Koronavırýsqa jappaı ımmýnıtet qalyptastyrý úshin de halyqtyń kóbi vaksına qabyldaýy shart. Basynda kópshiligimizde indet juqtyryp, emdelip shyqsaq jetkilikti degen de pikir bolyp edi. Alaıda mamandar indetti barlyǵy juqtyrýy kerek dep erkine jiberý qaýipti ǵana emes, medısına qyzmetkerleriniń etıkalyq ustanymyna qaıshy degen edi. Búginde álemniń ár buryshynda jappaı vaksınalaý bastaldy degen habarlar kóbeıdi. Kóp elder otandyq ǵalymdardyń ónimderin ege bastaǵan. Máselen, Úndistan barlyq klınıkalyq testten sátti ótken AstraZeneca Oxford vaksınasymen qatar, otandyq Covaxin vaksınasyna da ruqsat bergen. Alaıda densaýlyq saqtaý salasynyń mamandary ekpeniń tıimdiligin ári qaýipsizdigin kórsetetin esh dáleldiń joǵyn aıtyp dabyl qaǵýda. Áleýmettik jelide de osyǵan baılanysty kelispeýshilikter kóbeıdi. Úndistan basymdyq berilgen 300 mıllıon adamdy tamyz aıyna deıin vaksınalaýdy josparlap otyr. Qazir elde vırýs juqtyrǵandardyń sany 10 mıllıonnan asty. Bul AQSh-tan keıingi ekinshi joǵary jaǵymsyz kórsetkish. 150 myńǵa jýyq naýqas qaıtys bolǵan. Indet jeltoqsan aıynda qatty órshı túsken. Kóbi áleýmettik qashyqtyq saqtalmaǵan bazarlardy kinálap otyr. Mamandar jaǵdaı turaqtanǵandaı bolǵanymen, halyqtyń ári qaraı da beıqam júrýi indettiń qaıta taralýyna sep bolýy múmkin dep otyr.
Jalpy, álemde jappaı vaksınalaýdy bastap ketken elderdiń qatary kún sanap artyp keledi. Ázirge klınıkalyq synaqta tıimdi degen birneshe vaksınanyń saýdasy júrip tur. Olardyń qatarynda 95% tıimdi dep tanylǵan AQSh pen Germanııa kompanııalarynyń ortaq ónimi Pfizer-BioNTech vaksınasy, taǵy bir amerıkalyq vaksına Moderna, reseılik Sputnik V, qytaılyq Sinopharm jáne basynan bastap úzdikter qatarynda bolǵan AstraZeneca Oxford vaksınalary bar. Vaksınalaýdy ruqsat etken elder qatary da kóp. Argentına, Belgııa, Kanada, Chılı, Horvatııa, Kıpr, Chehııa, Danııa, Fınlıandııa, Fransııa, Germanııa, Grekııa, Vengrııa, Izraıl, Italııa, Kýveıt, Meksıka, Polsha, Katar, Rýmynııa, Reseı, Saýd Arabııasy, Serbııa, Slovakııa, Ispanııa, Shveısarııa, BAÁ, Ulybrıtanııa, AQSh jáne Belarýs elderinde COVID-19-ǵa qarsy vaksınalaý bastalyp ketti. Bul elderdiń kóbi ázirge tıimdi dep tanylǵan AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Qytaı, Reseı ǵalymdary óndirgen vaksınaǵa senim artyp otyr.
Byltyrǵy jyldyń sońǵy kúni Qytaı Sinopharm kompanııasynyń ónimin halyqqa qoldanýǵa ruqsat berip úlgerdi. Odan bólek bul vaksınany satyp alǵysy keletinder de tabyla ketti. Qytaı ózge eldermen salystyrǵanda sońǵylardyń biri bolyp ruqsat berdi. Degenmen Qytaıdyń keıbir qalalarynda tolyǵymen tekseristen ótpegen vaksınalardyń halyqqa salynyp jatqany týraly habarlar taraǵan edi. Birikken Arab Ámirlikteri jáne Bahreın COVID-19-ǵa qarsy Qytaı vaksınasyna ruqsat bergen elderdiń alǵashqysy boldy. Qytaıda budan ózge taǵy jeti vaksına synaqtan ótip jatyr.
Úkimetter, uıymdar men jeke kompanııalardyń 2021 jylǵa deıin koronavırýsqa qarsy tıimdi vaksına oılap tabý úshin mıllıardtaǵan dollar qarjy jumsaǵany jasyryn emes. Keı úkimetter úshin bul naǵyz vaksına báıgesine aınaldy deýge de bolady. Keı ónimderdiń, elderdiń etıkalyq áreketteri synǵa qalyp jatty. Ásirese, Batys ǵalymdary alǵa sýyrylyp shyqqan Reseı óniminiń tıimdiligine kúmán keltirip, synaq nátıjeleri ashyq emes degen aıyp taqty. Munyń barlyǵy ónimderdiń adamzat ıgiligi úshin emes, saıası ne ekonomıkalyq astary bar bolýy múmkin degen kúmán uıalatty. Odan bul vaksınalardyń adam ómirine qaýip tóndirmesine kim kepil degen zańdy suraq paıda bolady. Dese de adamzattyń kúndelikti tirshiligin tolyǵymen ózgertip, jahandyq daǵdarys týdyrǵan pandemııamen kúreste ǵalymdardyń qaýipti ónim jasamasyna seneıik. Odan bólek vırýstyń mýtasııalanǵan túri paıda boldy degen habar Ulybrıtanııadan keldi. Vırýstardyń tabıǵatta ózgerip, mýtasııaǵa ushyraýy qalypty jaǵdaı deıdi mamandar. Tek ony baqylap, zerttep otyrý qajet. Sol sebepti de indettiń odan ári taralýyna jol bermeý úshin jumys isteý mańyzdy. Bul oraıda negizgi úmit – vaksınada.
