Ol tusta bul salany basqaryp otyrǵan mınıstr Saıat Beısenov: «Seniń qanyń bar ma? Mundaı jerde tek qany bar adam ǵana jumys isteıdi», dep qatty eskertipti. Sóıtip Marat Esimqululy kóshi-qon salasynda tapjylmaı shırek ǵasyrdan astam ýaqyt eńbek etip, eki jyl buryn zeınetke shyqty.
Al myna sizder kórip otyrǵan foto-jádiger Marat aǵanyń jeke arhıvinen alyndy. Fotodaǵy eki adamnyń biri, ıaǵnı sol jaqta turǵan – Esimqul Toqsanbaev, joǵaryda aıtyp ótken Marat aǵanyń ákesi. Onyń qasyndaǵy – basynda sur qalpaǵy bar, kóıleginiń keńirdek túımesine deıin ádiptep salǵan, ústinde Keńes dáýirinde kópshilik jappaı tutynǵan maqtaly kúpáıke kıgen adam ataqty aqyn – Muqaǵalı Maqataev.
Esimqul men Muqaǵalı túıdeı qurdas ári bir klasta oqypty. Orta mektepti bitirgen soń eki dos oqý-toqý izdep, elden uzap ketpeı Qarasaz aýyldyq keńesine hatshy-qosshy bolyp nápaqasyn taýyp júrgen.
Birde aýylǵa orys fotograf kelip, jurtty satyrlatyp sýretke túsirgen. El qatarly sýret aldyraıyq dese eki dosta aqsha joq. Sosyn qaıtedi? Toqsanbaı qarııanyń qorasynda turǵan bir eshkini jetelep shyǵyp, bolmashy teńgege satady da, osy sýretti alǵyzady. Bul 1948 jyldyń kóktemi eken. Muqaǵalı aqynyń bozbala shaqtaǵy móldir beınesi úshin satylǵan eshkide arman joq shyǵar... Marat aıtady:
– Bul fotony bala kúnimde kórip júrdim. Bertinde joǵalyp ketti.
– Qalaı taýyp aldyńyz?
– 1999 jyly kóshi-qon agenttigi elordaǵa qonys aýdardy. Osy kóshpen birge men de keldim. Mundaǵy jurt qazaq salty boıynsha apta saıyn «erýlik» shaıǵa shaqyrady. Birde kezekti shaqyrǵan úıge kirip barsam, esik kózindegi aıaqkıim sheshetin jerge gazet tósep qoıypty. Qarasam, álgi gazet betinde myna foto tur. Kózime ottaı basyldy. Gazetti jerden julyp alyp, qoınyma súńgittim.
– Gazettiń aty esińizde bar ma?
– Esimde qalmapty. Burynǵy Torǵaı oblysyna qarasty aýdandardyń biriniń basylymy ekeni anyq.
Bul sýret osylaı tabylǵan eken. Sodan Mákeń gazettegi fotony óńdep, kóbeıtip, bir danasyn aýyldaǵy ákesi Esimqulǵa jiberedi. Jaryqtyq júregi jarylardaı qýanyp: «1976 jyly qańtar aıynda jan dosym Muqaǵalı aýyryp, Almatyda aýrýhanada jatyr degendi estip, sorpa-sýymdy ázirlep jettim. Dert meńdep juqaryp qalǵan eken, meni kórip kózine jas aldy. Qımaı qoshtastyq. Kóktem shyǵa «qaıtys boldy» degen habar keldi. Myna sýretti kórip ólgenim tirilgendeı qýanyp otyrmyn» depti. Esimqul atamyz da uzaq jasap, ótken jyly shilde aıynda 89 jasynda baqıǵa attandy.
