Til úırenýdegi tájirıbeler ortaǵa salynǵan kongress

Kongresstiń ashylý bary­synda sóz sóılegen Qazaq­stan halqy Assambleıasy Tór­aǵa­synyń orynbasary-Hatshylyq meńgerýshisi J.Túımebaev «Bul jıyndy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tór­aǵasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qa­zaq tili barshany biriktiretin, jas­tardy jaqyndastyratyn tatý­lyq tiline aınalýǵa tıis» degen sózimen bastaǵym kelip otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byl­tyr­ǵy jyly halyqqa arnaǵan Joldaýynda «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin» deı kele, memlekettik til mundaı dárejege jetý úshin bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerektigin qadap aıtty. Osy tapsyrmalardy júzege asyrý maqsatynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń memlekettik tildi damytýǵa arnalǵan Uly dala­nyń ultaralyq tili» res­pýblıkalyq forýmyn turaqty uıymdastyryp keledi. Nur-Sultan qalasynda júzege asqan alǵashqy forýmǵa barlyq ob­lystan qazaq tilin jatyq bi­letin, kúndelikti turmysta qol­­danyp, memlekettik tildiń da­mýy­na ózin­dik úles qosyp júr­gen júz­den astam delegasııa keldi. Nátı­jesinde, ult ókilderi jastarynyń arasynda qazaq tilin jetik meńgergenderdiń kóp­ti­gine kóz jetkizdik», dep atap ótti.

Kelesi kezekte sóz alǵan Aqpa­rat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri M.Ázilhanov «Ult­aralyq tatýlyqtyń qa­zaq­standyq modeli týraly aıt­qanda Tuńǵysh Prezıdent-Elba­sy, Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń eren eńbegin erekshe atap ótýge tıispiz. Son­daı-aq Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev halyqqa Joldaýynda «Qazaq tiliniń memlekettik til retin­degi róli kúsheıip, ult­aralyq qatynas tiline aınala­tyn kezeńi keledi» degen bolatyn. «Tili birdiń – tilegi bir» degen halqymyz. El birliginiń negizi – til birliginen bastaý alatyny belgili» dep atap ótip, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi elimizdegi etno­mádenı birlestiktermen qashanda tyǵyz qarym-qatynasta baılanys ornatýǵa múddeli ekendigin jetkizdi. M.Ázilhanovtyń aıtýynsha, 2014 jyldan beri etnomádenı birlestikter janynda memlekettik til men ár etnostyń óz ana tilin oqytý kýrstary uıymdastyrylyp keledi. Kúni búginge deıin etnos ókilderiniń 81 paıyzy oqytý kýrstarynan ótse, 2011 jyldan bastap memlekettik til oqytý ortalyqtarynda jarty mıl­lıonnan astam el azamattary til úırengen.

Respýblıka óńirlerinen kelgen etnos ókilderiniń jas­tary qazaq tiline degen qur­metin bildire otyryp, til úı­re­ný­degi ózindik tájirıbelerine toqtaldy. О́zin «Ázerbaıjan otbasynda dúnıege kelgen qazaq­pyn» dep tanystyrǵan Alma­ty oblystyq «Ognı Ala­taý» gazetiniń tilshisi Emıl Kýr­banov Taldyqorǵan qalasynyń týmasy. «Bala kezimnen qazaqsha sóılep, qazaqtardyń ortasynda óskendikten, ózimdi ázerbaıjan sezingen joqpyn. Suraǵan adamǵa únemi «qazaqpyn» dep jaýap beretinmin. 3 jasymda qazaq balabaqshasyna bardym. Joǵary oqý ornyna túserde qujattarymdy qazaq tobyna tapsyrdym» degen E.Kýrbanov atasynyń jer jánnaty Jeti­sýǵa baýyr basyp, búgingi urpa­ǵymen Qazaqstanǵa qyzmet etip jatqanyn jetkizdi.

 «Til meńgerýde ádistemelik toptamalardy jınaqtaý kerek» degen usynysyn ortaǵa salǵan Almaty oblysy, Qarasaı aýdany, Qoshmambet mektebiniń bas­taýysh synyp muǵalimi, «Qazaq tili sabaǵyn meńgerýde ústel oıyndaryn qoldaný» ádisteme­lik nusqaýlyǵyn daıyndaǵan Elnara Tashtanova til tóńire­ginde onlaın toptardyń qa­jettigin usyndy. Al Aqsý aýdany Qapal aýyldyq okrýgi ákimi apparatynyń bas mamany Vladımır Chepel «Memlekettik qyzmetshilerdi til úırený úshin aýylǵa jiberý kerek» degen usynysymen bólise kele, «Tý­ǵan eldiń memlekettik tilin bilý mindet. Al qazaq tili – uly dalanyń ultaralyq tili bolatynyna senimdimin. Halqymyzdyń «Yntymaqty elde baq turady» degen maqaly uly Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» aıtqanymen ushtasyp jatyr» dep atap ótti.

Taraz qalasynan kelgen jýr­nalıst Vıktorııa Tregýbo­va «Abaıdyń óleńinsiz ómirim­di elestete almaımyn» deıdi. «О́zim­di udaıy «orystyń qa­zaq qyzymyn» dep tanystyra­myn. Qazaq aýylynda ósip, qa­zaq mektebin bitirgendikten, mem­lekettik tildi jetik bilemin. Ana tilimizdiń mártebesin arttyrýda Assambleıa músheleri bolyp qazaq tili arqyly jet­ken jetistikterimizdi kórset­kende til úırenýshilerdiń qata­ry kóbeıedi» dep senim bildirdi. So­nymen qatar Taraz qala­syn­daǵy №34 orta mekteptiń dırektory Dınara Nuralıeva, «Kas­pıı» ýnıversıtetiniń rektory, «KÝIаB» etnomádenı birles­ti­giniń múshesi Zýlfııa Taıpova, Almaty oblystyq «Týǵan til» tatar-mádenı ortalyǵynyń jetekshisi, «Jańǵyrý jo­ly» respýblıkalyq jas­tar qozǵalysy aımaqtyq shtaby­nyń tóraǵasy Rýfına Ýsanova, Túrkistan oblysy, Koreı etno­mádenı birlestiginiń múshesi Sabı­na Pak, Ile aýdany, №18 Qaraoı orta mektebiniń muǵa­limi Valentına Talıýs, ózin Qy­zylorda oblysynyń qyzymyn dep tanystyrǵan Svetlana Krıýger, «Qazaqstan halqy Assam­bleıasy janyndaǵy Nur-Sul­tan qalalyq «Jańǵyrý joly» RJQ shtaby tór­aǵ­a­synyń orynbasary Nargızam Mah­mý­dova, taǵy basqalar til úı­re­nýdegi ádis-tásilderin ortaǵa saldy.

Jas delegattardyń júrek­jar­dy pikirlerine rızashy­lyq­taryn bildirgen jazýshy, S.Elýbaı, «Qazaq úni» gazetiniń bas redaktory Q.Isa, «Al­maty» telearnasynyń bas dırek­tory N.Jalaýqyzy, taǵy basqa­lar memlekettik tildiń qol­da­ný aıasyn keńeıtý, til már­te­besin arttyrý joldary týraly usynystaryn ortaǵa saldy.

Kongress qatysýshylary ar­naıy úndeý qabyldap, qazaq zııalylaryn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń memlekettik tildi nasıhattaý jónindegi qyz­­me­tin ilgeriletýge, onyń osy ba­ǵyttaǵy jobalaryn – «Danalyq álip­pesi» jáne «Abaı» ınterak­tıvti keshen­derin engizýge, «Qazaqtaný» jáne «Myń bala» respýblıkalyq mádenı-aǵartý jobasy, «Má­mile» qazaq tili klýbtary jáne taǵy basqa jobalardy iske asyrýǵa atsalysyp, qoldaý kórsetýge shaqyrdy.

ALMATY