– Qazir eńbek naryǵynda jańa trend qalyptasqandaı. Siz taǵylymdama týraly kimnen jáne qashan estidińiz?
– Taraz qalasyndaǵy №54 orta mektepti támamdap, «Túrkııa granttary» baǵdarlamasy boıynsha Ystanbul ýnıversıtetine oqýǵa tústim. Túrkııada qos mamandyqty qatar oqý múmkindigi bar. Men halyqaralyq qatynastar men bıznes ákimshilik mamandyqtarynda oqydym.
Ýnıversıtettegi dostarymnan taǵylymdama týraly jıi estıtinmin. Sabaqtan tys ýaqytta taǵylymdama máselesin belsendi talqylaıtyn. Qazaqstanda tájirıbe oqý baǵdarlamasynda qarastyrylǵan bolsa, sheteldik ýnıversıtetterde stýdent taǵylymdamadan ótetin qurylymdy ózi taýyp, ózi belgileıdi. Sondyqtan da bul stýdentter úshin ózekti ári súıikti taqyryp. Taǵylymdamanyń ádettegi oqý tájirıbesinen aıyrmashylyǵy kóp emes, biraq formaty basqa. Oqý baǵdarlamasynan tys bolǵandyqtan ótetin merzimi de stýdenttiń quzyrynda. Bul olarǵa qosymsha jaýapkershilik júkteıdi desem bolady. О́ıtkeni sabaq kezinde taǵylymdamadan ótetin stýdentter ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa tyrysady, ýaqyt menedjmentin úırenedi.
– Alǵashqy tájirıbeńizben bólisseńiz?
– Basynda mende taǵylymdama qajet degen oı bolmaǵan-dy, basqa stýdentterden estigen soń qyzyǵa bastadym. Alǵashynda Samsung sııaqty alpaýyt korporasııalardan taǵylymdamadan ótemin dep oıladym. 3-kýrsta oqyp júrgenimde Ońtústik Koreıadaǵy Qazaqstan elshiligine hat jazyp, taǵylymdama týraly usynys bildirdim. Qazaqstan elshiligi ondaı habarlandyrý jarııalamasa da, ózim jazdym. Bul jerde stýdenttiń belsendi bolǵany durys. Iаǵnı keler múmkindikti kútip otyrmaı, ózi izdengeni áldeqaıda paıdaly ári jemisti.
Men taǵylymdamadan ótýge yqylas bildirgen elshiliktegi alǵashqy stýdent boldym. Taǵylymdama barysynda sheteldegi memlekettik qurylymdardyń, dıplomattardyń jumysymen jaqynyraq tanysýǵa múmkindik aldym. Onda Qazaqstanǵa ınvestısııa tartý boıynsha jumysqa aralastym. Koreılik ınvestorlarǵa usynystar, jobalar daıyndadyq. Onymen qosa, bilikti mamandarmen tanysyp, dostar taptym.
Al 4-kýrstan keıin Turkish Airlines áýe kompanııasynda taǵylymdamadan ótýge qabyldandym. Bul alpaýyt kompanııa bolǵandyqtan, stýdentterge tájirıbeden ótý múmkindigin qarastyrǵan. Alǵashqy taǵylymdamam memlekettik qyzmetpen baılanysty bolsa, ekinshisi bıznes, marketıng salasynda boldy. Ekeýi eki túrli baǵytta jumys isteıtin, maqsaty da, mindeti de basqa uıymdar. Bul maǵan ózimdi tanýǵa, qaı salada ıkemdi ekenimdi túsinýge jol ashty. Túrkııalyq korporasııanyń marketıng bóliminde jumys istedim. Qurylymnyń 10 shaqty ǵımaraty bar, óte úlken. Oryssha bilgendikten men reseılik naryqty zertteýge atsalystym.
– Taǵylymdama múmkindigin usynatyn qurylymdardy qalaı tabýǵa bolady?
– Negizinen, bul da ońaı emes. Arnaıy tegin saıttarǵa kirip, árbir jumys berýshige jeke hat jazasyz. Alaıda tyńǵylyqty izdenis mindetti túrde óz nátıjesin beredi. Men sońǵy jumysymdy tapqansha 20-30 kompanııaǵa hat jazdym. Olardyń beseýinen qabyldanǵanym týraly jaýap keldi. Olardyń ishinde ózime yńǵaılysyn, unaıtynyn tańdadym. Neǵurlym kóp hat jazsańyz, usynystyń da sany soǵurlym kóp bolýy múmkin. Sáıkesinshe, tańdaý quqyǵy da bolady.
Jalpy, kóp ýnıversıtet Erasmus atty halyqaralyq baǵdarlamamen seriktes. Atalǵan baǵdarlama stýdentterge sheteldik ýnıversıtetterde oqýǵa, túlekterge oqýyn aıaqtaǵannan keıin 1 jyl taǵylymdamadan ótýge múmkindik beredi. Iаǵnı jas maman taǵylymdama arqyly úlken kompanııalarda ózin kórsetip ári qaraı jumysqa qala alady. Baǵdarlama shákirtaqy jaıyn da qarastyrǵan. Kompanııa jumys aqysyn tólese de, 2-3 aı boıy 600 eýro kóleminde shákirtaqy alasyz. Taǵy bir eskeretin jaıt, jumys berýshini úmitkerdiń ózi tabady.
– Eýropalyq kompanııada taǵylymdamadan ótkenińizden habardarmyz. Ol jaqta qandaı qyzmet atqardyńyz?
– Ýnıversıtetti aıaqtap, dıplomymdy qolyma alǵan soń eýropalyq kompanııalarda baǵymdy synap kórmek boldym. Al Eýropa elderinde óz mamandyǵyń boıynsha birden jumys tabý qıyn. Sondyqtan tóte jolyn izdedim. Túrli kompanııaǵa hat jazyp, usynystar arasynan IT men aınalysatyn nıderlandyq startap kompanııasyna toqtaldym. Ol jerde de naryqty taldaýmen aınalystym.
Kompanııa maǵan aı saıyn 800 eýro jalaqy tóledi. Jumysqa qatynaıtyn velosıped satyp alyp berdi. Nıderlandqa keletin qujattardyń barlyǵy, vıza shyǵynyn kóterdi. Alǵashqy kúnderi keshki as uıymdastyratyn. Odan basqa túrli áleýmettik jobalar ótkizetin. Taǵylymdamalar joǵaryda aıtylǵan baǵdarlama shákirtaqysynan bólek 400-800 eýro kóleminde aılyq tóleıdi.
– Taǵylymdamalardan neni úırendińiz? Birden jumysqa kirmeı, tájirıbe jınaýdyń qandaı paıdasy bar?
– Qazirgi zamanda taǵylymdama jaqsy sheshim. Bul kezeń jas mamannyń óziniń qabiletin tanýǵa, oıyn qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Bizde oqý ornyn bitirgen adam birden jumysqa turý kerek degen oı qalyptasqan. Al qazirgi eńbek naryǵynda kerisinshe eksperımentter jaqsy nátıjege bastaý bolady. Qaıta mundaı múmkindik barda balama múmkindikterdi paıdalanǵan durys. Baǵdarlama sheńberinde vıza, jumys isteýge ruqsat alý ońaı. Ártúrli elderdegi jumys ótili sizdiń bilimińizdi tereńdetip, tanymyńyzdy keńeıte túsedi. Bir máselege túrli prızmadan qaraýdy úırenesiz.
Álbette, jumysty jıi aýystyrý – turaqsyzdyqtyń belgisi. Degenmen, oqý bitirgen jas maman buǵan «qaı salada jumys istegim keledi?» degen suraqtyń jaýabyn tabatyn kezeń dep qaraǵany jón. Memlekettik sektordy, halyqaralyq kompanııalardy, qoǵamdyq qorlardy da qarastyrý kerek. Men halyqaralyq kompanııalarda jaqsy jumys isteı alatynymdy, korporatıvti atmosferada paıdam kóbirek tıetinin túsindim.
Jumys berýshi retinde oılaıtyn bolsaq, aldyńyzǵa birneshe adam kelgende eýropalyq jumys tájirıbesi bar úmitkerdiń qyzyqtyrary sózsiz. Ol jańa ıdeıalarmen, múldem qoldanylmaǵan ádistermen kelýi múmkin. Buryn-sońdy jumys istemesem de, taǵylymdamalardyń arqasynda jaqsy tájirıbe jınaqtadym. Jaqynda Qazaqstandaǵy iri sheteldik kompanııaǵa jumysqa ornalastym.
Basqa eldegi bıznes júrgizý dástúrin úırendim. Odan bólek korporatıvtik mádenıetti túsindim. Ár eldiń salty basqa bolǵan soń, sheteldegi qyzmetkerlerdiń ózara qatynasy da bizden basqa bolatyny anyq. Nıderlandyq kompanııalardyń kóbinde ıerarhııa joq. Basshylyq qyzmetkermen bir deńgeıde qarym-qatynas túzeıdi.
Jumysqa teorııadan bólek adamdarmen qarym-qatynas qurý, birigip jumys isteý sııaqty mashyqtardyń da qajet ekenine kózim jetti. Muny ýnıversıtettegi teorııalyq sabaqtarda úırete bermeıdi. Adamdardyń aldynda sóıleýdiń de qajettiligin túsinip, biliktiligimdi arttyra tústim.
– Taǵylymdamadan ótemin deýshilerge qoıylatyn basty talap qandaı?
– Úmitkerge qoıylatyn eń basty talap – til.
Shetelde jumys isteý úshin de, oqý úshin de qajeti – til bilý. Ár kompanııanyń óz talaby bolady ǵoı. Biraq óz mamandyǵyńyzǵa qatysty usynystardy taýyp, til biletinińizdi, jumysqa yntańyzdy kórsetseńiz jetedi. Men sońǵy kompanııaǵa birneshe til biletinimdi aıtyp, olarǵa naryqqa taldaý jasaı alatynymdy kórsettim. Iаǵnı men bir ózim Qazaqstan, Reseı, Túrkııa naryǵyn zertteı alatyn maman ekenimdi dáleldedim. Sáıkesinshe, úsh eldiń naryǵy týraly aqparat berdim.
– Nıderland halqynan ne úırendińiz?
– Nıderlandyqtar qorshaǵan ortaǵa zııan keltirmeý kerek degen prınsıppen ómir súredi. Men de ekologııa týraly tereńirek oılana bastadym, kózqarasym ózgerdi. Máselen, qoqys suryptaýdy ádetke aınaldyrdym, velosıpedpen júrýge kóshtim. Kásibılikten bólek, adamı qasıetterim de jaqsy jaǵyna ózgerdi dep senemin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
