Qoǵam • 21 Sáýir, 2021

Malyn baǵar jaıylymy joq sharýa qaıtip kún kórer?!

166 ret kórsetildi

Halqy tyǵyz ornalasqan Túrkistan óńirinde jer daýy jıi kezdesedi. Jer úshin jaǵa jyrtysyp, tipti aýyr qylmysqa barǵandar da barshylyq. Jaýaptylardyń jerdi zań talaptaryn buza kezeksiz, tıisti qujattarsyz bólýi, maqsatyn ózgertý, saýda-sattyqsyz berýi – jıi kezdesetin jaǵdaı. Zańsyzdyqqa jol bergenimen, jaýapqa tartylmaǵan ákimder jeterlik.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Aǵaıyndardy arazdastyrǵan jer daýy

Búginde sol zańsyz áreketterdiń zardabyn tartyp, ádildik izdep júrgen sharýa az emes. Maldaryn qo­rada ustaýǵa májbúr bolyp otyrǵan aýyl kóp. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda jaıylym máselesine qatysty aıtqan syn eskertpeleri men naqty tapsyrmalary aýyl turǵyndarynyń úmitin oıatty.

Birer jyl buryn Báıdibek aýdanynda kórshiles qonystanǵan eki otbasynyń arasyndaǵy uzaq jylǵy egestiń, sottasýdyń sońy eki adamnyń ólimine aparyp soqty. Eregis shıelenisken tusta Ahataevtardyń biri egistiktiń basynda myltyqpen aǵaıyndy Oshaqbaevtyń ekeýin atyp óltirip, úshinshisin jaralaǵan. Quzyrly organdardyń sol kezde taratqan málimetine qaraǵanda, aýyldastar arasyndaǵy atys-shabystyń túp-tórkini aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanatyn jerge ózara kelispeýshilikten shyqqan. Al Túlkibas aýdany Balyqshy aýylyndaǵy búkil respýblıkany dúr silkintken qandy oqıǵa kezinde úsh adam qaza taýyp, birneshe adam jaraqat aldy. 

Tekserý barysynda bul oqıǵanyń da ushy jer daýyna baryp tireldi. Jer úshin týysyn óltirgen jaǵdaılar da kezdesti. Qaıbir jyly Saıram aýdanynda jerge talasqan azamattyń týǵan baýyryn atyp óltirgenin estigende, jaǵamyzdy ustaǵan bolatynbyz. Oblysta sottalǵan, tártiptik jazaǵa tartylǵan aýyl ákimderiniń isteri negizinen jermen baılanysty. Alysqa barmaı-aq qoıaıyq, Túrkistan oblysynda byltyr eki aýyl ákimi paramen ustalyp, sottaldy. Eki is te jerge qatysty.

Byltyr mamyrda Keles aýdany Jambyl aýyldyq okrýginiń ákimi B.Qurmanálıev jer telimin berý úshin áldebir azamattan 400 myń teńge alý barysynda qolǵa tústi. Byltyr sondaı-aq Kentaý qalasyna qarasty Eski Iqan aýylynyń ákimi Hasan Mýslımov te sottaldy. Bul istiń mán-jaıyna qaraǵanda, ákim jergilikti turǵynnyń jerge qatysty máselesine kedergi keltirmeý úshin 4 mıllıon 150 myń teńge para suraǵan. Eger aqshany bermese, jerge qatysty sheshimderdi buzdyratynyn aıtyp, qorqytqan. Hasan Mýslımov  joǵaryda atalǵan somanyń 2 mıllıonyn alý barysynda ustalyp, tórt jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesildi. О́kinishke qaraı, jer berý keıbir sheneýnikter arasynda bir-birimen jeń ushymen jalǵasqan jemqorlyqqa aınalyp ketken. Biraq jeme-jemge kelgende tek aýyl ákimderi jazalanady. Al olarǵa nusqaý bergen aýdan ákiminiń orynbasarlary, aýdan ákimderi túk bilmegendeı keıip tanytqan kúıi qyzmettiń qyzyǵyn kórýdi jalǵastyryp júr. Sózimiz dáleldi bolý úshin birer mysal keltire ketsek.

 

Zańdy buzǵan ákimder nege jazalanbaıdy?

Túrkistan oblysy Jer ınspeksııasy basqarmasynyń bizge bergen málimetterine qaraǵanda, bıyldyń ózinde  2361,187 gektar jerge qatysty 276 talap-aryz sotqa joldanǵan. Onyń 133-i sotta qa­ralýda. Talap-aryzdardyń 88-i aýyl sharýashylyǵy jerlerine qatysty bolsa, onyń ishinde 18759,8 gektar jaıylym bar. Jer ınspeksııasy basqarmasy basshysynyń orynbasary Altynbek Myrzaevtyń málimdeýinshe, jaıylym boıynsha eń daýy kóp  aýdan – Tólebı, odan keıin Saıram, Ordabasy aýdandary men Kentaý qalasynda da aryz az emes. Saryaǵash, Shardara aýdandarynda ákimder tarapynan jiberilgen zańsyzdyqtar jeterlik. Mysaly, Jer kodeksiniń talaptaryna sáıkes aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizý úshin ýaqytsha óteýli jer paıdalaný (jalǵa alý) quqyǵyn berý jónindegi konkýrstyń jeńimpazyn jer komıssııasy tıisti ólshemsharttardy eskere otyryp, ball berý arqyly usynystardy salystyrý negizinde aıqyndaıdy.

Túr­kistan oblystyq jer ınspeksııasy basqarmasy jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyn baqylaý bóliminiń basshysy-memlekettik ınspektor N. Abdrazahovtyń anyqtamasynda Saryaǵash aýdanynda 2016 jyly 300 gektar jaıylymdyq jerdi sol kezdegi aýdan ákimi Buqarbaı Parmanovtyń qaýlysymen, 10 jylǵa paıdalaný quqyǵymen, jalǵa berý ere­jesi­niń talaptary óreskel buzyla oty­ryp tabystalǵany aıtylady. Joǵa­ryda aıtqanymyzdaı, oblystyq jer ıns­peksııasyndaǵylardyń málimeti negi­zinde jer daýy eń kóp Tólebı aýdany desek, álgi ákim Buqarbaı Parmanov Sary­aǵashtan keıin dál osy aýdanǵa basshy bolyp aýysqannan keıin de kóptegen zańsyzdyqqa jol bergen. Tólebılik turǵyndar Parmanovtyń jerdi ońdy-soldy taratqanyna óte narazy. Búginde aýdan aýmaǵyndaǵy daýly jerlerge qatysty 34 talap-aryz qaralýda. Sonyń kóbisi B.Parmanovtyń Tólebı aýdanynyń  ákimi bolyp turǵan kezde berilgen jerlerge qatysty eken. Jer berýdegi zańsyz áreketi úshin eshqandaı jaýapqa tartylmaǵan B.Parmanovtyń búginde úshinshi megapolıs – Shymkenttiń Abaı aýdanyn bas­qaryp otyr. Jylaısyz ba, kúlesiz be?! Qolynda bıligi bar Tólebı aýdany ákiminiń orynbasary Serjan  Dúısebaevty da jerge qatysty zańsyzdyqtarǵa bardy dep shaǵymdanýshylar óte kóp. Serjan Dúı­sebaev týǵyzǵan sergeldeńge baılanysty bir adam, tipti bir aýyl da emes birneshe aýyldyń turǵyndary birneshe jyldan beri ádildik izdep sandalyp júrgeni biraz jaıtty ańǵartpaı ma? Al halyqty dúrliktirgen Dúısebaev bolsa sharýashylyq basshysynan keıin aýdan ákiminiń orynbasary qyzmetine ósip ketip, búginde túk bolmaǵandaı osy laýazymnyń lázzatyna bólenip júrgenine sharasyz shaǵymdanýshylar jetip-artylady. Solardyń biri – «Birlik» О́K músheleriniń atynan aryz-shaǵymyn aıtyp, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Túrkistan oblysyndaǵy tilshiler qo­synyna kelgen Mııatbek Igenov. Ol aıtqandaı, S.Dúısebaevtyń óndiristik kooperatıv tóraǵasy bolyp turǵan kezde tehnıkalar men jerlerdi talan-tarajǵa salǵany qanshalyqty ras? «Ol halyqtyń jerine myrzalyq tanytyp, Baldybirek ózeni boıynan 66 gektar jerdi tas maıdalaıtyn kásiporynǵa, Saıramsý ózeni boıynan 10 gektardy taǵy bir fırmaǵa satty. Taýdaǵy 325 gektar «Janteke» jaılaýyn ujym maǵan 8 mln teńge qaryz dep, arjaǵynda arzymaıtyn aqsha tólep jaılaýdy aldy. Ol jaılaý qazirgi kezde Serjan Dúısebaevtyń týǵan jıeni Talǵat Seralıevtiń atynda degen kúdigimiz bar», deıdi M.Igenov. Aryzdanýshy turǵyndardyń aıtýynsha, óndiristik kooperatıvke qarasty aýyldardyń mańaıyndaǵy jaıylymdar da Dúısebaevtyń «kómegimen» satylyp ketken sekildi. Serjan Dúısebaevtyń kezinde kooperatıvke qarasty aýyl sharýashylyǵy jerleriniń maqsaty birneshe ózgertile otyryp, satylyp ketkenin qarapaıym turǵyndar bylaı tursyn «Birliktiń» qazirgi tóraǵasy, aýdandyq máslıhattyń depýtaty Ábdinur Shaınekov te aıtyp otyr. Búginde bul bir-birimen baılanysty qaptaǵan shaǵymnyń negizinde quzyrly organdar tekserý júrgizýge kirisken. Alaıda aýdandyq polısııa bólimi kadastr túpnusqalaryn túrli sebeptermen ala almaı júr eken. Túpnusqa alynsa jer ınspeksııasy qorytyndy shyǵarady, al aýdandyq polısııa bólimi prosessýaldyq sheshim qabyldaıdy. Aýdanda sheshimin taba almaı otyrǵan osy másele boıynsha óndiristik kooperatıv músheleri búginde oblystyq prokýratýraǵa aryzdanýda.

Sondaı-aq Tólebı aýdanynan jer daýyna qatysty taǵy bir fakti. 2020 jyly qazanda aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizý úshin jer telimin jalǵa berý jónindegi konkýrstyq komıssııasynyń №2 qorytyndysy negizinde «Jeti Aryq» ShQ tóraıymy Gúljahan Tanabaevaǵa Kóksáıek aýyldyq okrýgine qarasty aýdannyń arnaıy jer qorynan jalpy kólemi 44,4 gektar jaıylymdyq jer telimi zań talaptaryn buza otyryp tabystalǵan. Osy tektes zań buzýshylyqtarǵa aýdan ákimdiginiń 13.10.2020 jylǵy №303 (31 gektar jaıylym) jáne №304 (57 gektar jaıylym) sandy qaýlylarymen jol berilgen. Aýdannyń taý bókterindegi jaıylym jerleri de jekege berilip ketken. Alataý aýyldyq okrýgi aýmaǵyndaǵy 1 gektar jaıylymdyq jer teliminiń  ishinen 0,25 gektar demalys aımaǵynyń qurylysy úshin dep, nysanaly maqsaty aýdan ákiminiń qaýlysymen Jer kodeksi talaptary óreskel buzyla otyryp, jaıylymdyq jer teliminiń bólinýine jol berilgen. Osy syndy zań buzýshylyq, ıaǵnı jaıylymdyq jer teliminiń bólinýi bir emes birneshe ret qaıtalanǵan. Mysaly, Birkólik demalys aımaǵy mańaıynda kóptegen kot­tedj salynyp ketti. Ol jerlerde buryn­dary mańaıdaǵy aýyl­dardyń maly erkin jaıylyp júretin. Demalys aımaǵy aýmaǵyndaǵy jerdi ıelenip, kottedj salyp alǵandar mal kirgizbeıtini málim. Osy Tólebı aýdanynda Bas prokýratýranyń jáne oblystyq prokýratýranyń tapsyrmasy negizinde aýdandyq prokýratýra jaıylymdyq alqaptardy berý barysynda zańdylyqtyń saqtalýyna tekserý júrgizýde. Aýdan prokýrory Orazaly Ábdramanov tekserýdiń bastapqy nátıjeleri boıynsha aýdandyq jáne aýyldyq jergilikti atqarýshy organ­darynyń qyzmetinde birqatar zań buzý­shylyq anyqtalǵanyn málim etti.

«Búgingi tańda Tólebı aýdanynda 3973 gektar jaıylym jer  aýdannyń arnaıy jer qoryna qaıtaryldy. Tekserý jumystary jalǵasyn tabady. Al kelesi maqsatymyz – qaıtarylǵan jaıylymdyq jerlerdi aldaǵy ýaqytta basqa bireýlerge qoldy boldyrmaý jáne bul jerlerdi aýyl turǵyndary malyn jaıatyn ortaq jerge aınaldyrý. О́tken jyldyń qazan-qarasha aılarynda aýksıon arqyly jalpy aýmaǵy 132,4 gektar bolatyn 3 jaıylymdyq jer telimderi zańsyz berilgeni anyqtaldy. Atap aıtqanda, aýksıonǵa qatysqan tulǵalardyń komıs­sııaǵa usynǵan qujattary zań talaptaryna saı kelmeıtinine qaramastan, komıssııa tóraǵasy men músheleri oń sheshim qabyldap ári qaraı komıssııanyń zańsyz  qorytyndylaryn aýdan ákimine usynǵan. Nátıjesinde, 132,4 gektar 3 jaıylymdyq jer telimi zańsyz tabystalyp ketken. Odan bólek, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimderin basqa maqsatta birneshe telimge zańsyz bólý (segmentteý) derekteri anyqtaldy. Ýákiletti organmen joǵaryda kórsetilgen jer telimderine qatysty shyǵarylǵan qujattardy zańsyz dep taný jáne olardy memleket menshigine qaıtarý týraly talap-aryzdar Tólebı aýdanynyń sotyna berilip, qazirgi tańda olar qaralý ústinde. Atalyp ótken jaıylymdyq jerlerge qatysty talap-aryzdar sotpen qanaǵattandyrylǵan jaǵdaıda, jaıy­lymdyq jerlerge qujattardy zańsyz qabyldaǵan memlekettik organdar laýazym ıeleriniń jaýapkershiligi mindetti túrde qaralady», deıdi Orazaly Eral­hanuly.  

 

Maqtaaral men Jetisaıda jaıylym múlde joq

Jaıylym maldy jyl boıy nemese maýsymdyq jaıý úshin beriletin jáne paıdalanylatyn jer ekeni málim. Alaıda keı aýdandarda maly joqtarǵa da ja­ıylym jer berilgeni anyqtalyp otyr. Mysaly, Shardara aýdanynda zań talabyna qaramastan, jaıylymdyq jer telimderi mal basy joq tulǵalarǵa berilgen. Ákimdiktiń qaýlysymen Q.Tu­rys­bekov aýyldyq okrýgi aýmaǵynan 384,0 gektar jaıylymdyq jer mal ba­sy­nyń tirkelmegenine qaramastan, 49 jylǵa jalǵa berilgen. Shardara aýdany aýmaǵyndaǵy orman qory jerlerine kórshi aýdan turǵyndarynan da suranys bar. Oblystaǵy 16 aýdannyń ishinde Maqtaaral men Jetisaıda jaıylym jer múlde joq deýge de bolady. Aýdan jerleriniń 99 paıyzy sýarmaly egistik. Degenmen, oblystyq jer qatynastary basqarmasy basshysynyń orynbasary Erǵalı Tilegen eki aýdannyń Shardara aýdany aýmaǵyndaǵy orman qory jerin kelisimshart arqyly jaıylym retinde paıdalanatynyn aıtty. Maqtaaral aýdanynyń ákimi Baqyt Asanovtyń aıtýynsha, jaıylymdyq jer bar bolǵany – 1400 gektar. «Aýdandaǵy 80 myń gektar jerdiń 60 myńy egistik. Mal sanyna eseptegende 474 myń gektar jaıylym kerek. Kúzde barlyq ónim jınalǵan soń maldyń bári shyǵady, ıaǵnı eki aıǵa ǵana jaıylym qajet. Bul oraıda Keles aýdany kórshiles ornalasqandyqtan maldy sol jaqta baǵý boıynsha kelisim jasalýda. Jýyrda aýdanǵa sapary barysynda oblys ákimi О́mirzaq Shókeev jaıylym máselesine erekshe kóńil bólip, sheshimin tabý joldaryn usyndy. Bul oraıda mal bordaqylaý ádisine basymdyq berý qajettigi de aıtyldy. Qazir aýdan turǵyndarymen jaıylymǵa, mal baǵýǵa qatysty túsinik jumystary júrgizilip, tıimdi sheshimin tabý joldary qarastyrylýda», deıdi
aýdan ákimi B.Asanov.

Jaıylym máselesi negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysatyn Báıdibek aýdanynda únemi kóterilip keledi. Oblystyq jer qatynastary basqarmasy basshysynyń orynbasary Erǵalı Tilegen búginde jaıylymdy qaıtarý baǵytynda jer ıelerimen tikeleı jumys júrgizilip jatqanyn aıtty. «Mysaly, aýdan ortalyǵy Shaıannyń 5 shaqyrym radıýsynda  jeri bar azamattarǵa aýyldan tysqary jerden  tepe-teń kólemde jer beriletini, al aýyl mańaıyndaǵy jaıylymdy qaıtarý qajettigin, ha­lyqtyń jaǵdaıyna túsinistikpen qa­raýyn aıtýdamyz. Bul jumystar aýyl turǵyndary, bılerimen birlese atqarylýda. Qaıtarylǵan jerlerdiń aýyl ákimdigine berýge kelispeıtinder, kooperatıvke ótkizip qoıamyz deýshiler de bar.  Aýyl ákimdigine ortaq jaıylymdy beretin bolsaq, ol óz quzyreti sheńberinde zańsyzdyqqa jol bermeıdi. Aýyl ákimi ortaq jaıylym kartasyn syzyp,  aýyl bıi, belsendilermen bekitip kórneki jerge ilip qoıýy tıis», deıdi E.Tilegen.

Jer ınspeksııasy basshysynyń orynbasary Altynbek Myrzaev ta bul oıdy qostap jaıylym jerlerdi halyqtyń ortaq jaıylymy retinde aýyl okrýgi ákimdigine bekitilse, jerge talas toqtaıdy dep esepteıdi. Jer ınspeksııa­sy zańsyz berilgen nemese maqsatsyz paıdalanylǵan jerlerdi anyqtap qaıtarý maqsatynda ózdiginshe tekserý júrgize almaıdy. Ol úshin jer ıns­peksııasyna aýdandyq jer qatynastary bóliminen, aýyl ákimshiligi nemese azamattardan aryz hat túsýi tıis. «Jyl basynan beri berilgen 276 talap-aryzdyń 133-i qaralyp, qanaǵattandyryldy. Degenmen, ekinshi jaq apellıasııalyq sotqa berýde. Mysaly, Shardara aýdanynda qaralǵan shaǵymnyń 32-si sottyń alǵashqy satysynda talapker jaqtyń paıdasyna sheshilgenimen, sonyń bári apellıasııaǵa berip jeńip shyqty, endi kassasııalyq shaǵym berilýde. Jaıylymǵa qatysty talap-aryzdar boıynsha Jańa Iqanda bir sheshim, Tólebı aýdany boıynsha bir sheshim qabyldandy. Sonyń ishinde konkýrs talaptary buzyla otyryp berilgen Jańa Iqan aýyldyq okrýgindegi 2451 gektar jer  halyqqa qaıtaryldy. Alaıda jer ıesi Mádı Baljan degen azamat apellıasııalyq aryz berip jatyr. Sondaı-aq Tólebı aýdany ákimdiginiń hattamasymen 116,5 gektar jer telimi kadastrlyq qormen «Tólebı jer» JShS-ne berilgen. Ol jerler 4 aýyl okrýgi aýmaǵynda bolǵan. Sonyń ishinde, jekemenshikke satý kórsetilmegen. Bári jaıylymdyq jer. Osyny qaıtardyq, biraq bular da apellıasııaǵa berdi», deıdi Altynbek Myrzaev. Jaıylymdyq jerden aıyrylǵysy kelmeıtin kásipkerler az emes. Olardyń arasynda kezinde jer­gilikti bılikte túrli laýazymdy qyz­met atqar­ǵandary da bar.

 

Jyl sońyna deıin tolyq oryndalýy tıis

Jýyrda oblystyq máslıhattyń kezekti sessııasynda osy maqalanyń  avtory máslı­hattyń depýtaty retinde jaıy­lym­dyq jer jóninde másele kóterip, bir­qatar keleńsizdikti ashyq aıta otyryp, usy­nys-pikirlerin de bildirgen bolatyn. Sol jıynnan soń Ordabasy aýdandyq máslıhatynyń hatshysy, kásipker Qasym­baı Ábdihalyqpen áńgimeleskende óziniń kópten beri kókeıinde júrgen máselege qatysty bir sheshimge kelgenin aıtqan-dy. Iаǵnı kásipker oblys ákiminiń bastamasyn qoldap, ózine tıesili 120 gektar jaıylymdy halyqtyń paıdalanýyna qaıtaryp berýge nyq bekingenin alǵa tartty.  El qamyn oılap, jaqsy isti aldaǵy ýa­qytta taǵy qaı kásipker jalǵastyrar eken? Jaıylym tapshylyǵyn sheshý máselesi oblys ákimi О́mirzaq Shókeevtiń basty nazarynda. Apparattyq jıynda, aýdandarǵa saparynda oblys basshysy osy jaıylym máselesine aýdan, qala ákimderiniń nazaryn aýdaryp, naqty tapsyrmalar berýde. Nátıje de joq emes. О́tken jyly oblys ákimdigine 5 aýdannyń  10 eldi mekeninde halyqtyń malyn jaıýǵa jaıylymdyq jerlerdiń tapshylyǵy jóninde 116 ujymdyq aryz-shaǵym túsken. Onyń basym bóliginde kezinde halyqtyń ortaq paıdalanýynda bolǵan jaıylym jerler keıinnen sharýashylyqtardyń jeke paıdalanýyna berilgen 10,7 myń gektar jerdi qaıtaryp berýdi talap etken.   Negizinen, eń kóp narazylyq Tólebı aýdanynyń Qoǵaly, Alataý, Qasqasý aýyldyq okrýgteri, Túlkibas aýdanynda Aqsý Jabaǵyly aýyldyq okrýgi, Ordabasy aýdanynda Qajymuqan aýyldyq okrýgi, Saıram aýdanynda Kólkent, Qutarys aýyl­dyq okrýgteri, Kentaý qalasynyń Shaǵa aýyldyq okrýginiń turǵyndarynan túsken.

Qazirgi tańda, birinshi kezekte, osy eldi mekender mańyndaǵy jeke sharýa­shy­­lyqtardyń menshigindegi jaıylymdyq jer­lerdi halyqtyń ortaq paıdalanýy­na qaıtaryp berý múmkindikteri qarasty­rylýda. Jalpy, Túrkistan oblysynda 3 mln 200 myń gektar jaıylymdyq jer bar. Jaýapty mekeme basshylary jaıy­lym tapshylyǵynyń oryn alý sebebin mal basynyń kóbeıýimen baılanystyrýda. 2000 jyldary óńirde 2439,6 myń mal bolsa, 2021 jyldyń  1 qańtarynda 6 144,0 myń mal basyn qurap, sońǵy 20 jylda 3 esege artqan. Eldi meken­derdegi turǵyndardyń úlesinde 4445,0 myń (72%),  jeke sharýashylyqtarda 1699,0 myń bas (28%) mal bar. Oblys boıyn­sha jaıylymdyq jerdiń jalpy aýmaǵy 8865,8 myń gektar. Sonyń ishinde jaramdysy 6787,2 myń gektar (76,6%). Atalǵan jaıylymdyq jerdiń 612,2 myń gektary (9%) eldi mekender turǵyndarynyń ortaq paıdalanýynda, 5 561,3 myń gektar (82%) kásiporyndar men jeke kásipkerlerde, 613,7 myń ga (9%) paıdalanýǵa jaramdy bos turǵan jerler. О́tken jyly kásiporyndar men jeke kásip­kerlerdiń jaıylymdyq jerlerine júr­gizilgen túgendeý kezinde 77,8 myń gektar (2,4%) jaıylym jerdiń paıdalanylmaı jat­qandyǵy anyqtalǵan. Osy jerlerdi qaı­tarý barysynda 41,9 myń gektardy jer paıdalanýshylar óz erikterimen memleket menshigine qaıtaryp, 8,6 myń gektar jerdi qaıta ıgerýge kirisken. Qalǵan 27,3 myń gektar jer boıynsha
aýdan, qala ákimdikteri tarapynan memleket menshigine qaıtarý sharalary júrgizilýde. Oblys ákimi О́mirzaq Shókeevtiń tapsyrmasymen jaıylymdyq jerlerdi qaıtarýdyń 5 baǵyttyq qa­damdyq algorıtmi bekitilip, ortaq jaıy­lymǵa alý jumystaryn júrgizý maqsatynda ár aýdan, qala ákimdikterimen ár eldi mekenderdiń karta-syzbalary jasalǵan. Qaıtarylatyn jer kólemi týraly málimet­ter jınaq­talǵan.

Birinshi kezekte eń ózekti jaıylym máseleleri bar 152 eldi mekendi anyqtap, basym­dyq berildi. Nátıjesinde, birin­shi jartyjyldyqta 66,4 myń gektar, ekinshi jartyjyldyqta  63,2 myń gektar jaıy­lymdyq jerler memleket menshigine qaıtarylyp, jalpy 129,6 myń gektardy ortaq jaıylym retinde rásimdeý josparlanǵan. Osy jospardy oryndaý barysynda 2021 jyldyń I toqsanynda 13,1 myń gektar jaıylym jer memleket menshigine qaıtarylyp, Arys qalasynyń arnaıy jer qorynan 0,3 myń gektar jer telimi ortaq jaıy­lym retinde paıdalanýǵa berildi. Jaıylym jerler eldi mekender shegine engizý jolymen aýyl okrýgteri ákimderiniń tikeleı jaýapkershiligine alynady. Oblys ákimi jyldyń basynda aýyl sharýashylyǵy jerlerine ǵaryshtyq monıtorıng júıesin negizgi tetik retinde qarastyrý kerektigin aıtty. Sondaı-aq О́mirzaq Estaıuly bos jatqan jerlerdi memleket menshigine qaıtarýdy jyl sońyna deıin tolyq oryndaýdy tapsyrǵan bolatyn.

 

Túrkistan oblysy

 

 

Sońǵy jańalyqtar

14 mamyrǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:13

«Barystyń» alǵashqy transferi

Hokkeı • Búgin, 08:50

Gala-baletter: bı kórkemdigi

О́ner • Búgin, 08:44

Ǵasyrlardy toǵystyrǵan ǵajaıyp

О́ner • Búgin, 08:40

Kómir baıytý fabrıkasy iske qosyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:38

«Án» be, «ún» be?

Rýhanııat • Búgin, 08:36

Jýrnalıst Qasym

Rýhanııat • Búgin, 08:34

Sóz soıyl: Táýbeli maqal-mátel

Tanym • Búgin, 08:27

Dalalyq órkenıet taǵylymy

Tarıh • Búgin, 08:23

Balaǵa meıirin tókken polıseı

Qoǵam • Búgin, 08:21

Balabaqshanyń joǵynan bary jaqsy

Aımaqtar • Búgin, 08:18

Kásipke baýlý – qasıetti borysh

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Aty-jónimizge abaı bolaıyq

Qoǵam • Búgin, 08:14

Úı ishindegi úılesim

Pikir • Búgin, 08:06

Qoı baqqan ozar...

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Halyqaralyq qujattar qabyldandy

Qazaqstan • Búgin, 07:58

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar