Ádebıet áleminiń esigin «Qońyr kúz edi» atty aqjaýyn jyrymen qaqqan Qalıhan Ysqaqqa akademık Z.Qabdolov: «Bul qońyr kúz emes, shybynsyz jaz edi ǵoı», dep tamsanyp, jyly pikir bildirgen edi. Asqar Súleımenov te «Jas prozaıkter jáne jastar obrazy» (1962 jyly jazylǵan) degen maqalasynda Qalıhan Ysqaqtyń osy povesine toqtalyp, Qasym obrazynyń shynaıylyǵyna tereńinen boılap, jas jazýshyǵa janashyrlyqpen aqyl-keńesin aıtady. «О́mir aldynda alpysty artyna tastaǵan da debıýtant jasta. Biraq osynyń báriniń ortasynda júrgen, ol – azamat. Qasymda bul joq. Qasym bul jasqa jetken joq. Q.Ysqaqov kelesi kitaptaryn jazý ústinde (eger dop qýalap ketpese) geroıdy osy azamat jasyna jetkizý jaǵyn qarastyrýy kerek», deıdi.
Osy «Qońyr kúz edi» shyǵarmasynan bastaý alatyn lırıkalyq ton avtordyń keıingi jazylǵan shyǵarmalarynda, máselen, «Beý, aqsaq dúnıede» dármensiz sııaqty kórinedi. Aýyldyń júrek syzdatarlyq aýyr hali men Altaıdyń ný ormanynyń shabylyp, jan-janýarynyń satylýyn problema qylyp kótergen avtor bul hıkaıatta jańa stıldiń qalybyn soǵady. Buryn-sońdy shyǵarmalarynda tek qylań bergen astarly ıýmor endi ulǵaıady. Shyǵarma tili ózgerip, tartys ta údeı túsedi. Al ádebıetshiler, A.Súleımenovtiń aıtqan bazynasyn Q.Ysqaq «Tuıyq» shyǵarmasynda oryndady deıdi.
Kez kelgen qalamgerdiń tyrnaqaldy týyndysy men sońǵy shyǵarmasynyń arasynan kóp ózgeris kútetinimiz ras. Jáne ol ońdy ózgeristiń bolýy zańdy da. Máselen, buǵanasy bekip, býyny qatpaǵan jas qalamger men onyń tolysqan tustaǵy deńgeıin salystyra almaımyz. Batys ádebıetinde avtordyń qalyptasý jolynda ustanatyn úshtik teorııa bar. Eń aldymen, qalamger elikteý satysynan ótedi deıdi. Iаǵnı úlgi tutqan jazýshysyna qarap oı túzeıdi, qalamyn qaıraıdy. Tynymsyz eńbek pen rýhanı tájirıbeniń nátıjesinde ekinshi deńgeıge jetip, jazýshy atanady. Al úshinshi deńgeı – eshkimge uqsamaıtyn, óziniń jazýshylyq stılin qalyptastyra alýdan turady eken. Oǵan jetetinder neken-saıaq. Degenmen bul bıikke talpynǵan myń-mıllıon talapker bar. Úshtik teorııasy boıynsha, kóbi sonyń birinshi satysynda qalyp qoıady da, bir shoǵyry ǵana ekinshi satyǵa kóterile alady. Sóz-aq. Keıbir qalamgerlerdiń alǵashqy jáne sońǵy shyǵarmalarynan aıtarlyqtaı aıyrmashylyq kóre almaıtynymyz, bálkı, osy birinshi ne ekinshi deńgeıdiń tóńireginen ary asa almaǵandyǵynan bolar.
Bul shyǵarmashylyq toqyraýdy boldyrmaý úshin taǵy da qazirgi ǵylymdaǵy M.Gladýel usynǵan jańa teorııaǵa súıensek bolatyndaı. Onyń pikirinshe, kez kelgen salada qara úzip, top jarar maman bolý úshin talapker sol salaǵa on myń saǵatyn basy bútin arnaýy kerek eken. Bul degenińiz, kún saıyn úsh saǵat ýaqyt arnaǵanda, on jylǵa sozylatyn úderis. Ol álemge áıgili óner adamdarynyń ómirin uzaq jyldar boıy zertteý arqyly osyndaı qorytyndyǵa kelipti. Júıeli eńbek pen toqtaýsyz izdenýge negizdelgen Gladýel teorııasynyń ádebıetke de berer ıgiligi mol bolar edi. Eger álgi erejelerdi qazaq avtorlary ustansa, árıne.
Al jazýshylyqty negizgi kásip etpegen avtorlar ádebı ortada bir shyǵarmasymen ǵana esimin qaldyrdy. Máselen, M.Mıtcheldiń «Ýnesennye vetrom» atty jalǵyz romany álemniń 38 tiline aýdarylyp, birneshe dúrkin ekranızasııalandy. Qazaq ádebıetinde de bir týyndy, bir jınaǵymen ádebıetten alystaǵan qalamgerler bar: S.Smaǵulovty «Kúmis qońyraý» jınaǵymen, S.Erýbaevty «Meniń qurdastarym» jınaǵymen, Q.Shańǵytbaev «Ar» jınaǵymen, T.Jarmaǵambetovti «Otamaly» áńgimesimen, R.Raıymqulovty «Túıeli adam» povesimen, K.Qazybaevty «Yzǵar» romanymen aıtýǵa bolady. Bul esimderdiń kórkem jazýdy tastaýyna biriniń qaıratkerlik, azamattyq qyry, ekinshisiniń jýrnalıstik qyzmet joly, bolmasa aýdarmashylyq jolǵa túsýleri sebep boldy. Bálkı, sheberlik qýat jetpegendikten debıýttik shyǵarmalarmen toqtaǵan bolar, sirá.
Qazirgideı qaryshtap damyǵan ýaqytta barsha álem jazýshylary zamanaýı múmkindikterdi paıdalanyp baǵýda. Máselen, marketıng pen menedjmentti ádebıetke aralastyrmaı qazaq sóz óneriniń ilgerilemeıtinine búginde kózimiz jetip otyr. О́ıtkeni buryn halyqty kitap oqýǵa baýlysa, qazir qaı kitapty oqý kerek deıtin másele alǵa ozdy. Aqparattyq qoǵam oqyrmanǵa san-salaly, qajetti-qajetsiz dúnıelerdiń bárin usynyp otyr. Kimdi oqıtynyńyzdy talǵam sheshedi. «Qoǵam kitap oqymaıdy» degenniń ózinde qazir Paýlo Koýelo men Stıven Kıngti bilmeıtin oqyrman joq. Klassıkalyq shyǵarma atanbasa da hám estetıkalyq talap-tilekke saı kelmese de olardy barsha álem oqıdy. Bul – ádebıettegi marketıngtiń ıgiligi. Iаǵnı Qadyr Myrza Álı aıtqandaı, «aldymen sen abyroıǵa jumys isteısiń, sosyn abyroı saǵan jumys isteıdi». Menedjmenttegi jeke brend qalyptastyrý degen uǵymnyń túp tórkini osydan shyǵady. Jaqsy shyǵarma jazyp júrgen qalamgerdiń keıde kórkemdik qýaty álsiz, jutańdaý týyndy jazsa da qalyń oqyrmanyn joǵaltyp almaýynyń syry da osy «abyroıda» jatqandaı. Jáne Nobel syılyǵyn alatyn aqyn-jazýshylardyń kóbisiniń tonyn qalyńdatyp turǵan da marketıng ekenin kórip júrmiz. Degenmen zaman qalaı qubylsa da oqyrman ádebı saýatynan hám bıik talǵamynan aıyrylmaýy kerek. Ádebıetti qansha jerden marketıng pen menedjment bılese de oqyrman klassıkanyń ne ekenin umytpasa eken deımiz.
