Abyroı bolǵanda alapat órt saldarynan adam shyǵyny bolǵan joq. Dese de «Qazaq handyǵy», «Kóshpendiler», «Batyr babalar» syndy kóptegen tarıhı fılmderdiń negizgi epızodtary túsirilgen dekoratıvti alańqaıdyń saý tamtyǵy qalmaǵan. О́rttiń shyqqany týraly habar qalalyq órt sóndirý qyzmetine 14 tamyz kúni keshki saǵat 21:33-te habarlanǵan. Oqıǵa ornyna shuǵyl jetken mamandar tilsiz jaýdyń odan ári órshýine jol bergen joq. Tótenshelikter ottyń eki jerden shyqqanyn málimdedi. Jedel arada qabyldanǵan sharalardyń arqasynda aýmaǵy 400 sharshy metr oshaq saǵat 23:10-da, ekinshi 200 sharshy metrlik órt oshaǵy 23:26-da tolyq sóndirilgen.
Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev Tótenshe jaǵdaı departamenti men polısııaǵa órttiń shyǵý sebebi men shyǵynyn shuǵyl arada anyqtaýdy tapsyrǵan edi. Keıinnen oqıǵa ornyna kelgen Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova da qazaq kınosynyń qara shańyraǵyna balanatyn qasterli mekende oryn alǵan bul jaǵdaı jiti baqylaýda bolatynyn jetkizdi. Mınıstrdiń qatysýymen ótken jıynda órttiń aldyn ala shyǵyny 48 mıllıon 981 myń teńgeni quraıtyndyǵy aıtyldy. Sondaı-aq jaýapty mekemelerdiń ókilderi órttiń paıda bolýynyń sebebi men hronologııasy týraly baıandama jasady.
Kınostýdııanyń áleýmettik jelidegi paraqshasynda órt shyǵý faktisi boıynsha qylmystyq is qozǵalǵany habarlandy. Onda: «Kınostýdııa ákimshiligi ishki tekserý jumystaryn júrgizip jatyr. Belgili bolǵandaı, eń aldymen órt orman qoımasynyń ashyq aýmaǵynda bastalǵan. Shamamen 20 mınýttan keıin «Qazaq handyǵy» tarıhı fılmi úshin jasalǵan «Shaıban shahtyń ishki aýlasynan» órt shyqqan. Bul aǵash qurylym alǵashqy oshaqtan 300 metr qashyqtyqta ornalasqan. Ot shyqqan qoımada janýǵa beıim materıaldardyń bolmaýy men elektr toǵynyń tartylmaýy órttiń ózdiginen shyǵý faktisin joqqa shyǵarady», – dep jazylǵan.
Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ dırektory, belgili rejısser Aqan Sataev órttiń qasaqana qoıylýy múmkin ekenin málimdedi.
– «Qazaq handyǵy» dekorasııasy túgel órtenip ketti. Bul ádeıi jasalǵan qylmys dep esepteımin. Mundaı áreketke barǵan qylmyskerler tez arada qolǵa túser degen úmittemiz. Tarıhı dekorasııa men kıno túsirýge arnalǵan buıymdardy órtten qutqarý isi jarym túnge deıin jalǵasty. Tótenshe jaǵdaı departamenti jáne polısııa qyzmetkerleri men Almaty ákimdigine jedel áreket etkenderi úshin alǵys bildiremiz. О́rtti sóndirýge kómektesken «Qazaqfılm» qyzmetkerleri men Nomad tobynyń kaskaderlerine de erekshe alǵys aıtýǵa bolady, – deıdi Aqan Sataev.
Tosyn oqıǵa qoldan jasaldy degen azamattardyń sózinshe, dekorasııa men qoıma bir-birinen alys ornalasqandyǵyna qaramastan órt eki nysandy da sharpyǵan. Qazaqstannyń halyq ártisi Tuńǵyshbaı Jamanqulov ta bul pikirdi qýattaı tústi.
«Qazaqfılmdi ádeıi órtedi degenge men tolyqtaı qosylamyn. Árıne, kınoda júrgen adamdar mundaı qadamǵa bara qoımas. Biraq syrtta osy kınostýdııaǵa kóz alartyp júrgender kóp. О́rtengen dekorasııada qyrýar aqshanyń izi jatyr. Ol dekorasııada «Qazaq handyǵy» jáne taǵy basqa biraz fılmder túsirilgen. Sol kezde qyrýar aqsha joǵalǵan. Sonyń barlyǵyn dekorasııaǵa jaýyp, oryssha aıtqanda «spısat» etý úshin ádeıi jasalǵan qastandyq bolýy múmkin. О́nerge sýyq qol aralasqanda ol óner bolmaıdy. О́ner bilekpen emes, júrekpen isteledi», deıdi Tuńǵyshbaı Jamanqulov.
Al atalǵan kınostýdııaǵa 2002-2007 jyldar aralyǵynda basshylyq etken Sergeı Ázimovtiń pikirinshe, qasıetti óner oshaǵy ádeıi órtteldi deý múlde qısynsyz. «Kınostýdııanyń aýmaǵy durys qorshalmaǵan. Oıyn qýǵan jas balalar kirip, órtep jiberýi de múmkin. О́zimizdiń ujymnan bireý ádeıi órt qoıdy degenge senbeımin. Qazirgi indet kezinde jumys isteıtinder de azaıdy. Kınostýdııada jumys istep júrgender shamamen 15-20 paıyzdy quraıdy. Múmkin, kúzettiń adamdaryn da qysqartyp, aýmaq qaraýsyz qalǵan shyǵar?», deıdi ol.
Al belgili kınoprodıýser Qanat Tórebaı «dekorasııa jymqyrylǵan qarajatty jasyrý úshin joıyldy» degen pikirdiń negizsiz ekenin aıtady. Onyń oıynsha, buǵan deıin tekseris júrgizgen Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti atalǵan fılmniń dekorasııasynan esh min tappaǵan.
– О́rt sóndirý qyzmeti oqıǵa ornyna jeti mınýtta jetti. Janýdyń júktemesi óte joǵary temperatýrany týdyryp órttiń tez taralýyna yqpal etti. Arnaıy saraptama taǵaıyndaldy. Polısııa departamentiniń jedel-tergeý toby jáne órt zerthana laboratorııasy zertteý jumystaryn júrgizdi. Materıaldar jınaqtalyp, bir táýliktiń ishinde polısııa departamentine joldandy. Istiń mán-jaıy quzyrly orynnyń tergeý amaldary aıaqtalǵan soń anyqtalýǵa tıis, – deıdi Almaty qalalyq TJD resmı ókili Gúldana Nurymbetova. Polısııa departamentiniń ókilderi de tergeý amaldary áli jalǵasyp jatqanyn jetkizdi. Sondyqtan oqıǵanyń neden bolǵany týraly kesip-piship aıtý qıyn.
Buǵan deıin de basynan daý arylmaǵan «Qazaqfılm» aýmaǵynda bolǵan órttiń naqty sebep-saldary aldaǵy ýaqytta anyqtala jatar. Bastysy óner ordasynyń ǵasyrǵa júk bolarlyq baı murasy saqtalǵan biregeı mýzeıi men ákimshilik ǵımaraty din aman. Qazaq mádenıetiniń jaýhar týyndylaryna balanatyn qanshama kınotýyndylar dúnıege kelgen «Qazaqfılm» kınostdýdııasyn tek kıno salasynynyń mamandary ǵana emes, kúlli jurt – qazaq kınosynyń altyn tuǵyry dep esepteıdi. Sháken Aımanov, Sultan Qojyqov sekildi dara tulǵalardyń izi qalǵan óner ordasynyń irgesi berik bolǵaı.
ALMATY
