Jas «bıodvocherlermen» (qustardy baqylaýshy) birge oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń, Mańǵystaý oblysy boıynsha ekologııa departamentiniń, Ústirt memlekettik tabıǵı qoryǵynyń, «Tabıǵı orta» Batys Qazaqstan ÚEU óńirlik assosıasııasy men «Ecojer» qazaqstandyq ekologııalyq aımaqtyq bastamalar qaýymdastyǵy О́ńirlik keńesiniń ókilderi atsalysty.
Is-sharany uıymdastyrýshy Ortalyq Azııa Ramsar óńirlik bastamasy (OA-RО́B) úılestirý komıtetiniń múshesi, «Qarakól saqshylary» eriktiler ekopatrýl jasaǵynyń jetekshisi Ádilbek Qozybaqovtyń aıtýynsha, bıyl osy aksııa eń aldymen sýda júzetin qustardyń tirshilik etý orny retinde halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty alqaptar týraly konvensııanyń (Ramsar konvensııasy) 50 jyldyǵy qarsańynda ótkizildi.
– Qarakól kólinde jyldyń ártúrli mezgilinde sýda júzetin jáne sý mańaıy qustarynyń 175-ke deıin túri mekendeıdi. Onyń ishinde 20-dan astamy Qazaqstannyń «Qyzyl kitabyna» engizilgen. Bular – suńqyldaq aqqý men kishi aqqý, buıra jáne qyzǵylt birqazan, sary, mysyr jáne kishi aqqutan, qoqıqaz, jalbaǵaı, qarabaı, aqbas úırek, aqquıryqty sýbúrkit jáne taǵy basqalar, – deıdi Á.Qozybaqov.
Sonymen qatar ol «Qarakól saqshylary» eriktileriniń qazirgi tańda qandaı máselelerdi sheshý úshin jumystanyp júrgenderine toqtaldy.
– Sýly-batpaqty alqapty sanıtarlyq tazartýdan, qustar sanaǵyn ótkizýden jáne halyqqa túsindirý jumystarynan basqa, biz baqylaý munaralaryn ornatyp, ekologııalyq soqpaqtar salyp, «Qarakól kóli» ekologııalyq-aǵartý ortalyǵynyń tujyrymdamasyn jasaýǵa bastamashylyq bildirýdemiz. Qarakól kólin ekologııalyq týrızm nysany retinde turaqty paıdalanbaǵandyqtan, Ústirt qoryǵynyń ınspektorlaryna kól jaǵalaýynyń óndiristik jáne turmystyq qaldyqtarmen lastanýyn, balyq pen qustyń brakonerlik aýlanýynyń aldyn alý qıynǵa túsip tur. Uıymdasqan týrızm, onyń ishinde oqýshylar men stýdentterdiń Qarakólge oqý jáne zertteý maqsattarymen kelip turýy «jabaıy» týrıster men brakonerlerdi úrkitetini anyq, – dedi OA-RО́B úılestirý komıtetiniń múshesi.
Sonymen, Qaraqııa-Qarakól memlekettik zoologııalyq qaýmalynyń bóligi Qarakól kólinde júrgizilgen 55-nshi IWC sanaǵy mynadaı nátıje berdi: sybyrlaq aqqý – 5 500 daraq, aıdarly qara ala úırek – 3 500, qasqaldaq – 2 myń, túri belgisiz úırekter – 4 myń, boz shaǵala – 200, ógiz shaǵala – 18 daraq.
Aqtaý qalasyndaǵy hımııa-bıologııalyq baǵyttaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń hımııa páni muǵalimi, QBSA «Jasyl álem» Aqtaý klýbynyń jetekshisi Baqytgúl Jaqsylyqova bul joly Qarakólde birde-bir qoqıqaz kezdespegenin jetkizdi. Onyń pikirinshe, sońǵy kezde qoqıqazdardy ushqyshsyz ushatyn apparatpen túsirý jıilep ketkenine baılanysty sezimtal qustar kvadrokoptershiler tez taýyp alatyn jerlerden aýlaq ketýge májbúr boldy.
– Qarakól kóli – Aqtaý qalasy men mańyndaǵy eldi mekender úshin jylý jáne elektr qýatyn berip, teńiz sýyn tushytyp otyrǵan «MAEK-Qazatomónerkásip» JShS óndiristiń tabıǵatqa oń áser tıgizýdiń biregeı úlgisi bolyp otyr. Qustardyń qysqy sanaqtaryna biz 2016 jyldan beri jyl saıyn qatysyp júrmiz. Buny óskeleń urpaq úshin kásibı baǵdar retinde de qarastyrýǵa bolady. Sebebi óńirimizde ornıtologter, zoologter jáne bıolog mamandary tapshy, – dedi B.Jaqsylyqova.
Jas «Qarakól saqshylary» qystyń ádettegideı emes, jyly jáne ashyq kúni Qarakóldiń qustaryn sanaý ózderi úshin oń áserin tıgizgenin aıtty. Sýly-batpaqty alqapty saqtap qalý jáne Qarakól kóliniń qustaryna qolaıly jaǵdaı jasaý olar úshin ońaı emes bolsa da abyroıly mıssııa ekenin jetkizip, týǵan jerdiń tabıǵaty úshin maqtanysh sezimin oıatatynyn jetkizdi.
Sonymen, qoqıqazdar qaıda ketti? Tabıǵat aıasynda demalýdy qus atyp, jaǵalaýǵa qaldyqtar qaldyryp, apparattarmen qustardy sýretke, vıdeoǵa túsirý sekildi jeńil kóńil kóterýmen shatastyratyndardyń kesiri tıip, jyly ornyn sýytýǵa májbúr boldy ma?
Mańǵystaý oblysy
