Oblysta múmkindigi shekteýli 29219 adam bar. Qıly-qıly taǵdyr. Tasbaýyr taǵdyrdyń besbatpan soqqysy. Báriniń sebep-saldaryn jipke tizgendeı etip jiliktep shyǵýdyń ózi múmkin emes. Biz qaýzaǵaly otyrǵan taqyryp aıasyna birtaban jaqyn derekti aıtatuǵyn bolsaq, 30 myńǵa jýyq múmkindigi shekteýli adamnyń 33 paıyzy arbaǵa tańylǵandar. Aıtarǵa ońaı, áıtpese qarǵa adym jer muń bolǵan, qanshama qıyndyqpen kún saıyn betpe-bet kelip, júıkesi júndeı tútilip júr. О́zgeler kirgen esikke kire almasa, ózgeler shyqqan bıikke taban iliktire almasa, olardyń jany júdemegende, kúızelmegende qaıtpek.
– О́tken jyldyń aqpan aıynda oblys ákimi E.Marjyqpaev múmkindigi shekteýli jandarǵa kedergisiz orta jasaý týraly jol kartasyn bekitken bolatyn. Osyǵan oraı, 1672 áleýmettik nysandy qosymsha jabdyqtaý arqyly múmkindik týǵyzý tapsyryldy. Bıyl onyń 384-i jasaqtalmaq, – deıdi oblystyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń bólim basshysy Anatolıı Kıselev.
Tapsyrylǵan sharýa ishinara iske asyrylǵanymen, ońynan ońǵarylmaı turǵan tusy áli de jeterlik. Mysaly, 2016-2020 jyldary 190 ret tekseris júrgizilgen. Oryn alyp otyrǵan olqylyqtardy joıý baǵytynda 170 uıǵarym jasalypty. Qulaq aspaǵandarǵa shara da qoldanylǵan. Mysaly, 30 laýazymdyq tulǵa men kásipkerlik sýbektisine 4 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy. Keı rette qoǵam qasiretine qulaq asa qoımaıdy dep jekemenshik ıelerin kinálap jatatynymyz da ras. Al olqylyqtyń orny memlekettik organdarda oryn alyp otyrǵanyn ókinishpen aıtýǵa týra keledi. Talap ta kúshti. Biraq talpynys az, janashyrlyq kem. Áıtpese múgedek jandardyń qozǵalysyna qolaıly jaǵdaı jasamaǵan laýazymdy tulǵalarǵa – 50, kommersııalyq emes uıymdarǵa – 120, orta kásipkerlik sýbektilerine – 200, iri kásipkerlik sýbektilerge 400 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salynady.
Bul oraıda eń bastysy, júrek qalaýy bolsa kerek. Qol ushymdy beremin, kómegimdi tıgizemin deıtin aq adal nıetke, jan dúnıedegi meıirim shýaǵyna, kádimgi kisilik sharapatqa eshteńe jetpeıdi. Máselen, Kókshetaý qalasynyń turǵyny, dáriger Gaýhar Kamelınova búginde ońaltý ortalyǵyn ashyp otyr. Ortalyq múgedek bolyp qalǵan adamdardyń aldynan úmit sáýlesin jaǵýǵa umtylýda. Keler kúnderdiń kókjıegindegi shapaǵaty mol shýaqty shaqqa jetkenshe búgingi beınetten aryltýǵa da qolǵabysyn tıgizbek. Gaýhar Temirǵalıqyzy aldymen búldirshinderdi qamqorlyǵyna aldy. Mundaı qadamǵa barý sebebi, óziniń baýyr eti balasynyń taǵdyr tálkegine ushyraýy. Dál osyndaı jaqsylyq jasaý úshin júrek qalaýymen tańdaǵan jumysyn da tastaǵan. Endigisi tal boıyndaǵy qaıtpas qaısarlyq pen ana júregindegi meıirimdi qosa órip, óz perzenti tárizdi qalt-qult basqan qarshadaı balalardy qatarǵa qosý.
«Qoljetimdi Qazaqstan» jobasynyń óńirlik úılestirýshisi Gaýhar Kamelınova qala ishindegi múgedek jandar úshin qolaısyz pandýstar men jaısyz joldar týraly bar málimet «Qoljetimdi Qazaqstan» mobıldi qosymshasyna engizilse, deıdi.
– Bul arada bar másele múgedek jandarǵa ǵana qatysty emes, sábıli analar men taldan taıaq taıanǵan egde adamdarǵa da ortaq. Olardyń barlyǵy qoǵamdyq oryndarda qozǵalys múmkindiginen shekteledi, – deıdi Gaýhar Temirǵalıqyzy, – biz mundaı tasbaýyrlyqqa jol bermeýimiz kerek.
Al ondaı derek az emes. Máselen, Esil aýdanyndaǵy Aqsaı aýylynda birinshi toptaǵy múgedek M.Mıhaılenko degen azamat turady. Ol mektepte muǵalim bolyp jumys isteıdi. Jumysyna baryp-kelýdiń ózi sıpattap aıtýǵa til jetpeıtin muń. Mektep ǵımaratynda pandýs joq. Qolarbaǵa tańylǵan muǵalim aýzy-murny joq otaýdaı bilim oshaǵyna qalaı kirip-shyqpaq. Osy jaıdy mektep basshylyǵy da, basqa adamdar da kúnde kórip júr emes pe? Aqyry oblystyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń aralasýymen oń sheshimin tapqan. Janynda júrgen adamǵa janashyrlyq jasaı almaıtyn bilim oshaǵynda jas tolqyndy adamgershilikke tárbıeleý deńgeıine shúbá keltiretin tus ta osy.
Birjan sal aýdanyndaǵy Úlgi aýylynda turatyn jalǵyzbasty zeınetker arnaıy áleýmettik kómek kórsetilmeıdi dep shaǵym jasaǵan. Basqarma tarapynan tekseris júrgizilgen kezde olqylyqtyń oryn alyp otyrǵany anyqtaldy. Tekseristen soń jalǵyzdyqtan jany kúızelgen zeınetker esepke qoıylyp, áleýmettik qyzmetker bekitilgen. Mundaı mysaldardy kóptep keltire berýge bolady.
«Shans» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Vasılıı Shımanskıı kólik prokýratýrasymen birlesip monıtorıng júrgizgen kezde temir jol, avtobeketterde múgedekterge qolaıly jaǵdaı týdyrylmaǵany anyqtaldy. Mundaı tekseris Býrabaı, Makınka, Aqkól, Kókshetaý, Shýche avtobeketterinde de júrgizilgen. Kemshilik oryn alǵany anyqtalǵan úsh nysannyń basshylary ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, 553 150 teńge kóleminde aıyppul salyndy.
Bıyl «Qoljetimdi Qazaqstan» óńirlik keńsesine oblys ortalyǵynda oryn alyp otyrǵan qolaısyzdyqtar týraly jurtshylyq tarapynan 13 ótinish túsken eken. Olardyń deni áleýmettik mańyzy bar nysandar. Kádimgi qarǵa adym jer muń bolǵan ǵaripterdiń sharýa jaıymen, ótinishi men ókinishin aıtyp baratyn jeri. Máselen, birneshe bank pen «RIO» saýda úıi, qalalyq salyq basqarmasy, qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq mekemesi. Bálkim, aıaq-qoly saý adam qaperine ile bermes, al, bul taqsyret basyna túsken adamdardyń janyn kúızeltip júrgen, qany shyǵyp turǵan másele. Sondyqtan jan-jaǵymyzǵa janashyrlyqpen kóz salyp, qarǵa adym jer muń bolǵan múgedekterdiń máselesine de oı kózimen qaraı júreıikshi.
Aqmola oblysy
