Qazaqstan • 28 Tamyz, 2020

Altyn qazyq

61 ret kórsetildi

Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Qazaq tarıhynda qazaq uıalatyndaı eshteńe joq», deıdi. Uıalmaıtynymyz – Uly dala tósinde ulttyń uıatyn túgendep, ómirlik ustanymyn shegendegen óz jolymyz boldy. «Qasym hannyń qasqa joly», «Esim hannyń eski joly», áz Táýkeniń «Jeti jarǵysy» edi Qazaq eliniń qaınar bulaǵy.

Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»

Alash balasyn attan túsirgen alaǵaı da bulaǵaı zamanda sol jolymyzdan jańylyp, qaınar bulaqtyń qaıda qalǵanyn bilmeı qalyp edik. Qosh! Azattyqtyń altyn tańy atqanda ata jolyn Ata Zań jalǵady. Aqıqattyń aldaspanyna aınalǵan sol qundy qujattyń qabyldanǵanyna da, mine shırek ǵasyr tolyp otyr.

Iá, osydan tup-týra 25 jyl buryn el bolyp ekshep, halyq bolyp qalap alǵan Konstıtýsııamyz qabyldandy. Egemendiktiń eń úlken belgisi de, eń qundy syıy da osy boldy. Jetpis jyl sergeldeńge salǵan alyp ımperııanyń irgesi qaýsap, óz aldyna otaý qurǵan jas memlekettiń joly aıqyndaldy. Sondyqtan bolar, Ata Zań dese, aýyzǵa aldymen «Alashtyń aıbary, qazaqtyń qaıraǵy» degen sózder túsedi. Aıbarymyzdyń aspandap, túndigimizdiń túrilgeni – Alash rýhynyń tirilgeni! Keńes ókimetiniń kerzi etigine taptalǵan qaıratymyzdyń qaıta túlegeni!

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bir sózinde: «Halqymyzdyń zań ústem­digine, adamdardyń negizgi quqyqtary men bostandyqtaryn qam­tamasyz etýge umty­lysy tól tarıhymyzda aıqyn kórinis tap­qan.

Ozyq álemdik tájirıbeni, tarıhı jáne ulttyq dástúrlerdi arqaý etken Qazaqstan Konstıtýsııasy halqymyzdyń birligi men memleket táýelsizdiginiń berik negizi sanalady. Ata Zań azamattarymyzdyń múddesine qyzmet etip, elimizdi odan ári damytýǵa septigin tıgize beredi», degen edi. Sol negizden aıyrylýǵa bolmaıdy. Sebebi Ata Zań – táý eter táýelsizdigimizdiń aıqyn aınasy, Máńgilik eldiń máýeli báıteregi ispetti. Onda súıem jer úshin súıegin berip, azattyqty ańsap ótken balalardyń muraty, atalardyń amanaty bar. Baıandy bolashaqqa degen selkeýsiz senim de, kemel keleshekke degen úkili úmit te osy Konstıtýsııada kórinis tapqan.

1

«Biz, ortaq tarıhı taǵdyr biriktir­gen Qazaqstan halqy, baıyrǵy qazaq jerinde memlekettilik qura otyryp, ózimizdi erkindik, teńdik jáne tatýlyq murattaryna berilgen beıbitshil azamattyq qoǵam dep uǵyna otyryp, dúnıejúzilik qoǵamdastyqta laıyqty oryn alýdy tileı otyryp, qazirgi jáne bolashaq urpaqtar aldyndaǵy jo­ǵary jaýapkershiligimizdi sezine otyryp, ózimizdiń egemendik quqy­ǵymyzdy negizge ala otyryp osy Konstı­týsııany qabyldaımyz». Ata Zańda jazylǵan alǵashqy sóılem osy­laı bastalady. Túzep te, kúzep te otyr­ǵanymyz joq. Qaz-qalpynda berip otyrmyz. Nege? Sebebi Ata Zań degeni­miz halyqtyń sózi, halyqtyń ózi! Odan únemi ulttyń úni estilip tura­dy! Eń qundy qujatymyzdyń eldiń sózimen bastalý syry da – osynda!

El Konstıtýsııa – egemendigimizdi erekshelep, azattyǵymyzdy aıqyn­dap tur! Oǵan daý joq. «30 tamyzda Qazaqstan Respýblıkasy Konstı­týsııasynyń qabyldanǵanyna 25 jyl tolady. Kez kelgen eldiń bas­ty zańy bir kúnde paıda bolmaıdy. Res­pýb­lıkamyzdyń damý jolynda Konstı­týsııanyń alar orny erekshe. Táýelsiz elimizdiń Negizgi Zańy ýaqyt syny­nan súrinbeı ótip, adamzattyq qundylyqtardy ornyqtyrýǵa zoryq­pal etti. Oǵan taǵylymdy tarıh pen ómir taspasyndaı bolyp ótken shı­rek ǵasyrlyq ýaqyt kýá», deıdi Konstıtýsııalyq Keńestiń tóraǵasy Qaırat Mámı.

Onyń aıtýynsha, Ata Zańdy bilý, oǵan baǵyný, ony qurmetteý – ár­bir demokratııalyq memleket úshin árqashan ózekti mindet bolyp qala bermek. Konstıtýsııa – elimizdiń tiregi, táýelsizdigimizdiń tuǵyry, bizdiń barsha tabystarymyzdyń bastaýy. Qoǵam men melekettiń bolmys-bitimin, ishki-syrtqy baǵytyn aıqyndaıtyn, aza­mat­tardyń múddeleri men qun­dy­lyq­­taryn qorǵaıtyn basty qujat. «Búginde qanaty qataıǵan, armany asqaq Respýblıkamyzdyń Konstı­tý­sııalyq kelbeti 1995 jyly 30 tamyzda bolǵan búkilhalyqtyq referendýmda anyqtaldy. Sol ýaqyttan bastap Elbasy usynyp, halyq maquldaǵan qoldanystaǵy Konstıtýsııanyń negi­zinde tynys-tirshiliktiń barlyq salalar­ynda reformalar júrgizilip, qoǵam­dyq qundylyqtar júıesinde túbe­geıli ózgerister oryn tapty. Aza­mattar konstıtýsııalyq erkindikke ıe boldy. Erkin ómir súrý, kásibin tańdaý bostandyǵyna jetti. Shırek ǵasyr ishinde qoldanystaǵy Konstıtýsııa óziniń ómirsheńdigin jáne damýdyń joǵary qarqynyn qamtamasyz ete alatyn áleýetin dáleldedi», dep túıedi Q.Mámı.

Elbasy usynǵan elimizdegi eń negizgi qujatty qalyń buqara qol­da­dy. Ata Zańǵa atústi qaramaıtyn arda halqymyz onyń jazylýy men ázirle­nýinde Tuńǵysh Prezıdentimizdiń taǵdyr­sheshti ról atqaryp, eren eńbek sińir­genin de jaqsy biledi. Konstı­týsııany qabyldaýdaǵy Elbasynyń eńbegin sheteldik sarapshylar da mo­ıyndap, joǵary baǵalaıdy. Máse­len, halyqaralyq sarapshy, Grýzııa­nyń Konstıtýsııalyq Sotynyń buryn­ǵy tóraǵasy, Ádilet mınıstri Geor­gıı Papýashvılı «Grýzııanyń Konstı­týsııalyq Sotynyń tóraǵasy, keıin Eýropa keńesi venesııalyq komıs­sııa­synyń múshesi laýazymdaryn atqaryp júrgen kezimde qyzmet babyna baılanysty halyqaralyq konferensııa­lar men kezdesýlerge jıi qatysyp turdym. 2017 jyly venesııalyq komıs­sııasynyń múshesi retinde Qazaq­stan Konstıtýsııasyn reformalaý jumysyna sarapshy retinde qatysyp, Úkimet pen Parlament Senatyna já­ne Májiliske aýqymdy quzyret berý, Sot bıligin jetildirý, Kons­tı­tý­­sııa­lyq Keńestiń róli másele­leri qaral­­ǵan edi. Sol kezde venesııalyq komıs­­sııa Qazaqstan Konstıtýsııasyn refor­­malaý jumysyna óte joǵary baǵa berdi. Sebebi reforma kezinde jasal­­ǵan ár qadam, qabyldanǵan ár sheshim El­basy Nursultan Nazarbaev­tyń kóre­­gendiginiń jemisi ekeni aıqyn ańǵa­rylyp turdy», dep aǵynan jarylady.

Bul oıdy Konstıtýsııalyq Keńes­tiń múshesi, zań ǵylymdarynyń doktory Vıktor Malınovskıı de qýattap otyr. «Nursultan Nazarbaevtyń kóre­gen­digi men kóshbasshylyq qasıe­tininiń ar­qasynda Qazaqstanda konstı­týsııa­lyq úrdisti júzege asyra alatyn júıeli jumys qalyptasty. Respýb­lıka­lyq referendýmda Qazaqstan Konstı­týsııasynyń qabyldanýy arqy­ly Elbasy halqymyzdy túrli keleń­siz­dik­ten qorǵaı alatyn taǵdyr­sheshti sheshim jasady. Tuńǵysh Prezı­dentimiz óziniń sheshimderi men basta­malary arqyly Qazaqstanyń Kons­tı­týsııa­syna degen adaldyǵy men jana­shyr­lyǵyn tanytyp keledi», deıdi ǵalym.

Táýelsiz elimizdiń tamyryn tap basyp, taǵdyryn tarazylaǵan osynaý 25 jylda Ata Zańnyń artyqshylyǵy aıryqsha aıqyndaldy. Áli de aıqyn­dala túseri aqıqat. Sebebi shırek ǵasyrda ýaqyt tezinen ótip, zamana shyn­dyǵynda shyńdalǵan búgingi el Kons­tıtýsııasyna eń úlken baǵany bolashaq urpaq beredi!

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar