Baqytty bolý qas-qaǵym edi,
Shabytyń barda mazdaǵan.
Bir óleń jazyp tastaǵym keldi,
О́zgeler áli jazbaǵan...
Barlyq aqynnyń asyl armany osy. О́zgelerdiń oıyna oralmaǵan, úsh uıyqtasa da túsine kirmegen, aýyz ashtyryp, kóz jumdyratyn bir О́leń... Áı, biraq ol ilýde bir aqynnyń ǵana enshisine buıyratyn baqyt qoı. Qadyr, Jumeken, Tólegen, Meńdekesh sııaqtylardyń... Aıtqandaı, solardyń sapyna qosyp, amandyǵyn syrttaı tilep júretin taǵy bir aqyn aǵam bar. Esimi Amanqos Ershýov. Joǵarydaǵy bir tamshydaı ýyz jyr sonyki. Ekeýmiz bir jerdiń topyraǵynan jaralǵanbyz. Jem ózeniniń boıyndaǵy Aqkıiztoǵaı aýylynan. Bul jerde Beket ata dúnıege kelgen.
Baqytty bolý qas-qaǵym edi,
Shabytyń barda mazdaǵan.
Bir óleń jazyp tastaǵym keldi,
О́zgeler áli jazbaǵan...
Barlyq aqynnyń asyl armany osy. О́zgelerdiń oıyna oralmaǵan, úsh uıyqtasa da túsine kirmegen, aýyz ashtyryp, kóz jumdyratyn bir О́leń... Áı, biraq ol ilýde bir aqynnyń ǵana enshisine buıyratyn baqyt qoı. Qadyr, Jumeken, Tólegen, Meńdekesh sııaqtylardyń... Aıtqandaı, solardyń sapyna qosyp, amandyǵyn syrttaı tilep júretin taǵy bir aqyn aǵam bar. Esimi Amanqos Ershýov. Joǵarydaǵy bir tamshydaı ýyz jyr sonyki. Ekeýmiz bir jerdiń topyraǵynan jaralǵanbyz. Jem ózeniniń boıyndaǵy Aqkıiztoǵaı aýylynan. Bul jerde Beket ata dúnıege kelgen.
Bir kezde Jánibek hanǵa Asanqaıǵynyń: «Qyrynda kıik jaılaǵan, sýynda balyq oınaǵan ...oıyna kelgen asyn jeıtuǵyn Jemde keńes qylmadyń, Jemnen de eldi kóshirdiń», dep ókpeleıtini bar emes pe?!
Arý Jem-aý,
Arý Jem –
Jan dertime dárý Jem!
Meniń Mysyr Shárimsiń.
Namysymsyń, Arymsyń.
Dámi aýzymnan ketpegen,
Meniń, meniń alǵashqy,
Gúl mahabbat – balymsyń.
Júrektegi jalynsyń,
Umytylmas ánimsiń.
Qajetterim ózińnen,
Tabylmasyn, tabylsyn.
Jarylaıyn aǵymnan,
Mende, mende júrek bar,
О́zińdi ańsap saǵynǵan.
Mende, mende tilek bar,
Nur armanǵa baǵynǵan.
Súńgigenmin, júzgenmin
qasıetti sýyńa,
Beket atam shomylǵan...
Osy aýyldaǵy Jem tolqynyna shomylyp ósken aqyndar Qabıbolla Sydıyqov, Meńdekesh Satybaldıev aǵalarym men О́tegen Oralbaev inimiz jáne bar. Amanqos óz zamandastarynan erte, mektep qabyrǵasynda-aq tanyldy. Ustazy aqyn Janash Nurmahanovtan dáris alǵan balań aqynnyń balapan jyrlary arakidik aýdandyq gazette jarııalanyp júrdi de, Gýrev pedagogıkalyq ınstıtýtynyń stýdenti bolǵan kezde kemeldenip, oblystyq gazettiń betinde jarııalanǵan ár óleńi oqyrmanyn tamsanta, tańǵaldyra bastady. Jyr súıer qaýym onyń jańa óleńderin asyǵa kútetin boldy. Jaryq juldyz tez tanylady emes pe?! Ádebıet synshysy, ǵalym Zeınolla Qabdolovtyń jiti kózi birden: «Qazaq ádebıetine jańa Qasym keldi...», dep jalpaq álemge jar saldy.
Aq bulttar, ala bulttar,
qara bulttar,
Qarasań aspanda da
alalyq bar.
Bireýde jas ta bolsa
danalyq bar,
Bireýde qart ta bolsa
shalalyq bar,
– dep balań kezinde-aq fılosofııalyq oıdy bir shýmaqqa syıǵyza qoıǵan Amanqos naǵyz týma aqyn retinde baǵalanyp, onyń aty jyr qumarlar aýzynan túspegen. Ol kezde Amanqostyń kitaby shyqpaq túgili shyǵarmalaryn baspaǵa daıyndaý da oıynda joq bolatyn.
Jyryna berildim de
qulaq túrdim,
Basymnan baıǵus
oıdy laqtyrdym.
Qasymnyń keler degen
bir Qasymy,
О́zimnen senbisiń dep
surap turdym,
– dep ózi aıtqandaı, kitaby shyqpaı-aq bárimiz de qazaq poezııasyna jańa Qasym keldi dep bildik. Ustaz tutyp, óleńimizdi onyń dárejesine jetkizýge tyrystyq.
Amanqostyń «Tús jáne altyn balyq» atty óleńi bar. Túsinde aqynnyń qarmaǵyna Pýshkınniń ertegisindegideı altyn balyq túsedi de: «meni jiberińiz, ne tileseńizde oryndaımyn» deıdi ǵoı. Sonda aqyn: «Kitabymdy baspadan jıi shyǵar, men bolaıyn uly aqyn dúrildeter» degisi kelip turady da, ony aıtpaı, ún-túnsiz bosatyp jiberip, óleńdi bylaı aıaqtaıdy:
Altyn balyq keshirshi
kóshetindi,
Saǵan tilek aıtpadym
neshe túrli.
Eshkimniń jeteginsiz
maqsatyma,
Jetermin talqan qylyp
tós etimdi.
Amanqos ta, bizde shynynda da eshkimniń jetegine ermedik. О́z betimizshe tirlik qyldyq. Múmkindigi bola tura, ıaǵnı, Á.Sársenbaev, Z.Qabdolov, J.Moldaǵalıev aǵalarynyń «Qalamgerler ortasy – Almatyǵa aýyssaıshy», degenderine elp ete túspedi, Jem ózeni baıaý ǵana syldyrap aǵyp jatatyn Aqkıiztoǵaıyn qımady. Mine, týǵan jerge degen mahabbat. «Aýylda da aqyn bar» degen óz qaǵıdasyn dáleldedi. Aýyl mektebinde ádebıetten dáris bere júrip, aıadaı ǵana Aqkıiztoǵaı aýylynan respýblıkaǵa tanymal О́tegen Oralbaev, Qarjaý Orazbaev, Tementaı Ádilhanov, Sáýlesh Shátenova, Amantaı Ospanov jáne óz perzenti Marjan Ershýova tárizdi aqyndardy tárbıelep shyǵardy. Áke jolyn qýýdy maqsat etken Marjan óz jyrlaryn poezııa bıiginen túsirmeı kele jatqan aqyn qyz, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, birneshe kitaptyń avtory.
Amanqostyń «Keleshegim –kókjıegim», «Shyrqaý», «Shopan balasy», «Jylqyshynyń uly», «Oısylqara», «Altyn bosaǵa», «Shuǵylaly shaqtar», «Pir Beket pen jyr zeket», «Oǵylandy» jyr kitaptary men «Jaraly jyldar», «Máńgilik mahabbat» dramalyq shyǵarmalary oqyrmandardyń ystyq yqylasyna bólendi. «Qurmet Belgisi» ordeniniń ıegeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri, respýblıka halyq aǵartý isiniń úzdigi.
Búginde Atyraý aımaǵy aqynnyń 70 jyldyǵyn toılaýda. Aqynyn ardaqtaǵan elge rızamyz.
Aıtýar О́TEGENOV,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi.
