Qazaqtyń jan álemine, rýhanı baılyǵyna ólsheýsiz úles bolyp qosylǵan bul qomaqty eńbek Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanulynyń jetekshiligimen jaryqqa shyqty. Kúni keshe elordadaǵy Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynda osy kitap kópshilikke tanystyrylyp, kórnekti tulǵalar oǵan qatysty oı-pikirlerimen bólisti.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qabyldaýynda bolǵanymda elimizde Ishan ilimin keńinen nasıhattaý qajettiligi týraly bastama kóterip edim. Prezıdentimiz bul bastamany qoldaıtynyn jetkizip, ıgi tilegin bildirgen bolatyn. Biz halqymyzdyń júregine jaqyn rýhanı ilimdi keńinen nasıhattaý úshin «Ihsan – rýhanı tárbıe negizi» kitabyn shyǵarýdy qolǵa alǵan edik. Mine, erekshe ynta-yqylaspen jazylǵan qolyńyzdaǵy bul eńbek sizdiń de rýhanı ómirińiz úshin paıdaly bolady degen úmittemin. Sharıǵat ilimderiniń negizi bolyp sanalatyn senim, fıqh, tarıh syndy salalar halqymyzdyń dinı sara jolyn naq kórsete bildi. Endigi jerde bizge qajettisi – rýhanı jan dúnıemizdiń ózegine aınalǵan tárbıe ilimi. Muny biz ıhsan ilimi deımiz. Ihsan sózi «jaqsylyq jasaý» degen uǵymdy bildiredi. Al sharıǵattaǵy maǵynasy kez kelgen izgi amaldy eń kemel túrde oryndaý degen uǵymǵa saıady, – dedi QMDB tóraǵasy.
Bas múftı jańa kitaptyń jańashyldyǵyna toqtalyp, osy kitapty shyǵarýǵa súbeli úles qosqan azamattarǵa alǵys aıtty. Islam – kórkem minez ben ádeptilikke negizdelgen din ekenin jetkizip, ádeptilik adamdy kórikti etetinin alǵa tartty. Ihsan ilimi kórkem minez ben adamǵa tán kúlli ádeptilikti qalyptastyratynyna basa mán berdi.
– Bul eńbekte «Jaratýshy Allaǵa ıhsan», «Tulǵalyq ıhsan», «Ihsan jáne qoǵam» syndy taraýlar qamtylyp, Islam ǵulamalarynyń ıhsan ilimi jaıly oı-tolǵamdary berildi. Kitaptan árbir adamǵa asa qajet yqylas, nıet, yjdaǵat, turaqtylyq, tııanaqtylyq, Allaǵa, Quranǵa, Paıǵambarǵa degen mahabbat, nápsimen kúresý joldary, júrek dertinen arylý, rýh tazalyǵy, til tazalyǵy syndy kórkem minezdi qalyptastyratyn sıpattardy tula boıymyzǵa sińirý qajettigin túsinemiz. Sonymen qatar ata-ana, bala-shaǵa, kórshi-qolań, aǵaıyn-týys, aınaladaǵy adamdardyń aqysy týraly qundy nasıhattar jazylyp, jaman ádetterden arylýdyń joldary kórsetildi. Ihsan ilimi áýeli pendeniń Allaǵa degen boısunýynan bastalady. Adam balasynyń Allaǵa degen ıhsany: aldymen ıman keltirý, buıyrǵan amaldaryn oryndaý, barlyq tyıym salǵan nárselerden aýlaq bolý, izgi amaldardy arttyrý, – dedi Bas múftı.
Onyń aıtýynsha, ıhsan – baqytyn ımannan izdegen jurtymyzdyń júregine jaqyn ilim. Halyq uǵymyndaǵy: «Jaqsylyqqa jaqsylyq – ár adamnyń isi, jamandyqqa jaqsylyq – er adamnyń isi», «Keń bolsań – kem bolmaısyń», «Keshirim jasaý – keńdik, keshire almaý – kemdik», «Jaqsylyq júrgen jerde tapshylyq bolmaıdy», «Jaqsylyq ekken alǵys orady» syndy naqyldar urpaqtan-urpaqqa tárbıe retinde aıtylyp, ómir súrý daǵdysyna aınaldy.
– Dinı basqarmanyń ıhsan taqyrybynda arnaıy kitap shyǵaryp, el aǵalaryn jıyp aýqymdy is-shara ótkizip otyrýy – úlken betburystyń basy dep oılaımyn. О́zderińizge málim, Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń beıresmı sammıtinde Túrkistan – túrki áleminiń rýhanı ortalyǵy bolyp bekitildi. Biz Túrkistandy rýhanı ortalyq deımiz. Nege? Sebebi Áziret Sultan Qoja Ahmet Iаsaýı babamyz kúlli túrki áleminiń rýhanı ustyny retinde baǵalanady. Al rýhanııat degenimiz osy – ıhsan. Ihsannyń alyp besigi – Túrkistan topyraǵy. Júsip Has Hajıbtiń kisilik kitaby – «Qutty bilik» osy ıhsan kitaby. Berige tamyr tartsaq, Abaıdyń «Qarasózin» de ıhsan týraly kitap dep aıtýǵa bolady. О́ıtkeni dúnıeniń kórinbegen tusyn túgendeý, álemniń túpki mánine yqylaspen, yjdaǵatpen tereńdep boılaý – ıhsan ilimi, – dedi Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, is-shara moderatory Darhan Qydyráli.
Jıynǵa qatysýshylar qundy eńbektiń jaryq kórýimen quttyqtap, Dinı basqarmanyń ıgi bastamalaryna jyly lebiz bildirdi. Jańa kitaptyń máni men mańyzyna, búgingi qoǵamǵa bererine toqtaldy.
– Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy qarsańynda Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanulynyń jetekshiligimen «Ihsan – rýhanı tárbıe negizi» kitaby jaryq kórip otyr. Bas múftı osy tusaýkeser aldynda respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldary betterinde «Ihsan álemi adamzatty izgilikke tárbıeleıdi» atty maqalasyn jarııalap, qalyń buqaraǵa keńinen túsinik berdi. Bul maqala elimizdegi musylman qaýymynyń tarapynan qoldaý tapty. Endigi rette, búgin jurtshylyqqa tanystyrylyp otyrǵan bul baǵa jetpes kitap basqarmanyń dinı saladaǵy ǵylymı-zertteý baǵytyndaǵy qyzmetine oń yqpalyn tıgizedi dep sanaımyz. Ihsan ilimi degende biz adamdy rýhanı jetildirip, kemel adam deńgeıine kóteretin jáne ata-babalarymyzdan ǵasyrlar boıy urpaqtan-urpaqqa mıras bolyp kele jatqan rýhanı ilimdi túsinemiz, – dedi Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Serik Egizbaev.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, kúlli túrki jurtynyń ustazy, ǵulama ǵalym Qoja Ahmet Iаsaýıden bastap, Abaı Qunanbaıuly, Shákárim Qudaıberdiuly, Máshhúr Júsip Kópeıuly syndy uly oıshyldarymyzdyń dáýirine deıin ıhsan ilimi keńinen dáriptelgen. Hakim Abaı HIH ǵasyrdyń ózinde-aq ıhsan bolý óte ilkimdi, ózine senimdi, izgilik pen jaqsylyqqa, rýhanı kemeldikke umtylatyn adamdarǵa ǵana tán sıpat ekenin jetkizgen edi. S.Egizbaev bul qomaqty eńbek jastarǵa dinı baǵytta durys aqparat berýge, elimizdiń din tutastyǵyn qalyptastyrýǵa, sondaı-aq destrýktıvti dinı aǵymdardyń ıdeologııasyna qarsy is-qımyl jasaýǵa septigin tıgizerine senimdilik bildirdi.
– Búgin tusaýy kesilip otyrǵan «Ihsan – rýhanı tárbıe negizi» kitaby elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasymen úndes, rýhtas ekenin kórdim. Keıingi jyldary Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tikeleı atsalysýymen din men salt-dástúr sabaqtastyǵy týraly kókeıge qonatyn kitaptar kóptep shyǵyp jatyr. Bul – óte quptarlyq, qýanarlyq jaǵdaı. Dinı basqarmanyń negizgi mindetiniń biri – musylman tárbıesin berý. Osy rette aıtatynym, dinı basqarma óz mindetin oıdaǵydaı atqaryp keledi. Onyń jarqyn mysalynyń biri – qolymyzǵa tıgen «Ihsan – rýhanı tárbıe negizi» kitaby. Bul kitap adam balasyn tárbıeleýge, hakim Abaı aıtqan «Tolyq adam» konsepsııasyna negizdelgen, – dedi memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov.
Jıyn barysynda Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly taǵy bir jaqsy jańalyǵymen bólisti. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy ǵulamalar keńesinde eki ǵylymı joba qolǵa alynypty. Sonyń biri – ıslam ensıklopedııasyn jazý bolsa, ekinshisi – dinı termınderdiń orfografııalyq tizimin jasaý bolyp otyr. Dinı termınderdiń tizimi bekitilgen soń elimizde «Allah» nemese «Alla» dep jazamyz ba?» degen syndy birqatar máseleniń basy ashylyp, bir birizdilik paıda bolmaq.
– Din men ádebıettiń maqsat-múddesi – bir: urpaq tárbıeleý, adam balasyn durys jolǵa salý. Abaı atamyzdyń «Ǵylym tappaı maqtanba» degen dıdaktıkalyq óleńin álemge úlgi etýge bolady. Kemeńger tulǵa aıtyp otyrǵan jat dúnıe men janǵa jaqyn dúnıelerdiń, qashyq bolatyn dúnıeler men asyq bolatyn dúnıelerdiń mán-maǵynasy jóninde osy «Ihsan – rýhanı tárbıe negizi» kitabynda tereńdetip aıtylǵan. Bul kitapty qolǵa alǵan kezde adamdy tereńine tartyp áketetin ǵulamalyq qasıetti baıqadyq. Osy qundy dúnıede denniń, jannyń, rýhtyń tazalyǵy degenge úlken mán beriledi. Búgingi zamannyń rýhanı kodeksi – osy kitap, – dedi Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet.
Is-shara sońynda kitaptyń saltanatty túrde tusaýy kesildi.
