh toptary boıynsha shıkizatqa, jartylaı shıkizatqa jáne daıyn ónimge qoıylatyn talaptardy, baqylanatyn materıaldardyń fızıkalyq-hımııalyq qasıetterin.
Paragraf 3. Kórnekti quraldardy baqylaýshy, 4-razrıad
43. Jumys sıpattamasy:
tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes shıkizatty, jartylaı shıkizatty jáne daıyn ónimdi baqylaý aspaptary men lýpany qoldana otyryp baqylaý. Baqylaý jýrnalyn júrgizý. Sapasyz ónimge akti resimdeý. Tutynýshylardyń shaǵymdary men talaptaryn qaraýǵa qatysý.
44. Bilýge tıis:
qyzmet kórsetetin seh toptary boıynsha shıkizatqa, jartylaı shıkizatqa jáne daıyn ónimge qoıylatyn talaptardy, tehnologııany, jóneltiletin partııalardy baqylaý jáne resimdeý tártibi týraly nusqaýlyqty, irikteý ótkizý ádistemesin.
Paragraf 4. Kórnekti quraldardy baqylaýshy, 5-razrıad
45. Jumys sıpattamasy:
tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes shıkizatty, jartylaı shıkizatty jáne daıyn ónimdi shamaly úlkeıtetin mıkroskoptar men kúrdeli ólsheý aspaptaryn qoldana otyryp baqylaý. Jekelegen usaq synyq nysandardy shamaly qalpyna keltirý jáne brakqa shyǵarylǵandaryn aýystyrý. Biliktiligi tómen baqylaýshylardyń jumysyna basshylyq jasaý.
46. Bilýge tıis:
kórnekti quraldar óndirisi tehnologııasyn, brak túrlerin jáne olardy joıý tásilderin, gıstologııanyń, embrıologııanyń, zoologııanyń, geologııanyń jáne taǵyda basqa ǵylymdardyń tıisti bólimderin shyǵarylatyn quraldar nomenklatýrasy kóleminde, mıkroskoptyń qurymy men jumys isteý prınsıpin.
47. Jumys úlgileri:
Mıkropreparattardy baqylaý:
1) marshansııa arhegonııasy;
2) aterosklerotıkalyq nefrosırroz;
3) malıarııa plasmodıti.
Zoologııa boıynsha jıyntyqtardy baqylaý:
4) baq zııankesteri;
5) baqsha zııankesteri;
6) kodoskopqa arnalǵan dıapozıtıvter.
Paragraf 5. Kórnekti quraldardy baqylaýshy, 6-razrıad
48. Jumys sıpattamasy:
tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes shıkizatty, jartylaı shıkizatty jáne daıyn ónimdi kóp úlkeıtetin mıkroskoptardyń kómegimen baqylaý. bıologııalyq nysandar qatarynyń qalypty damý satylaryn (ontogenezdi) anyqtaý jáne irikteý. Arnaýly tapsyrystar boıynsha jáne eksportqa arnalǵan kórnekti quraldardy baqylaý.
49. Bilýge tıis:
sıtologııany, genetıkany, mıkrobıologııany, jeke damý bıologısyn shyǵǵarylatyn preparattar nomenklatýrasy kóleminde, asa názik sıtologııalyq quryymdardy anyqtaý tehnologııasyn, mıtotıkalyq hromosomdardy (karıotıpterdi) zertteýge arnalǵan genetıka jónindegi preparattardy ázileý ádistemesin, drozofılderdiń mýtasııa túrlerin. Eksporttyq oryndaýǵa arnalǵan kórnekti quraldardy daıyndaý tehnologııasyn jáne ıehnıkalyq sharttaryn.
50. Jumys úlgileri:
Preaparttardy tańdaý, anyqtaý jáne baqylaý:
1) askarıda, jetilý bóliginiń ekinshi aınalymy, pronýkleýstar;
2) balapan, hordaldik ósim.
Baqylaý:
3) goldjı apparaty;
4) krepıs karnotıpteri;
5) frıdlender taıaqshasy.
6. Globýstardy laktaýshy
Paragraf 1. Globýstardy laktaýshy, 2-razrıad
51. Jumys sıpattamasy:
globýstardy aldyn ala tegisteı otyryp lakpen qolmen laktaý. Qajettiń qurylym men tutqyrlyqtaǵy lakty daıyndaý.
52. Bilýge tıis:
laktaýdyń joldary men tásilderin, grýntovkanyń reseptýrasy men jasaý tásilderin, qoldanylatyn materıaldar men olarǵa qoıylatyn talaptardy, eritkishterdi saqtaý erejesin.
8. Maserator
Paragraf 1. Maserator, 4-razrıad
53. Jumys sıpattamasy:
súıekterdi jáne súıektiń ishki betterin julynnan jáne maıdan sýmen jýý. Keptirý shkafynda durys rejim men qajetti aýa aǵyndaryn belgileý. Janýarlardyń túrine qaraı shkaftyń ótkizý qabiletin eskere otyryp, súıekterdi keptirý shkafyndaǵy shıtter men bıksterge qoıý. Keptirý rejıminiń durystyǵy men súıektiń osal bólikteriniń: qabyrǵalarynyń, quıryǵynyń, býyndarynyń saqtalýy maqsatymen súıek sapasyn qadaǵalaý. Silti eritindilerin jasaý.
54. Bilýge tıis:
usaq janýarlar skeletiniń qurylymyn oryndalatyn jumys kóeminde, súıekterdi keptirý tehnıkasyn, elektr qyzdyrǵy men keptirý shkafyndaǵy jeldetkish qondyrǵylarynyń qurylymyn, aspaptar boıynsha túrli súıekterdi keptirýge arnalǵan qajetti temperatýrany.
55. Jumys úlgileri:
Jýý jáne keptirý:
1) mysyqtar;
2) qoıandar;
3) baqalar.
Paragraf 2. Maserator, 5-razrıad
56. Jumys sıpattamasy:
usaq janýarlardyń skeletterin maserasııalaý jáne mýsyzdandyrý. julyn men maıdy ketirý úshin burǵylaý jáne usaq trýbaly jáne plastınaly súıekterdi sýmen shaıý. Avtoklavtardaǵy maısyzdandyrý prosesin retteý.
57. Bilýge tıis:
maısyzdandyrý kezinde qoldanylatyn benzınniń markasyn, skeletterdi beznınge salýdyń kezektiligi men bolý merzimderin, maısyzdandyrylǵan súıekterdiń daıyndyq dárejesi men sapasyn, avtoklavtardy retteýdi, motordy, nasosty jáne tartý qurylǵylaryn paıdalaný erejesin, órtke qarsy sharalar keshenin jáne benzın, benzol býynan qorǵanýdy.
58. Jumys úlgileri:
Maserasııalaý jáne sýsyzdandyrý:
1) mysyqtar;
2) qoıandar;
3) kórtyshqandar;
4) baqalar;
5) qustar.
Paragraf 3. Maserator, 6-razrıad
59. Jumys sıpattammasy:
iri janýarlar men adamnyń skeletterin maserasııalaý, sýsyzdandyrý. Qansyzdandyrylǵan súıekti maseresııalaý ydysyna salý jáne sý toltyrý. Elektr uqyzdyrmany qosý jáne qyzdyrý temperatýrasyn retteý. Maserasııalaý prosesin qadaǵalaý. Ydystan maserasııalaý suıyǵy men maıdy ketirý. Jekelegen súıekterden sińir qaldyqtary men baılamdardy tazartý. Iri súıektterdi etsý jáne maısyzdandyrý. Tehnologııaǵa sáıkes aǵartýshy suıyqty jasaý jáne oǵan skelettiń maısyzdandyrylǵan súıekterin salý. Aǵartý prosesin qadaǵalaý. Súıekterdi aǵartqannan keıin jýý jáne keptirý. Iri janýarlar men adamnyń skeletterin irikteý jáne jınaqtaý. Adamdar men janýarlardyń organdary men tinderin, sondaı-aq embrıologııalyq materıaldy gıstologııalyq jáne sıtologııalyq qurylym tutastyǵyn baarynsha saqtaı otyryp názik preparattaý jáne fıksasııalaý. Qalypty jáne patologııalyq aýytqý sheginde alynǵan adam organdary men tinderin dáriger-patologtarmen birge preparattaý. Fıksırlengen nysandardy blok daıyndaý úshin sýýsyzdandyrý. Kórnekti quraldar shyǵarýǵa jaramdylyǵyn eskere otyryp súıekterdi irikteý.
60. Bilýge tıis:
maserasııalaýshy eritindilerdiń quoramyn, qasıetetrin jáne olardy jasaý tásilderin, skeletterdiń túrine qaraı olardyń qonsentrasııasyn, shııkizattyń túrine, janýardyń jasyna jáne erekshelikterine qaraı súıekterdi hımııalyq óńdeý merzimderin, maserasııalaýdyń hımııalyq jáne bıologııalyq tásilderin, skelettegi patologııalyq aýytqýlardy, súıekti maserasııalaýǵa arnalǵan apparatýranyń qurylymyn jáne retteýdi, zııanjy jáne ýly reaktıvtermen jumys isteý erejesin, adam men janýarlar skeletin jasaý úshin máıit materıalyn óńdeý tehnologısyn, benzın býynan jáne basqa da ýlaıtyn zattardan qorǵaný tásilderin.
61. Jumys úlgileri:
1) qoıdyń, shoshqanyń, sıyrdyń skeletteri – maserasııalaý;
2) adamnyń skeletteri – maserasııalaý;
3) mysyqtyń, qpıannyń, kórtyshqannyń skeletteri – aǵartý.
9. Kórnekti quraldardy úlgileýshi
Paragraf 1. Kórnekti quraldardy úlgileýshi, 1-razrıad
62. Jumys sıpattamasy:
pape-masheden, mastıkadan, plastıkalyq massadan qarapaıym úlgilerdi jasaý, biliktiligi anaǵurlym joǵary úlgileýshiniń basshylyǵymen 2-3 bólikterden turatyn úlgilerdi daıyn nysan boıynsha ılep jasaý nemese qysymdap shyǵarý. Qalyptaryń jumysshy betterin maılaý. Qalypqa jelim-gıps massasyn jaǵý. Mastıkany tegistep jazý jáne qalyptarǵa salý. Úlgige qaǵazdy qabattap japsyrý. Bir kolerli plastıkalyq massalardy jasaýǵa qatysý jáne olardy qalypqa salý. Úlginiń bólikterin qurastyrý jáne jelimdeý. Jelimelgen jerlerdegi jikterdi alý jáne tegisteý. Buıym betindegi quıma aqaýlaryn joıý. Modýlderdi qolmen terilendirý. Úlgilerdi túrli stanoktar men aılabuıymdarda óńdeý.
63. Bilýge tıis:
úlgi jasaýǵa qoldanylatyn materıaldardyń ataýyn, jikterdi tegisteý men úlgi betterin tazartý joldaryn.
Paragraf 2. Kórnekti quraldardy úlgileýshi, 2-razrıad
64. Jumys sıpattamasy:
pape-masheden, mastıkadan, plastıkalyq massadan qarapaıym úlgilerdi jasaý, 2-3 bólikterden turatyn úlgilerdi daıyn nysan boıynsha ılep jasaý nemese qysymdap shyǵarý. Bir kolerli plastıkalyq massalardy jasaýǵa qatysý jáne olardy qalypqa salý. Úlginiń bólikterin qurastyrý jáne jelimdeý. Jelimelgen jerlerdegi jikterdi alý jáne tegisteý. Buıym betindegi quıma aqaýlarryn joıý. Modýlderdi qolmen terilendirý. Úlgilerdi túrli stanoktar men aılabuıymdarda óńdeý. Lak pen jelim jasaý. Úlgini lakpen jabý.
65. Bilýge tıis:
qarapaıym úlgilerdi jasaý joldaryn, qoldanylatyn materıaldardyń, quraldardyń nysanyn, jasalatyn quraldardyń ataýlaryn, qarapaıym úlgilerdi ılep jasaýdyń, qysymdap shyǵarýdyń, quıýdyń tehnıkasyn, úlgige qaǵaz qabattaryn japsyrýdy, zııandy zattarmen jumys isteý kezindegi qaýipsizdik tehnıkasyn.
66. Jumys úlgileri:
Pape-masheden jáne mastıkadan úlgi jasaý:
1) solıter ushtary;
2) adam ókpesiniń segmentteri;
3) qylqalam topografııasy.
Paragraf 3. Kórnekti quraldardy úlgileýshi, 3-razrıad
67. Jumys sıpattamasy:
pape-masheden, mastıkadan, plastıkalyq massadan kúrdeliligi ortasha úlgilerdi jasaý, 4-6 bólikterden turatyn úlgilerdi daıyn qalyp boıynsha ılep jasaý nemese qysymdap shyǵarý. Olardy qalypqa kezekpen sala otyryp 2 tondaǵy plastıkalyq masalardy jasaý. Úlgilerge kúrdeli emes armatýra men fýrnıtýra ornatý. Úlgi bólikterin qurastyrý jáne jelimdeý. Berilgen reseptýra boıynsha mastıka, levkas pen kleıster jasaý.
68. Bilýge tıis:
kúrdeliligi ortasha úlgilerdi jasaý joldaryn, jelim-gıps massasy men mastıkanyń temperatýralyq rejimin, plastmassany qalyptarǵa quıý tehnıkasyn, relefterdiń úlgige túsirý tásilderin, 2 tondy plastmassalardy jasaý reseptýrasyn, úzik qalyptardy qurastyrý men bólshekteý kezektiligin, qurastyrmaly úlgilerdiń jıyntyǵyn jáne olardy bekitý tártibin.
69. Jumys úlgileri:
Úlgilerdi jasaý:
1) ishki sekresııa bezderin;
2) adamnyń bas mıy;
3) ymdaý etteri;
4) tize býyny.
Paragraf 4. Kórnekti quraldardy úlgileýshi, 4-razrıad
70. Jumys sıpattamasy:
pape-masheden, mastıkadan, plastıkalyq massadan, lateksten, balaýyzdan, parafınnen, serezınnen kúrdeli úlgilerdi jasaý. 7-8 bólikterden turatyn úlgilerdi daıyn qalyp boıynsha ılep jasaý nemese qysymdap shyǵarý. Qalypqa kezekpen sala otyryp 2-tonnan joǵary plastıkalyq massa kolerin jasaý. Lateks qospasyna komponentter daıyndaý. Balaýyzdan, parafınnen, serezınnen jáne boıaýshy zattardan massa jasaý. Súıek negizin quraý jáne oǵan balaýyz massasynan jasalǵan jekelegen bulshyq etter men organdardy bekitý. Bólshekterdi jetildirý, jelimdeý jáne yńǵaılaý. Úlgilerdi qurastyrý jáne bekitý. Úlgilerdegi relef dálsizdigin joıý. Aspaly tamyrlar men júıkelerdi túsirý. Mastıka, levkas, kleıster jasaý úshin materaıldardy dozalaý. Massany daıyndaý prosesiniń júrgizilýin qadaǵalaý jáne olardyń daıyndyǵyn anyqtaý.
71. Bilýge tıis:
kúrdeli úlgilerdi jasaý joldaryn, lateks qospasyna arnalǵan dıspersııa, emýlsııa men pastalardy jasaý reseptýrasyn, balaýyz massasyn jasaý reseptýrasyn, preparat negizine arnalǵan súıekterdi baılaamdaý men bekitý tásilderin, qoldanylatyn materıaldardyń hımııalyq jáne fızıkalyq qasıetterin, úlgi jınaqtaryn jáne qurastyrmaly bólshekter qulpy júıesin qabyldaý, mastıka jasaý tehnıkasyn, adam organdarynyń anatomııalyq qurylymyn ornyndalatyn jumys sheginde.
72. Jumys úlgileri:
Úlgilerdi jasaý:
1) ishki quımalarǵa arnalǵan fantom qospalary;
2) tynys organdary;
3) júrek, bólshektenetin úlgi;
4) omyrtqa jotasy;
5) jańa týǵan sábıdiń ókpe topografııasy.
Paragraf 5. Kórnekti quraldardy úlgileýshi, 5-razrıad
73. Jumys sıpattamasy:
pape-masheden, mastıkadan, plastıkalyq massadan, lateksten, balaýyzdan, parafınnen, serezınnen asa kúrdeli úlgilerdi jasaý. Kóp bólikti erekshe kúrdeli tereń relefti úlgilerdi daıyn qalyp boıynsha ılep jasaý, qysymdap shyǵarý nemese quıý. Lateks qabatyn túsirý jáne úlgi-fantomdardy tolyq qurastyrý. Kemik zatty kórsetýge úshin tabıǵı súıenkti jarý nemese djasandy súıek kemigin qoldan jasaý. Kúrdeli armatýra men fýrnıtýrany ornatý. Kúrdeli relefterdi qoas otyryp, almaly bólshekterdi jelimdeý jáne jetkerý. Úlgilerdi kórkem sýretteýge músindep óńdeý. Termostattardaǵy, keptirý shkaftaryndaǵy temperatýra rejımin retteý. Biliktiligi tómen úlgileýshilerdiń jumysyna basshylyq jasaý.
74. Bilýge tıis:
erekshe kúrdeli kóp bólshekti úlgilerdi jasaýdyń joldary men tásilderin jáne olardyń qurylymdyq erekshelikterin, qoldanylatyn massalrdyń reseptýrasy men tehnologııalyq rejimin, úlgilerdi qurastyrý tehnıkasyn, erekshe kúrdeli úlgilerdiń qurastyrmaly bólshekteri qulpyn jasaý jáne olardy músindep óńdeý, qoldanylatyn materıaldardyń erekshilikterin.
75. Jumys úlgileri:
Úlgilerdi jasaý:
1) kemik zat venasy;
2) bas súıektiń ishki jáne syrtqy negizi;
3) tómengi býyn topografııasy;
4) tors, bólshekti úlgi.
Paragraf 6. Kórnekti quraldardy úlgileýshi, 6-razrıad
76. Jumys sıpattamasy:
pape-masheden, mastıkadan, plastıkalyq massadan, lateksten, balaýyzdan bastapqy úlgi-etalondardy, erekshe kúrdeli anatomııalyq úlgilerdi anatomııa atlasy, tabıǵı preparattar boıynsha jáne ǵalymdardyń konsýltasııasymen jasaý. Kóp bólshekti erekshe kúrdeli biregeı úlgilerdi arnaýly tapsyrys boıynsha jáne eksportqa arnap quıý. Úlgini belgileý jáne múshelep bólý. Jańa úlgilerge jumys eskızderin jasaý.
77. Bilýge tıis:
tinniń, adam organdary men júıesiniń anatomııalyq qurylymyn oryndalatyn jumys sheginde, qoldanylatyn materıaldardyń hımııalyq jáne fızıkalyq qasıetterin, úlgilerdi bólikterge bólshekteý joldaryn, kúrdeli anatomııalyq úlgilerdi ılep jasaý, qysymdap shyǵarý jáne quıý tehnıkasyn, olardy músindep óńdeýdi.
10. Ylǵaldy preparattardy qurastyrýshy
Paragraf 1. Ylǵaldy preparattardy qurastyrýshy,
2-razrıad
78. Jumys sıpattamasy:
qarapaıym jáne kúrdeliligi ortasha nysandardy biliktiligi anaǵurlym joǵary quraýshynyń basshylyǵymen qurastyrý. Sılındrlerdi daıyndaý, daıyndalatyn preparttarǵa arnalǵan etıketkalardy, nómirler men eksplıkasııalardy kesý, olardy shyny plastınkalarǵa japsyrý. Nysandardy jippen nemese leskamen tigý jáne shyny plastınkalarǵa japsyrý. Plastınkany nysanmen birge sılındrge ornalastyrý jáne ony konservileıtin eritindimen toltyrý. Quraldardy jumysqa daıyndaý.
79. Bilýge tıis:
qarapaıym jáne kúrdeliligi ortasha nysandardy qurastyrýdy jáne olardyń syrtqy túrlerin, ýly bezderi bar janýarlarmen jumys isteý erejesin, janýarlardy jansyzdandyrýǵa arnalǵan zııandy zattarmen jumys isteý erejesin, nysandardy qurastyrý kezinde qoldanylatyn materıaldardyń nysanyn.
Paragraf 2.
Ylǵaldy preparattardy qurastyrýshy, 3-razrıad
80. Jumys sıpattamasy:
qarapaıym jáne kúrdeliligi ortasha nysandardy qurastyrý. Sılındrlerdi daıyndaý, etıketkalardy, nómirler men eksplıkasııalardy kesý, olardy shyny plastınkalarǵa japsyrý. Adamnyń preparattalǵan organdaryn tazalaý. Nysandardy jippen nemese leskamen tigý jáne shyny plastınkalarǵa japsyrý. Nysandy qajetti jaǵdaıǵa keltirý, ksplıkasııaǵa sáıkes nysandarǵa nómirlerdi japsyrý. Konservileıtin eritindini daıyndaý. Prıgotovlenıe konservırýıýshıh rastvorov. Plastınkany nysanmen birge sılındrge ornalastyrý jáne ony konservileıtin eritindimen toltyrý. Jelim daıyndaý. Súzgilerdi daıyndaý jáne konservileıtin eritindini súzý. Shyny krýjkalardy qyzdyrý jáne olardy sılındrge japsyrý. Sılındrlerdi germetıkalyq býyp-túıý. Sılındrlerdi keptirýge qoıý. Sılındrlerdiń aqpaýyn tekserý. Sılındrlerdiń ústin jáne jıekterin qara lakpen boıaý. Sılındrlerdi súrtý. OTK, fırmalyq jáne temperatýra etıketkalaryn japsyrý.
81. Bilýge tıis:
qarapaıym jáne kúrdeliligi ortasha nysandardy qurastyrý tehnıkasyn, adam anatomısy men qurastyrylatyn nysannyń ishki qurylymyn, arnaýly jelimdi jasaý reseptýrasyn, konservileıtin eritindini súzý tehnıkasyn, sılındrlerdi germetıkalyq býyp-túıý erejesin.
82. Jumys úlgileri:
Qurastyrý:
1) gýbka-badıagalar;
2) medısınalyq súlikter;
3) búırek – frontaldik kesý;
4) tańdaı sińirleri men baılamdary.
Paragraf 3.
Ylǵaldy preparattardy qurastyrýshy, 4-razrıad
83. Jumys sıpattamasy:
parazıtologııa, ish qurylysy, tynys jáne as qorytý organdary, zár-jynys júıesi, embrıologııa, ishki sekresııa bezderi bólimderinen kúrdeli nysandardy qurastyrý, adamnyń preparattalǵan jáne tazartylǵan organdary, tabıǵı boıaýy saqtalǵan botanıkalyq nysandary. Adamnyń jekelegen organdaryn, janýarlar men ósimdikterdi tirkeý. Qabat tyǵyndaryn irikteý jáne jarý. Jarylǵan tyǵyndaryndy plastınkalarǵa kesý. Shyny plastıkalardy bekitilgen nysandarymen jáne sıdındrlerdi shógindiden jýý. Nysandarǵa japsyrylǵan nómirler men eksplıkasııalardyń bolýyn jáne sapasyn tekserý. Jýylǵan preparattardy sılındrge salý jáne ony tyǵyndy plastınka kómegimen bekitip, konservileýshi eritindimen toltyrý. Sılındr jıekterin súzgi qaǵazben keptirý jáne olardy jabý.
84. Bilýge tıis:
kúrdeli nysandardy qurastyrý tehnıkasyn, fıltrmen jáne kompressormen jumys isteý erejesin, anatomııalyq sılındrlerdi jelimdep jabý tehnıkasyn.
85. Jumys úlgileri:
Qurastyrý:
1) qynap, jatyr, jatyr tútikteri men analyq bezderi;
2) baýyr qos ezýligi jáne onyń aralyǵy;
3) bas mıy (negizi, talamııalyq bóligi);
4) bólme shybyny (damýy);
5) búırektar (ishi ashylǵan, qan tamyrlarymen);
6) ózen shaıany (ish qurylysy).
Paragraf 4.
Ylǵaldy preparattardy qurastyrýshy, 5-razrıad
86. Jumys sıpattamasy:
parazıtologııa men gelmıntologııa, arterıaldyq, vena, júıke jáne zár-jynys júıesi, uqsastyq boıynsha, jańa týǵan náreste máıitiniń preparattalǵan jáne túpkilikti jýylǵan organdarynan erekshe kúrdeli nysandardy qurastyrý. Bas mıyn boıaý úshin boıaý eritindisin daıyndaý. Biliktiligi tómen qurastyrýshynyń jumysyna basshylyq etý.
87. Bilýge tıis:
erekshe kúrdeli nysandardy qurastyrý tehnıkasyn, adamnyń jáne qurastyrylatyn barlyq janýarlardyń anatomııasyn, anatomııalyq, zoologııalyq jáne botanıkalyq nysandardyń tabıǵı boıaýyn qalpyna keltirý jáne saqtaý tehnıkasyn.
88. Jumys úlgileri:
Qurastyrý:
1) askarıdalar;
2) ógizdiń kózi;
3) 7-8 aılyq uryq bezderi;
4) mysyqtyń boıalǵan mıy;
5) náresteniń arterıaldyq júıesi;
6) balyq – damýy.
11. Súıek preparattardy qurastyrýshy
Paragraf 1. Súıek preparattardy qurastyrýshy, 2-razrıad
89. Jumys sıpattamasy:
adamnyń jáne iri janýarlardyń jekelegen tabıǵı jáne jasandy súıekterinen jasalǵan qarapaıym preparattardy tuǵyrda qurastyrý. Planshetter men tuǵyrlardy irikteý, prýjına, bekitpe fýrnıtýra jasaý. Túrli konsıstensııadaǵy akrıl jáne basqa da jelimderdi jasaý. Súıektiń synýyna baılanysty aqaýlardy jelim arqyly joıý.
90. Bilýge tıis:
qarapaıym preparattardy qurastyrý tehnıkasyn, adamnyń jáne iri janýarlar skeletteriniń jekelegen súıekteriniń ataýyn, qoldanylatyn materıaldardy, ınstrýmentterdi, súıekti burǵylaý, prýjına, bekitpe fýrnıtýra jasaý joldaryn.
91. Jumys úlgileri:
1) shúıde súıekteri;
2) negizgi súıekter.
Paragraf 2. Súıek preparattardy qurastyrýshy, 3-razrıad
92. Jumys sıpattamasy:
adamnyń jáne iri janýarlardyń jekelegen tabıǵı jáne jasandy súıekterinen kúrdeliligi ortasha preparattardy tuǵyrǵa qurastyrý. Súıek preparatyn shabaqtaý úshin belgili bir núktelerde súıekti tesý. Adamnyń jáne iri janýarlardyń trýbaly súıekteri men omyrtqasyn aramen kesý. Kesindilerdi planshetterge belgili bir tártippen japsyrý. Kanıfol, aseton, tolýol, arnaýly jelim qospalaryn jasaý.
93. Bilýge tıis:
kúrdeliligi ortasha nysandardy qurastyrý tehnıkasyn, súıekti aramen kesý joldaryn, materıaldardyń fızıkalyq qasıetterin.
94. Jumys úlgileri:
Qurastyrý:
1) qabyrǵa doǵasy;
2) quıymshaqty segizkóz;
3) embrıon, jańa týǵan náreste skeletteri.
Paragraf 3. Súıek preparattardy qurastyrýshy, 4-razrıad
95. Jumys sıpattamasy:
adamnyń jáne iri janýarlardyń jekelegen tabıǵı jáne jasandy súıekterinen kúrdeli preparattardy prýjınaǵa jáne bekitpe fýrnıtýraǵa qurastyrý. Túzetilgen aqaýlardy tazartý. Adam skeleti súıekteriniń tolyq jıyntyǵyn jınaqtaý. Adamnyń jekelegen súıekterindegi bulshyq ettiń jabysý jerlerin boıaýmen kórsetý. Adamnyń býyndarynyń aınalý osterin anyqtaý jáne olardy bekitý. Iri janýarlardyń bas súıegin sagıttaldik kesý. Súıekterdi tesý. Preparatty jınaqtaý jáne qurastyrý.
96. Bilýge tıis:
kúrdeli nysandardy qurastyrý tehnıkasyn, adamnyń jáne iri janýarlar skeletiniń qurylymyn, súıekterindegi bulshyq ettiń jabysý jerlerin, plastmassadan jasalǵan súıekterdi óńdeý tásilderin, eksplıkasııaǵa sáıkes nómirlerdi japsyrý tehnıkasyn.
97. Jumys úlgileri:
Qurastyrý:
1) sıyrdyń jáne jylqynyń býyndary;
2) býyndardyń aınalý osteri;
3) adamnyń taban jáne qol skeleti;
4) bulshyq ettiń jabysý jerleri kórsetilgen adamnyń jaq súıegi.
Paragraf 4. Súıek preparattardy qurastyrýshy, 5-razrıad
98. Jumys sıpattamasy:
adamnyń jáne iri janýarlardyń jekelegen tabıǵı jáne jasandy súıekterinen erekshe kúrdeli preparattardy, bas súıekti boıap, tamyrlaryn salyp jáne ishki qurylysyn kórsete otyryp qurastyrý. Adamnyń jáne iri janýarlardyń jambas súıekterin sagıttaldik kesý. Nomenklatýrada kózdelmegen janýarlardyń: bulannyń, maımyldyń, zebrdyń, shıbóriniń jáne taǵyda basqa skeletterin arnaýly tapsyrys boıynsha jasaý. Skeletterge tabıǵı poza berý. Omyrtqa jotasyn, jambasty, qabyrǵamen qosa keýde súıek shemirshegin japsyrý jáne baılamdaý.
99. Bilýge tıis:
erekshe kúrdeli
