«Ádiletti memlekettiń» túpqazyǵy – sot júıesin odan ári jetildirý

Eldiń múddesine qyzmet etetin mem­lekettiń jańa stan­dart­taryn ázirleý úshin kóp jumys atqarýymyz kerek. Osy turǵyda quqyq qorǵaý jáne sot júıelerine negizgi ról júk­te­ledi. Bul salaǵa reforma asa qajettigin  kórsetti.

Memleket basshysy Qazaq­stan halqy­na Joldaýynda qazirgi kúrdeli jaǵ­daıda aldy­myzda turǵan basty mindet – áleýmettik-ekonomıkalyq turaq­tylyqty, jumys oryndaryn jáne halyqtyń tabysyn saqtap qalý jáne azamat­tardyń laıyqty ómir súrýine jaǵdaı jasaý, olardyń quqyqtaryn qorǵaý, zań ústemdigin qamtamasyz etý, al jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtý árqaısysymyzdyń min­detimiz ekendigin, «Halyq únine qulaq asatyn memleket» – bul, shyn mánisinde, «Ádi­letti memleket» qurý tujy­rym­damasy» ekenin jáne sottarǵa azamattardyń máselelerin tyń­dap, kórip qana qoıý jetkiliksiz, eń bastysy – durys jáne ádil sheshim shyǵarýdy tapsyrdy. Osyǵan baılanys­ty, Qazaqstan Prezıdenti Ákimshiliginiń janynan quqyq qorǵaý jáne sot júıesin reformalaý jónindegi ókiletti komıssııa qurylyp jatqandyǵyn atady.

Onyń ishinde 10 jyldaı bu­ryn «Medıasııa týraly» zań qabyldanyp, ázirge onyń ná­tıjesine kóńil tolmaı­tyndyǵyn aıtyp, osy jaǵdaıdy túzetý kerektigin, ári qaraı nátıjeli jo­s­par jasap, ony mindetti túr­de iske asyrýdy tapsyrdy.

Atalǵan reforma medıasııaǵa qatys­ty, ol tek sot salasyna qatysty talap dep túsiný du­rys emes ekenin bizdiń jer­gilikti basqarý organy men quqyq qorǵaý organdary jiti nazarǵa alsa, bul istiń oń sheshim tabatynyna senimdimiz.

Sonymen qatar Memleket basshysy sybaılas jemqor­lyq­qa qatysty qylmys jasaǵan­dar­ǵa shartty túrde merzi­minen bu­ryn bosatý sharasy qol­da­nyl­maıtynyn, jemqor­lyqpen ustal­ǵandardyń memlekettik qyzmette jáne kvazımemleket­tik sektorda jumys isteýine ómir boıyna tyıym salatyn qaǵıda qatań saqtalýy kerektigin, sybaılas jemqorlyq derekteri týraly habarlaǵan adamdardy zań júzinde qorǵaıtyn júıe qalyptastyrý qajet ekendigine kóńil burý qajettiligin aıtty.

Joldaýda qoıylǵan mindet­terdi júzege asyra otyryp, sot júıesi jeke­men­shikti qorǵaýǵa, quqyq ústemdigi men barshanyń zań aldyndaǵy teńdigin qam­ta­masyz etýge baǵyttalǵan jań­ǵyrtý jumystaryn odan ári jalǵastyryp, jeke jáne zań­dy tulǵalardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýdyń keń aýqymdy múmkindikterin asha túsýdi kózdep otyr.

Táýelsizdik jyldarynyń bederinde Qazaqstan Sýdıalar odaǵynyń jeti sezi ótti. Sonyń ishinde  Sýdıalar odaǵynyń kezekten tys VII sezin 2016 jyl­dyń aıtýly sharalarynyń biri dep bilemin. Memleketimizdiń odan ári damýynyń baǵdarshamy bolǵan «100 naqty qadam» Ult josparynyń 29-qadamynda Sýdıalar sezin ótkizý týraly másele der kezinde kóterilgen ma­ńyzdy shara bolyp, sot júıe­siniń tarıhyna jazyldy. Onda sot júıesiniń bolashaqtaǵy damý basymdyqtary aıqyndaldy.

2016 jyly 20 qarashada ót­ken, Res­pýblıka sýdıalarynyń VII sezine kóz júgirtsek, Elba­sy­myz Nursul­tan Nazar­baev­tyń Qazaqstan Respýblı­ka­syndaǵy quqyqtyq saıasatty jetildirý, sot jú­ıesin odan ári damytý baǵytyndaǵy sot júıesine qoıǵan talaptary da, aıt­­qan tilekteri de az emes bolatyn. VII sezde  sýdıalardyń jańa Ádep kodeksi qabyldandy. Qabyldanǵan sýdıa­lyq Ádep kodeksiniń talaptaryna saı, azamattar sýdıalardyń áreketine qatysty arnaıy qurylǵan Joǵa­ry Sot keńesiniń janyndaǵy Sot jıýrıine shaǵym­dana alady. Sezd jumysynyń barys­ynda otandyq sot júıesiniń táýel­sizdik alǵan jyldar ishin­de jetken jetistikteri jáne sheshilýge tıisti min­detteri men maqsattary týraly keń aýqymdy máseleler talqylanyp, búkil sýdıalar qaýymy aldynda Ult jos­parynyń zań ústemdigin qamtamasyz etý­men baılanysty salasynyń óz ýa­qy­tynda ári tıisti deńgeıde iske asy­rylǵanyn atap kórsetti. Sonymen qatar VII sezde qabyldanǵan jańa Ádep kodeksi sýdıalardyń mi­nez-qulyq joralǵylarynyń Ban­golor qaǵıdattary men úzdik halyqaralyq tájirıbelerge negizdelip jasalyp, qaǵıdattary qazir­gi zamanǵy ǵylymı aına­lymdaǵy eń­bek­terde dálelin tapqan jáne iste sy­nal­ǵan sýdıa­lardyń ádep normalary men el damýynyń strategııalyq basym­dylyqtaryna qaraı jańartyldy. Onda sýdıanyń jalpy etıkalyq ustanymdary men kásibı qyz­metin atqarý kezindegi, otbasy men turmystaǵy ádep ustanym­dary bólek-bólek úsh taraýda naqtylanǵan.

Qazirgi tańda, sot zaldary beınebaılanys qurylǵylarymen 100 paıyzǵa jabdyqtaldy. Beıne­baılanys júıesi sot tóre­ligin qashyqtan júrgizýge múm­kin­dik beredi. Máselen, qazirgi tańda eli­mizdegi sottar basqa óńirdegi adam­nan qashyq­tan kýá retinde jaýap alý múmkin­digin utymdy paıdalaný­da. Buǵan qosa, beınebaılanys júıesi bas bos­­tan­dyǵynan aıyrý oryndaryn­da jáne tergeý abaqtysynda otyrǵan sot­talǵan nemese tergeýde júrgen adam­­dardy tasy­maldamaı-aq jaýap alý úshin qol­danylady. Sonymen qatar sot ádildigin júzege asyrýdyń  jurtshylyq­qa ashyq­tyǵyn, jarııalylyǵyn jáne qoljetim­diligin qamtamasyz etý maq­satynda respýb­lıkadaǵy barlyq sottar­dyń qyz­meti týraly úsh tilde (qazaq, orys, aǵyl­shyn) aqparat usynatyn Joǵarǵy Sottyń www.sud.gov.kz resmı veb-saıty aza­mattardyń sot qyzmetin elektron­dy servıs arqyly alýyna ońtaıly múm­kin­dik týǵyzdy. Buqaralyq aqpa­rat qu­ral­darymen osy baǵytta da júıe­li túrde qarym-qatynas ornap, qoǵam­ǵa qyzyǵýshylyq týdyrǵan qandaıda bir ister bo­ıynsha aqparattar lezde usyny­lý­da. Barlyq sottardyń  saıtynda «Sot kabıneti» servısi iske qosyldy. Sot­qa kelý­shilerdiń sergeldeńge túspeýi maq­­satynda, osy servıstiń arqasynda elek­t­rondy sıfrly qoltańbaǵa ıe aza­mat­tar qazirgi tańda úıinen nemese keń­se­den shyqpaı-aq sotqa talap qoıý aryz, shaǵym, ótinish, pikir nemese qarsy talap qoıý aryzdy elektrondy túrde berip, memlekettik baj salyǵyn onlaın rejimde tóleýde. Son­daı-aq «Sıfr­ly Qazaqstan» memlekettik baǵdar­lama­synyń mazmunymen tolyq úılesim ta­ýyp otyr. Sot júıesinde zamanaýı tehnı­ka­lar­dy engizý jáne qoldaný sot isin júr­gizýdi jeńildetedi, bıýrokratııalyq keder­gilerdi joıady, sybaılas jemqor­lyq táýekelderin tómen­detedi, azamat­tar­dyń ýaqyty men qarajatyn únem­deıdi, el turǵyndary úshin sot júıesiniń  barynsha aıqyn­dyǵy men qoljetimdiligine múmkindik beretindigi aıtyldy.

Osy ýaqytta, respýblıkanyń sot júıesiniń qaıta reformalanýy qoǵam­da oń baǵa alyp, jurtshylyqtyń senim­diligin arttyryp, sot júıesiniń bedelin odan ári joǵarylatqany, sot júıesi aldynda qoıǵan talap­tarynyń tııanaqty oryndalyp otyrǵanyn aıǵaqtaıdy.

Sonymen  joǵaryda atalǵan sezde sýdıalar qaýymdas­tyǵy­nyń aldyna qoıylǵan mindetter de tolyǵy­men oryndaldy dep aıtýǵa bolady. Sot tóre­liginiń ashyq­tyǵy men qoljetim­diligin qamtamasyz etýge qajetti múm­kin­dikterdiń bári jasaldy. Sýdıa kadr­larynyń kásibı jáne adam­ger­shilik deńgeıin kóterýdiń aýqymdy sharalary jasalyp, sot prosesteriniń tolyq aýdıo­beınetaspaǵa jazylýynyń júze­ge asýy men sýdıa qadr­lary­na qoıylatyn talaptar kúsheı­tilip, sot satylarynyń ońtaı­lan­dyrylǵany aıǵaq.

Nurjan QARABAEV,

Almaty qalasy Alataý aýdandyq sotynyń sýdıasy

ALMATY