О́ser eldiń muraty jolynda

Shúkir, biz jaısańdarymyz ben jaq­sy­larymyzdy qurmetteı alatyn, adam­gershilik qundylyqtarymyzdy laıyqty áspetteýge árdaıym daıar tura­tyn ult­tyq peıildiń ústindemiz.

Qazaqstannyń egemen el bolyp damýynda, otyz jylǵa jýyq tarıhynda jeke derbes memlekettiń asa aıryqsha kezeńin, tipten dáıekti dáýirin bastan ótkizgendeı áserde júrmiz.

Qazaqstandy dúnıe júzi tanydy. Bul – talassyz tarıhı jetistik. Qazaq eli óte qıyn kezeńdi artqa tas­tap, álem­de damyǵan memlekettermen tere­zesi teń jaǵdaıǵa jetti. Alpaýyt mem­le­ketterdiń de bizdiń elmen sanasatyny, syılaıtyny daýsyz aqıqat.

Biz osy el-jurtymyzdyń ulttyq sanasyna uıalaǵan jańa kózqarasty, júrek túkpirine ornyqqan maqtanysh sezimin, saıasattyń mádenı soqpaǵyna súrleý salǵan maǵynaly tujyrymdy eń qymbat qundylyq dep bilemiz.

El táýelsizdiginiń otyz jyl kezeńinde qalyp­tasý men memlekettigimizdi ny­ǵaıtý baǵytynda oıǵa alǵanymyz ońy­nan oryndaldy deýge tolyq negiz bar. Ǵasyr toǵysynda dúnıe júzi kartasyna túsken 200-ge jýyq memlekettiń qalyń shoǵyrynda Qazaqstannyń juldyzy da jarqyraı kórindi.

Jer betinde aýmaǵy jaǵynan toǵy­zyn­shy oryn alatyn, keshegi keńes­tik kezeńde aty bar, zatynda derbes mem­lekettiginen ada respýblıkanyń tu­tas­tyǵyn saqtaı otyryp, shekarasyn shegendep, halyqaralyq qoǵamdas­tyq­pen jáne eń iri uıymdarmen yntymaq­tas­ty­ǵyn tııanaqtap, syrtqy saıasatta ma­ńyz­dy qoldaý men bıik mártebe­ge ıe bolýy, sóıtip sanaýly jyldar bederinde jań­ǵyryp-jańarǵan Qazaqstan mem­leketin qurý ózgeler tańǵalar­lyq tarıhı tabys, al halqymyz úshin zor maqtanyshqa aınaldy.

Egemen el, qabyrǵaly memleket qurýdyń qıyn kezeńinde, buryn-sońdy bolmaǵan tarıhı syn shaqta jurt senimin aqyl-parasatymen aqtaıtyn, qalyń buqarany sońynan erte alatyn iri saıası, tarıhı tulǵanyń jarqyrap shyǵýy – halqymyzdyń baqyty edi. Qudaı qazaqqa qyryn qaramaǵan. Peıiline keń-baıtaq jer bergen, ken bergen, qaı kezde de el bastaıtyn er bergen.

Mine, qabyrǵaly el bolyp ósip-órken­deýimizdiń negizgi uıytqysy – táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezı­denti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń álemdik aýqymdaǵy saıası kóshbasshy deńgeıindegi kemel saıasaty.

Jýrnalıstik derekter jadymyzda saqtalyp qalypty. 1990 jyly qazan aıyn­da Joǵarǵy Keńeste asa mańyz­dy saıa­­sı qujat – «Qazaq KSR-niń memle­ket­tik egemendigi týraly» Deklarasııa jo­ba­sy qaraldy. Sol tarıhı sessııada Pre­zı­dent Nursultan Nazarbaev on bir ret sóz sóılep, Deklarasııanyń negizgi jobasyn zor saıası jigermen jáne tereń mámilegerlikpen qorǵap shyqty. Sol joly depýtattar Deklarasııadaǵy 17-bapty segiz saǵat boıy talqylady.

Biz egemendikti jarııa etýdiń basy-qasynda júrgen qaıratkerlerdiń qalaı ju­mys istep, ulttyq til, ulttyq memle­kettilik bolýy bultartpas zańdylyq degen dáleldi qorǵap, taban tirep, saıa­sı tur­ǵyda talap etkenin kórdik, olar­men talaı márte suhbattastyq. Qansha­ma bi­lim­di, kúsh-jiger jumsaýdy qajetsin­gen qym-qıǵash pikir alýandyǵynda ke­mel­dilik tanytqan zııaly aǵa-apalary­myz qoǵamda aıryqsha qurmetke ıe boldy.

Qyzý aıtystyń qaınaǵan ortasynda ult múddesi úshin bilek sybana kirisken Elbasynyń eshkimge jaltaqtamaı, taısalmaı aıtqan týra sózi – eń aqyrǵy taban tireıtin, qoǵam qýattaıtyn birden-bir toqeter sheshim bolatyn. Onyń aıtýly aqyl-oı ıeleriniń aıtqan pikirlerin bıik parasatpen bir arnaǵa toǵystyryp, sol kezeńdegi aınalamyzda bolyp jat­qan saıası ahýaldyń óris alý baǵytyn erek­she alǵyrlyqpen paıymdaı bilýi bizdi tánti qylǵan edi.

Naǵyz saıası kemeline kelgen kósh­basshy Nursultan Nazarbaev turaqty da júıeli úsh mindetti alǵa qoıdy. Olar – táýelsiz memleket qurý, naryq ekonomıkasyna kóshý jáne totalıtarızmnen demokratııalyq qoǵamǵa aýysý edi.

Tarıh paraǵyndaǵy «Halyq biz úshin emes, biz halyq úshin týǵanbyz, olaı bolsa, moınymyzda halyqtyń zor boryshy, aýyr júgi jatyr»  (J.Aımaýytov) degen amanatty sóz 1991 jylǵy 16 jel­toqsan kúni Joǵarǵy Keńestiń kezekti sessııasynda, azattyqtyń aq tańynda jańǵyryp estilgendeı edi.

Akademık, depýtat S.Sartaev sol umytylmas oqıǵa týraly bylaı dep jazdy: «Men táýelsizdik týraly baıandamamdy keshki saǵat altydan on tórt mınýt ketkende aıaqtadym. Prezıdent Konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıdy. Al arada otyz mınýt ótkende Qazaq eliniń táýelsizdigin Túrkııa memleketi tanydy. Dúnıe júzi tarıhynda bir memlekettiń ekinshi memleketti resmı tanýy mundaı shapshań ýaqyt bederinde buryn-sońdy bolǵan emes. Odan keıin Rýmynııa, AQSh memleketteri ózderiniń resmı qujattaryn jarııa etti».

Qazaq halqynyń ǵasyrlar boıy ańsaǵan armany júzege asty. Tuńǵysh Prezıdent aıtqandaı, «Biz endi eshkimniń qoltyǵynyń astynda júrmeımiz. Bizdiń el endi eshkimge kishi ini bolyp tizimge qosylmaıdy. Biz erkin el boldyq». Bul – ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynyń basynda álemniń buqaralyq aqparat quraldary taratqan tarıhı derek.

Elbasy óz halqynyń ósip-órken­deýi­ne qajetti nárseniń bárin jasap keledi. Ony biz ómirden kúnbe-kún kórip, sezi­nip otyramyz.

Kezinde Tuńǵysh Prezıdenttiń elordany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý bas­tamasy qanshama keraǵar pikirge arqaý boldy?! Sol saıası mańyzy zor sheshimdi Elbasy qabyldamasa, qalaı bolar edi dep te oılaısyń. Qysqa merzimde álem jaý­harlarynyń qatarynan oıyp oryn al­ǵan Nur-Sultan qalasy – Qazaq eliniń ósip-órkendeýiniń sımvolyna aınaldy. Osy oraıda erterekte kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, abyz aqsaqal Báı­ken Áshimov «Egemen Qazaqstan» gaze­tine bergen suhbatynda ózine tán te­reń de sabyrly qalpynda, árbir sózi­niń árpine deıin ábden pisirip aıtatyn ádeti­men «Qaraǵym, esińde bolsyn, jańa astanany aqyldy patshalar ǵana salǵan», dep meıirlene aıtqany esime túsip otyr.

Elbasy usynǵan tarıhı tamyry tereń «Máńgilik el» ıdeıasynyń keń aýqym­dy ornyǵa túsýin Túrkistan qala­synyń túrki áleminiń rýhanı astanasyna saı qaıta túleýinen de kóremiz.

Jalpy, Qazaq eliniń árbir óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne rýhanı damýynda oń ózgerister jasalǵanyna kóptegen mysal keltirýge bolady.

Iá, biz Elbasy aıtqandaı, qıyndyq­tardan shyńdalyp shyqtyq. Kóp nársege kózqarasymyz ózgerdi. táýelsizdiktiń qadirin shyn sezinip, Máńgilik el bolýdy basty maqsat tuttyq.

Elbasy belgilep bergen jańarý men jańǵyrý joly sabaqtastyqpen tabysty jalǵasý ústinde. Eń bastysy, jańarǵan, dáý­letti el bolý, ádildik, ústemdik qura­tyn demokratııalyq qoǵam qurý halyq­tyń óz qolynda ekenine kózimiz jetti. Qoǵamnyń azamattyq ustanymy jańa sapalyq deńgeıge kóterildi. Otyz jyl bederinde qoǵam syndarly kezeńnen es jıyp qana qoımaı, eseıip te shyqty.

Al keıingi eki jyldan astam ýaqytta koronavırýs pandemııasy álemdi dúrlik­tirip, óz elimizdi de taǵy bir synǵa salyp jatqany aıan.

Qaýipti indettiń betin qaıtarý eshbir memleketke ońaıǵa túsip jatqan joq. Desek te qıyndyq ataýlyny tutas el bolyp eńsere alatynymyzǵa kózimiz jetti. Memlekettiń strategııalyq baǵyt-ba­ǵdarynyń durys bolýynyń nátı­jesinde halyqtyń aman-saýlyǵy úshin orasan kúsh jumsalyp, qıyn shaqta adamdarǵa mol kómek berildi. Kezinde Elbasynyń aqylymen jasalǵan Ulttyq qordyń zor paıdasyn kórdik. Otandyq densaýlyq saqtaý salasynyń kem-ketikteri túzelip, medısına ǵylymynyń sapalyq deńgeıin kóterýge betburys jasaldy. Qazaqstandyq ǵalymdardyń indetke qarsy ekpeni oılap taýyp, óndiriske shyǵarýy – sonyń aıǵaǵy.

Elbasy, Nur Otan partııasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev Parla­ment Májilisindegi partııalyq fraksııa múshelerimen kezdesýde partııanyń 2025 jylǵa deıingi «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir!» saılaýaldy baǵdarlamasynda alǵash ret 216 aımaqtyq baǵdarlama da egjeı-tegjeıli kórinis tapqanyn aıtyp, oǵan sáıkes Úkimetpen birlesip, Jol kartasyn júzege asyrýdy tapsyrdy. Jańa baǵdarlama – asa aýqymdy, biraq naqty josparlanǵan, qajetti resýrstarmen qam­tamasyz etilgen maqsattar men baǵ­dar­lamalar jıyntyǵy.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev VII shaqyrylymdaǵy Parla­menttiń birinshi sessııasynyń ashyl­ýynda sóılegen sózinde «Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵynda keshendi reformalar júrgiziletin bolady. Barlyq kúsh-jigerimizdi tıimdi memleket pen ádiletti qoǵam qurýǵa jumyldyrýymyz kerek. Basty basymdyq – halyqtyń turmys sapasyn jaqsartyp, ál-aýqatyn arttyrý. Jurt jasandy jetistikterdi emes, kózben kórip, qolmen ustaıtyn naqty nátıjeni kútedi. Halyq ekonomıkalyq jáne áleýmettik baǵdarlamalardyń je­mis­ti bolǵanyn qalaıdy. Biz osy maq­sat­taǵy aýqymdy jumystarǵa barlyq belsendi azamatty tartamyz», dep atap kórsetti.

Qazaqstan Prezıdenti kózdegen maq­sat­tarǵa jetý úshin barlyq salada dá­ıekti ózgeris jasalatynyn, ol úshin qandaı basymdyqtarǵa mán berýi­miz qajet ekenin aıtty. Eń aldymen, qu­qyqtyq memleketti damytýǵa jáne az­amattardyń bılik organdaryna seni­min nyǵaıtýǵa kúsh salýy­myz kerek. Ulan­-ǵaıyr jumystyń biri – aldaǵy bes jylda jańa standarttarǵa sáıkes 3500-den astam aýyldy jańǵyrtý mindetti.

Memleket basshysynyń ózi qarapa­ıym adamdardyń árbir ótinish-tilegine yj­dahattylyqpen nazar aýdaryp, túıindi má­selelerdiń áleýmettik mánine nazar aýda­ryp, tikeleı baqylaýyna alýy, sóz joq, mem­leket pen qoǵam birli­gin nyǵaıtady. El­basy belgilegen «Qazaq­stan – 2050» Stra­­tegııasyna saı, búgingi ýaqyt talabyn eskerip jasal­ǵan ózgerister joly ár­bir adamǵa laıyq­ty ómirdiń áleýmettik-rý­hanı qajet­ti­lik­terin joǵary sapaly deń­geıde qam­tamasyz etýge baǵyttalyp otyr.

Meırambek TО́LEPBERGEN,

 Májilis depýtaty, Nur Otan partııasy fraksııasynyń múshesi