Amanda Gorman AQSh-tyń keleshek prezıdenti me?

Amanda – aqyn qyz. Kish­kentaıynan óleń-jyrǵa qumar bolypty. Bes-alty jasynan bas­tap qolyna qalam alǵan. Bas­qalardan aıyrmashylyǵy, bálkim artyqshylyǵy – el taǵ­dyry, memleket keleshegi jas jú­rekti kóbirek tolǵandyrypty. Alǵashqy jyr jınaǵy 2015 jyly The One for Whom Food Is Not Enough degen ataýmen jaryq kórgen. Ile-shala Change Sings ıllıýstrasııalyq kitabyn shyǵarǵan. Árıne, munyń bári Amandanyń aqyndyq jolynyń óristeýine alǵyshart bolǵany túsinikti. Al Djo Baıdendi ulyq­taý rásimine qatysyp, The Hill We Climb (Biz baǵyndyratyn beles) óleńin oqýy onyń shy­ǵarmashylyq qana emes, aza­mat­tyq, saıası ǵumyrdaǵy tramplıni bol­dy. Osy juldyzdy sátten keıin Mıshel Obamaǵa (Barak Oba­manyń jubaıy) bergen suh­batynda ınaýgýrasııaǵa túnder boıy aına aldynda tapjylmaı otyryp daıyndalǵanyn, úlken tolqýdy bastan ótkergenin aıtypty.

Ataǵyn shartarapqa jaı­ǵan The Hill We Climb (Biz baǵyn­dyratyn beles) óleńin 6 qańtar kúni, prezıdent saılaýynda jeńilis tapqan Donald Tramp jaqtastarynyń Kapıtolıı ǵıma­ratyna shabýyly kezinde jazǵan. Adýyndy, rýhty jyrda eldi esh­kimmen bólispeý úshin ony qur­typ jiberýge daıyn kúshter jaıyn­da aıtylady. Onda aqyn Ame­rıka qazir bastan keship jatqan taǵ­dyrly sátti barynsha dál be­rýge baryn salǵan. Osy kezden bastap Qurama Shtattardyń jańa tarıhy bastaldy, endi tek keleshekke qaraýymyz kerek dep oı tastaıdy.

Osy óleń kúlli halyq aldyn­da oqylǵan soń-aq Amanda Gor­mannyń Tvıtterdegi jazylýshy­lar sany 100 myńnan 1 mln adam­ǵa, al Instagramdaǵy oqyr­mandary 206 myńnan 2 mln adam­ǵa kóbeıip shyǵa kelgen.

«Poezııa men til ózgeris úshin bolǵan qozǵalystardyń naq ortasynan jıi tabylady. Bul poe­zııa – násildik teńdik týraly aıtýǵa jaralǵan qýatty poezııa» degen Amanda násilshildikke, teńsizdikke qarsy tura alatyn aıbarly býynnyń ósip kele jatqanyn, olardyń Amerıkany, óz otanyn qorǵaýǵa, ádildik týyn tigýge laıyqty urpaq ekenin aıtady. Árıne, sol uly sherýdiń kósh basynda ózi turaryn da ańǵartpaı qoımaıdy.

«Maǵan Iýsef Komýnıakaa, Sonıa Sanches, Treısı Smıt, Fıl­lıs Ýıtlı sııaqty aqyndar shy­ǵarmashylyǵy unaıdy. Fre­derık Dýglas, Ýınston Cherchıll, Avraam Lınkolndi de kóp oqydym. Kompozıtorlar týyndylaryn da jıi tyńdaımyn. Olar – keremet áńgimeleýshiler. Biraq sóz qoldanbaıdy. Sol bos keńistikti ózim toltyrǵym keledi. Amerıkalyqtardyń meni tanýyna múmkindik bergim keledi. Buǵan sizdiń: «Men ár tań saıyn quldar salǵan úıde oıanamyn» degen sózińiz qatty áser etti. Poezııa, bul – tarıh qatparlaryna kóz jiberip qaraıtyn dúrbi sekildi. Osydan úsh jyl buryn ǵana Gorman degen óz tegimdi aıta almaıtyn edim. Sózderdi durys aıta almaıtyn qıyndyqqa dýshar bolyp týdym. Úsh jyl buryn bul nársege álsizdik dep qaraýshy edim. Biraq osynyń arqasynda men sóılemeı-aq óz oıymdy jet­kizetin basqa bir tásil izdedim. Sóıtip shyǵarmashylyqqa kel­dim» deıdi Amanda Mıshel Oba­maǵa bergen suhbatynda.

Amanda aqyn ǵana emes, kú­resker. Túrli forým men jıyndarda násilshildik, polısııanyń qatigezdigi, qoǵamdaǵy ádilet­siz­dik týraly aıtyp keledi. Túsik tastaýǵa tyıym salý, mıgrant balalarǵa arnalǵan túrme máse­lelerine de jıi nazar aýdarady. Jas aqynnyń poezııasy men shyndyq izdep shyryldaǵan bolmysyna tánti bolǵan Mıshel Obama «Amanda osyndaı ótkir ári shyndyqqa toly sózderimen bizdiń árqaısymyzdyń demokratııany qorǵaı alatynymyzdy uǵyndyryp berdi» deıdi. Onyń bul sózinde de úlken oı buǵyp jatqanyn baǵamdaý qıyn emes. Demokratııa, ol – teń quqyq, me­ıirimdilik, ádildik, eshkimdi jat­synbaý, Abaısha aıtqanda «baýyrym dep adamzattyń bárin súıý!».     

Amanda Gormannyń poezııa joly osydan alty jyl buryn bastalǵan. Halyq endi ǵana oǵan nazaryn aýdardy deýge bolatyn sııaqty. Al Amandanyń joǵarydaǵy sózderinen onyń óz poezııasy arqyly eldiń taǵdyry men keleshegin jyrlaýǵa, ná­silshildik dertimen kúreske, ár aza­mattyń teń quqyly, erkin pikirli bolyp qalyptasýy jo­lyndaǵy maıdanǵa kiriskenin anyq baıqaımyz. Aqyn qyz 2036 jyly AQSh prezıdentiniń saılaýyna túskisi keletinin de jasyrmaǵan. Áıgili saıasatker Hılları Klınton sol saılaýda Amandany qoldaıtynyn da málimdep úlgeripti. Qazirdiń ózinde-aq AQSh tarıhynyń jańa dáýiri bastalyp ketken sekildi. Bálkim, bul adamzat tarıhyndaǵy jańa betburystyń bastaýy shyǵar. Kim biledi... О́ıtkeni óleń­men, ónermen shyndyq, ádil­dik bıigine umtylý kim-kimdi de beıjaı qaldyrmaıdy...