Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Alash balasyn attan túsirgen alaǵaı da bulaǵaı zamanda sol jolymyzdan jańylyp, qaınar bulaqtyń qaıda qalǵanyn bilmeı qalyp edik. Qosh! Azattyqtyń altyn tańy atqanda ata jolyn Ata Zań jalǵady. Aqıqattyń aldaspanyna aınalǵan sol qundy qujattyń qabyldanǵanyna da, mine shırek ǵasyr tolyp otyr.
Iá, osydan tup-týra 25 jyl buryn el bolyp ekshep, halyq bolyp qalap alǵan Konstıtýsııamyz qabyldandy. Egemendiktiń eń úlken belgisi de, eń qundy syıy da osy boldy. Jetpis jyl sergeldeńge salǵan alyp ımperııanyń irgesi qaýsap, óz aldyna otaý qurǵan jas memlekettiń joly aıqyndaldy. Sondyqtan bolar, Ata Zań dese, aýyzǵa aldymen «Alashtyń aıbary, qazaqtyń qaıraǵy» degen sózder túsedi. Aıbarymyzdyń aspandap, túndigimizdiń túrilgeni – Alash rýhynyń tirilgeni! Keńes ókimetiniń kerzi etigine taptalǵan qaıratymyzdyń qaıta túlegeni!
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bir sózinde: «Halqymyzdyń zań ústemdigine, adamdardyń negizgi quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etýge umtylysy tól tarıhymyzda aıqyn kórinis tapqan.
Ozyq álemdik tájirıbeni, tarıhı jáne ulttyq dástúrlerdi arqaý etken Qazaqstan Konstıtýsııasy halqymyzdyń birligi men memleket táýelsizdiginiń berik negizi sanalady. Ata Zań azamattarymyzdyń múddesine qyzmet etip, elimizdi odan ári damytýǵa septigin tıgize beredi», degen edi. Sol negizden aıyrylýǵa bolmaıdy. Sebebi Ata Zań – táý eter táýelsizdigimizdiń aıqyn aınasy, Máńgilik eldiń máýeli báıteregi ispetti. Onda súıem jer úshin súıegin berip, azattyqty ańsap ótken balalardyń muraty, atalardyń amanaty bar. Baıandy bolashaqqa degen selkeýsiz senim de, kemel keleshekke degen úkili úmit te osy Konstıtýsııada kórinis tapqan.
«Biz, ortaq tarıhı taǵdyr biriktirgen Qazaqstan halqy, baıyrǵy qazaq jerinde memlekettilik qura otyryp, ózimizdi erkindik, teńdik jáne tatýlyq murattaryna berilgen beıbitshil azamattyq qoǵam dep uǵyna otyryp, dúnıejúzilik qoǵamdastyqta laıyqty oryn alýdy tileı otyryp, qazirgi jáne bolashaq urpaqtar aldyndaǵy joǵary jaýapkershiligimizdi sezine otyryp, ózimizdiń egemendik quqyǵymyzdy negizge ala otyryp osy Konstıtýsııany qabyldaımyz». Ata Zańda jazylǵan alǵashqy sóılem osylaı bastalady. Túzep te, kúzep te otyrǵanymyz joq. Qaz-qalpynda berip otyrmyz. Nege? Sebebi Ata Zań degenimiz halyqtyń sózi, halyqtyń ózi! Odan únemi ulttyń úni estilip turady! Eń qundy qujatymyzdyń eldiń sózimen bastalý syry da – osynda!
El Konstıtýsııa – egemendigimizdi erekshelep, azattyǵymyzdy aıqyndap tur! Oǵan daý joq. «30 tamyzda Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń qabyldanǵanyna 25 jyl tolady. Kez kelgen eldiń basty zańy bir kúnde paıda bolmaıdy. Respýblıkamyzdyń damý jolynda Konstıtýsııanyń alar orny erekshe. Táýelsiz elimizdiń Negizgi Zańy ýaqyt synynan súrinbeı ótip, adamzattyq qundylyqtardy ornyqtyrýǵa zoryqpal etti. Oǵan taǵylymdy tarıh pen ómir taspasyndaı bolyp ótken shırek ǵasyrlyq ýaqyt kýá», deıdi Konstıtýsııalyq Keńestiń tóraǵasy Qaırat Mámı.
Onyń aıtýynsha, Ata Zańdy bilý, oǵan baǵyný, ony qurmetteý – árbir demokratııalyq memleket úshin árqashan ózekti mindet bolyp qala bermek. Konstıtýsııa – elimizdiń tiregi, táýelsizdigimizdiń tuǵyry, bizdiń barsha tabystarymyzdyń bastaýy. Qoǵam men melekettiń bolmys-bitimin, ishki-syrtqy baǵytyn aıqyndaıtyn, azamattardyń múddeleri men qundylyqtaryn qorǵaıtyn basty qujat. «Búginde qanaty qataıǵan, armany asqaq Respýblıkamyzdyń Konstıtýsııalyq kelbeti 1995 jyly 30 tamyzda bolǵan búkilhalyqtyq referendýmda anyqtaldy. Sol ýaqyttan bastap Elbasy usynyp, halyq maquldaǵan qoldanystaǵy Konstıtýsııanyń negizinde tynys-tirshiliktiń barlyq salalarynda reformalar júrgizilip, qoǵamdyq qundylyqtar júıesinde túbegeıli ózgerister oryn tapty. Azamattar konstıtýsııalyq erkindikke ıe boldy. Erkin ómir súrý, kásibin tańdaý bostandyǵyna jetti. Shırek ǵasyr ishinde qoldanystaǵy Konstıtýsııa óziniń ómirsheńdigin jáne damýdyń joǵary qarqynyn qamtamasyz ete alatyn áleýetin dáleldedi», dep túıedi Q.Mámı.
Elbasy usynǵan elimizdegi eń negizgi qujatty qalyń buqara qoldady. Ata Zańǵa atústi qaramaıtyn arda halqymyz onyń jazylýy men ázirlenýinde Tuńǵysh Prezıdentimizdiń taǵdyrsheshti ról atqaryp, eren eńbek sińirgenin de jaqsy biledi. Konstıtýsııany qabyldaýdaǵy Elbasynyń eńbegin sheteldik sarapshylar da moıyndap, joǵary baǵalaıdy. Máselen, halyqaralyq sarapshy, Grýzııanyń Konstıtýsııalyq Sotynyń burynǵy tóraǵasy, Ádilet mınıstri Georgıı Papýashvılı «Grýzııanyń Konstıtýsııalyq Sotynyń tóraǵasy, keıin Eýropa keńesi venesııalyq komıssııasynyń múshesi laýazymdaryn atqaryp júrgen kezimde qyzmet babyna baılanysty halyqaralyq konferensııalar men kezdesýlerge jıi qatysyp turdym. 2017 jyly venesııalyq komıssııasynyń múshesi retinde Qazaqstan Konstıtýsııasyn reformalaý jumysyna sarapshy retinde qatysyp, Úkimet pen Parlament Senatyna jáne Májiliske aýqymdy quzyret berý, Sot bıligin jetildirý, Konstıtýsııalyq Keńestiń róli máseleleri qaralǵan edi. Sol kezde venesııalyq komıssııa Qazaqstan Konstıtýsııasyn reformalaý jumysyna óte joǵary baǵa berdi. Sebebi reforma kezinde jasalǵan ár qadam, qabyldanǵan ár sheshim Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kóregendiginiń jemisi ekeni aıqyn ańǵarylyp turdy», dep aǵynan jarylady.
Bul oıdy Konstıtýsııalyq Keńestiń múshesi, zań ǵylymdarynyń doktory Vıktor Malınovskıı de qýattap otyr. «Nursultan Nazarbaevtyń kóregendigi men kóshbasshylyq qasıetininiń arqasynda Qazaqstanda konstıtýsııalyq úrdisti júzege asyra alatyn júıeli jumys qalyptasty. Respýblıkalyq referendýmda Qazaqstan Konstıtýsııasynyń qabyldanýy arqyly Elbasy halqymyzdy túrli keleńsizdikten qorǵaı alatyn taǵdyrsheshti sheshim jasady. Tuńǵysh Prezıdentimiz óziniń sheshimderi men bastamalary arqyly Qazaqstanyń Konstıtýsııasyna degen adaldyǵy men janashyrlyǵyn tanytyp keledi», deıdi ǵalym.
Táýelsiz elimizdiń tamyryn tap basyp, taǵdyryn tarazylaǵan osynaý 25 jylda Ata Zańnyń artyqshylyǵy aıryqsha aıqyndaldy. Áli de aıqyndala túseri aqıqat. Sebebi shırek ǵasyrda ýaqyt tezinen ótip, zamana shyndyǵynda shyńdalǵan búgingi el Konstıtýsııasyna eń úlken baǵany bolashaq urpaq beredi!
