2013 jylǵy 20 jeltoqsan, Astana, Úkimet Úıi
«Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2014 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jylǵy 28 mamyrdaǵy № 488 qaýlysyna ózgerister engizý týraly
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi:
1. «Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2014 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jylǵy 28 mamyrdaǵy № 488 qaýlysyna mynadaı ózgerister engizilsin:
taqyryby mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasyn bekitý týraly»;
1-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:
«1. Qosa berilip otyrǵan Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasy bekitilsin.»;
kórsetilgen qaýlymen bekitilgen Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2014 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasy osy qaýlyǵa qosymshaǵa sáıkes jańa redaksııada jazylsyn.
2. Osy qaýly qol qoıylǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi jáne resmı jarııalanýǵa tıis.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri S.AHMETOV.
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń
2013 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy № 1377 qaýlysyna qosymsha
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jylǵy 28 mamyrdaǵy
№ 488 qaýlysymen bekitilgen
Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasy
1. «Balapan» baǵdarlamasynyń
PASPORTY
Ataýy Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasy
Ázirleý úshin negizdeme Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy
29 qańtardaǵy «Jańa onjyldyq – Jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy;
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy
1 qańtardaǵy № 922 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý jospary;
Memleket basshysynyń 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan – 2050 strategııasy»: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy
Negizgi ázirleýshi Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi
Negizgi oryndaýshylar
Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi;
oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń ákimderi;
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi;
Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi;
Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi;
Qazaqstan Respýblıkasy О́ńirlik damý mınıstrligi;
«О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy
Baǵdarlamanyń maqsaty Halyqtyń mektepke deıingi tárbıe men oqytý uıymdarynyń sapaly kórsetiletin qyzmetterine qajettiligin qanaǵattandyrý
Baǵdarlamanyń mindetteri 2015 jylǵa deıin mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen mektepke deıingi jastaǵy balalardyń
77 %-ynyń, al 2020 jylǵa deıin – 100 %-ynyń qamtylýyn qamtamasyz etý;
2015 jylǵa deıin 5-6 jastaǵy balalardy mektepaldy daıarlyqpen tolyq qamtýdy qamtamasyz etý;
respýblıkadaǵy demografııalyq jaǵdaıdy jáne halyqtyń bilim alýǵa degen qajettiligin eskere otyryp, mektepke deıingi uıymdardyń varıatıvti jelisin arttyrý;
mektepke deıingi uıymdardyń tapshylyǵy problemalaryn sheshý úshin qajetti qarjylyq-ekonomıkalyq jaǵdaılar jasaý;
mektepke deıingi uıymdardy bilikti kadrlarmen tolyq qamtamasyz etýdi jáne olardyń biliktiligin turaqty túrde arttyrýdy júzege asyrý;
ınklıýzıvti bilim berýdi damytý (mektepke deıingi uıymdardy pandýstarmen, kireberistermen, kótergishtermen jáne jedelsatylarmen jáne t.b. jaraqtandyrý);
oqytýdyń jańa ádistemeleri men tehnologııalaryn engizý esebinen tárbıeleý men oqytý mazmunyn jańartý
Baǵdarlamanyń iske asyrylý merzimi jáne kezeńderi
2010 – 2020 jyldar
I kezeń – 2010 j.
II kezeń – 2011 j.
III kezeń – 2012 j.
IV kezeń – 2013 j.
V kezeń – 2014 j. – 2016 j.
VI kezeń – 2017 j. – 2018 j.
VII kezeń – 2019 j. – 2020 j.
Nysanaly ındıkatorlar 2010 – 2013 jyldar
1) mektepke deıingi bilim júıesinde qosymsha ashylǵan oryndar sany – 271 268 oryn;
2) mektepke deıingi jastaǵy balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtý – 71,5 %;
3) toptar tolymdylyǵynyń ortasha kórsetkishi – 25 bala;
4) 5-6 jastaǵy balalardy mektepaldy daıarlyqpen qamtý – 97 %;
5) birinshi jáne joǵary bilikti sanattaǵy pedagog qyzmetkerler úlesi – 25 %.
2014 – 2020 jyldar
1) mektepke deıingi bilim júıesinde qosymsha ashylǵan jańa oryndar sany – 480 408 oryn;
2) balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtý – 100 %;
3) kóptilde oqytatyn mektepke deıingi uıymdardyń úlesi – 50 %;
3) balalardyń ınnovasııalyq jobalaryn qorǵaý boıynsha konkýrsqa qatysatyn mektepke deıingi uıymdardyń úlesi (jobalaý qyzmeti, densaýlyq saqtaıtyn tehnologııalar jáne t.s.s.) – 50 %;
4) ınklıýzıvtik bilim berý úshin jaǵdaı jasaǵan mektepke deıingi uıymdardyń úlesi – 15 %;
5) biliktilikti arttyrýdan ótken pedagog qyzmetkerlerdiń úlesi – 50 %
Qarjylandyrý kólemi men kózderi Baǵdarlamany 2011 – 2013 jyldary iske asyrý jónindegi is-sharalardy qarjylandyrý kólemi 165 940 mln. teńgeni quraıdy, onyń ishinde:
respýblıkalyq bıýdjet esebinen – 162 920,5 mln. teńge;
jergilikti bıýdjetter esebinen – 3 019, 5 mln. teńge.
Baǵdarlamany 2014 – 2020 jyldary iske asyrý jónindegi is-sharalardy qarjylandyrý kólemi 190 mlrd. 536 mln. teńgeni quraıdy, onyń ishinde:
respýblıkalyq bıýdjet esebinen – 41 mlrd. 242 mln. teńge;
jergilikti bıýdjet esebinen – 149 mlrd. 294 mln. teńge
2. Kirispe
Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasy (budan ári – Baǵdarlama) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 29 qańtardaǵy «Jańa onjyldyq – Jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn jáne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 1 qańtardaǵy № 922 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý josparyna, Memleket basshysynyń 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan – 2050 strategııasy»: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyna sáıkes ázirlengen.
Táýelsizdikke qol jetkizgenge deıin Qazaqstanda Ortalyq Azııadaǵy eń úzdik mektepke deıingi bilim júıesi boldy, ol 7 jasqa deıingi balalardyń shamamen 70 %-yn qamtydy.
1991 jyly 8743 balabaqsha boldy, olardyń jartysynan astamy (4868) «ońtaılandyrý» kezeńinde jekeshelendirilgen, bir bóligi bos qalǵan, qıraǵan. Tutastaı alǵanda, 2000 jylǵa deıin respýblıkadaǵy balabaqshalar sany 1144-ke deıin azaıdy.
Táýelsizdik jyldarynda respýblıkanyń mektepke deıingi bilim júıesi qaıta jandana bastady: balabaqshalar sany ósýde, mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa arnalǵan uıymdardyń jańa túrleri qurylýda.
2007 jyldan bastap 2009 jyldar kezeńinde 142,1 myń oryndyq 2557 mektepke deıingi uıym ashyldy, onyń ishinde 75 myń oryndyq 612 balabaqsha.
2009 jyly 4972 mektepke deıingi uıym jumys istedi, olardyń 2003-i balabaqsha. Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtý 373 160 adamdy nemese mektepke deıingi balalar sanynyń 38,7 %-yn quraǵan.
Sonymen qatar, mektepke deıingi uıymdardan oryn alý kezeginde 260 myńnan astam bala turǵan, onyń ishinde 147 084 myńy – jasy 3-ten 6 jasqa deıingi balalar.
Eldegi demografııalyq prosester – respýblıkadaǵy mektepke deıingi uıymdardan oryn alý kezeginiń ósýin aıqyndaıtyn faktorlardyń biri; 2008 jyldan bastap balabaqshalardan oryn kútýshiler sany 20,8 myń balaǵa ósti.
Qazaqstanda sońǵy 20 jylda bala týýdy taldaý barysy: 1990 – 1999 jyldarda týýdyń tómendegenin, al 2000 – 2013 jyldary bala týý ortasha eseppen 13 myń adamǵa artqanyn kórsetti, keıinnen ol mektepke deıingi uıymdardan oryn alý kezeginiń jylyna 5 – 7 %-ǵa artýyna negiz boldy.
Baǵdarlama eldegi mektepke deıingi uıymdardyń tapshylyǵy deńgeıin tómendetý jónindegi túbegeıli sharalar qabyldaýdy, mektepke deıingi bilim berý qyzmetiniń sapasyn arttyrýdy qamtamasyz etedi.
2012 jylǵy «Qazaqstan – 2050 strategııasy»: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda (budan ári – Joldaý) Qazaqstannyń Memleket basshysy 2020 jylǵa qaraı balalardy mektepke deıingi uıymdarmen 100 % qamtýdy qamtamasyz etý mindetin alǵa qoıdy, osyǵan baılanysty «Balapan» baǵdarlamasyn iske asyrý merzimin 2020 jylǵa deıin uzartý jáne mektepke deıingi bilim berýdiń jańa ádisterin ázirleý tapsyryldy.
Qazaqstan balalarynyń mektepke deıingi tárbıeleý men oqytýǵa quqyǵy mynadaı mektepke deıingi uıymdardyń ártúrli úlgilerimen jáne túrlerimen qamtamasyz etiledi:
1) bóbekjaı;
2) balabaqsha;
3) otbasylyq bóbekjaı;
4) sanatorlyq bóbekjaı;
5) «mektep-balabaqsha» kesheni;
6) mektepke deıingi shaǵyn ortalyq.
Baǵdarlamany iske asyrýdyń úsh jylynda mektepke deıingi uıymdar sany jeke menshik balabaqshalar salý, ashý jáne buryn jekeshelendirilgen balabaqsha ǵımarattaryn qaıtarý, bos turǵandaryn yńǵaılastyrý jáne turǵyn úı keshenderiniń 1-shi qabattarynda ashý sııaqty qoldanysqa berýdiń basqa da tásilderi esebinen 288,3 myń oryndyq 4 myńnan astam birlikke
(1211 balabaqsha men 2811 shaǵyn ortalyq) kóbeıdi.
Jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri boıynsha 2012 jyly balalardy mektepke deıingi tárbıeleýmen jáne oqytýmen qamtý 71,5 %-dy qurady.
Osyndaı nátıjelerge qol jetkizý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi (budan ári – Mınıstrlik) Qazaqstanda mektepke deıingi tárbıeleý júıesin damytý máselelerin normatıvtik-quqyqtyq retteý boıynsha aýqymdy jumys atqardy.
Sonymen qatar 2013 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha mektepke deıingi uıymdardan oryn alý kezeginde 406 myńnan astam bala tur, onyń ishinde 196,6 myńy – jasy 3-ten 6 jasqa deıingi balalar.
Baǵdarlama balalardy mektepke deıingi uıymdarmen tolyq qamtýdy jáne mektepke deıingi bilim berý mazmunynyń sapasyn arttyrýdy qamtamasyz etedi, sondaı-aq 120 myńnan astam (2014 j. – 17,8 myń adam, 2015 j. – 14,8 myń adam, 2016 j. – 15,2 myń adam, 2017 j. – 11,8 myń adam, 2018 j. – 13 myń adam,
2019 j. – 18,2 myń adam, 2020 j. – 37,9 myń adam) adamnyń jumyspen qamtylýyna járdemdesedi.
3. Mektepke deıingi tárbıe men oqytý júıesiniń aǵymdaǵy
jaı-kúıin taldaý
Qazaqstandaǵy zamanaýı qoǵamdyq-saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaı balanyń zııatkerlik, jeke jáne dene damýyn qamtamasyz etý júıesin turaqty damytýǵa yqpal etedi.
Azamattardy, otbasyn áleýmettik qoldaýdy retteıtin zańnamalyq baza jetildirilýde. Mektepke deıingi balalyq shaqtyń tolyq damýyn qamtamasyz etetin normalar qabyldandy.
Sóıleý, aqyl-oı, emosııalyq-erik salasy buzylǵan jáne damýynda basqa da erekshelikteri bar mektep jasyna deıingi balalardy toptyq jáne jeke psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaý baǵdarlamalary ázirlenip, synaqtan ótkizildi.
Balabaqshaǵa barmaıtyn balalar úshin mektep jasyna deıingi balalardyń úı jaǵdaılarynda damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan «Iаzyk detskoı ıgry» atty bilim berý kýrsy ázirlendi.
Zamanaýı jaǵdaılarda mektepke deıingi bilim berý júıesiniń damýy pedagog kadrlardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaý máselesi qanshalyqty tıimdi júzege asyrylyp jatqanyna negizdelgen.
Respýblıkanyń mektepke deıingi uıymdarynda Baǵdarlamany iske asyrý bastalǵanda 29,8 myń adam jumys istedi, onyń ishinde jas pedagog qyzmetkerler – 8,3 myń (27,9 %).
Balabaqshalardyń pedagog qyzmetkerleriniń bilim berý deńgeıi jaqsarý úrdisin kórsetýde: 54,4 %-ynda joǵary bilimi, 3,6 %-ynda – aıaqtalmaǵan joǵary, 40,7 %-ynda – arnaıy orta, 1,3 %-ynda – jalpy orta bilimi bar.
Pedagog qyzmetkerlerdiń ortasha jasy – 35-40 jas.
25 joǵary oqý ornynda jáne 31 tehnıkalyq jáne kásiptik bilim beretin oqý ornynda (budan ári – TjKB) «Mektepke deıingi tárbıe men oqytý» mamandyǵy boıynsha kadrlar daıarlaý júzege asyrylady.
«Mektepke deıingi tárbıe men oqytý» mamandyǵy boıynsha TjKB bitirýshileriniń sany ósýde. Aıtalyq, 2006 jyly 349 maman, 2007 jyly 528, 2008 jyly 705, 2009 jyly 750 maman daıarlandy. 2010 – 2014 j.j. TjKB oqý oryndarynyń bitirýshilerdiń mejelengen sany 5884 adam.
Mektepke deıingi uıymdardyń barlyq túlekteri zańnamaǵa sáıkes medısınalyq qyzmet kórsetýmen qamtamasyz etilgen. Mektepke deıingi uıymdarda 8-9 jáne odan da kóp toptarǵa arnalǵan medbıkeniń 1,5 stavkasy jáne dıetalyq bıkeniń 0,5 stavkasy kózdelgen. Balanyń dene jáne psıhıkalyq densaýlyǵyn saqtaý men nyǵaıtý jónindegi mindetterdi oryndaıtyn, fızıoterapııa kabınetteri bar uıymdarda dáriger laýazymynyń bir shtat birligi kózdelgen.
2010 – 2014 jyldary medısınalyq kolledjderdi bitiretin medbıkelerdiń mejelengen sany 720 adam, bul 2010 – 2014 jyldary mektep jasyna deıingi oqýshylarǵa medısınalyq qyzmet kórsetýge arnalǵan kadrlarǵa qajettilikti qanaǵattandyrady.
Budan basqa, shaǵyn ortalyqtardaǵy, qysqa merzimde bolatyn toptardaǵy mektep jasyna deıingi balalarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek kórsetýdiń (MSAK) aýmaqtyq uıymdarynda júzege asyrylatyn bolady.
Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtýdy arttyrý úrdisi baıqalýda: 2006 jyldan bastap atalǵan kórsetkish 2010 jyly 27,6 %-dan 38,7%-ǵa ósti.
Memleket mektepke deıingi bilim berý salasyndaǵy jeke menshik jetkizýshilerdiń kórsetiletin qyzmetterin qoldaý jónindegi sharalar qabyldaýda. Qyzylorda, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan, Aqmola oblystarynda memlekettik bilim berý tapsyrysyn jeke menshik mektepke deıingi uıymdarda ornalastyrý praktıkasy bar.
Jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri boıynsha 2010 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha elimizdegi 6770 eldi mekenniń 4691-inde, nemese 69 %-ynda mektepke deıingi uıymdar joq. Atalǵan fakt bilim berý uıymdaryn ashý úshin balalardyń joqtyǵymen nemese jetkiliksizdigimen túsindiriledi.
2006 jyldan bastap mektepke deıingi uıymdardyń bir túri retinde shaǵyn ortalyqtar quryla bastady jáne de 2010 jyly olardyń sany 2969 birlikke, al kontıngenti 75 872 balaǵa jetti.
Baǵdarlamany iske asyrý bastalǵanda bes-alty jastaǵy 271 myńnan astam bala jalpy bilim beretin 6430 mekteptiń bazasynda 1271 balabaqshada mektepaldy daıarlyqpen qamtamasyz etildi.
Respýblıkada mektepke deıingi uıymdarda memlekettik tilde, al ulttyq toptardyń shoǵyrlanǵan jerde olardyń ana tilderinde tárbıeleý men oqytý qamtamasyz etiledi.
2010 jyly 940 (46,9%) mektepke deıingi uıymda bilim berý prosesi qazaq tilinde, 260-ynda (13 %) – orys tilinde, 801-inde (40 %) – qazaq jáne orys tilderinde, 2-inde (0,1 %) – ózbek tilinde júzege asyryldy.
Álemdik tájirıbe mektepte oqýǵa daıyndaý úshin asa qolaıly jas balanyń 3-ten 6 jasqa deıingi damý kezeńi bolyp tabylatynyn kórsetti. Aıtalyq, Fransııada mektepke deıingi bilim mindetti bolyp tabylmaıdy, biraq jasy 3-ten 6 jasqa deıingi barlyq balalar balabaqshaǵa barady. Germanııada, Kanadada, Vengrııada, Anglııada jaǵdaı osyǵan uqsas. Danııada mektepke deıingi tárbıe men oqytý qurylymy qazaqstandyqqa uqsas: bóbekjaı – bir jarym jastan 3 jasqa deıingi, balabaqshalar – 3 jastan bastap 6-7 jasqa deıingi balalar úshin.
2010 jyly mektepke deıingi uıymǵa baratyn barlyq balalar sanynyń – 89,7 %-yn 3-6 jastaǵy balalar, 10,3 %-yn 2-den 3 jasqa deıingi balalar qurady. Budan basqa, respýblıkadaǵy 9 oblystyń balabaqshasynda bóbekjaı toptary jumys istedi, onda 2 jasqa deıingi balalar tárbıelengen. 2007 jyldan 2009 jylǵa deıin bóbekjaı toptaryna baratyn balalar sanynyń 1305-ten
942-ge deıin azaıǵandyǵy baıqaldy.
Elde mektepke deıingi uıymdardyń jetispeý problemasy ózekti kúıinde qalyp otyr. Uıymdastyrylǵan mektepke deıingi tárbıe men oqytýǵa qajettilik barlyq óńirlerde baıqaldy: Baǵdarlamany iske asyrý bastalǵanda 1-den 6 jasqa deıingi 260 myńnan astam bala mektepke deıingi uıymǵa kezekke turý úshin tirkelgen. Balabaqsha toptaryndaǵy tyǵyzdyq: 100 orynǵa ortasha eseppen alǵanda respýblıka boıynsha 111 adamnan keldi.
2010 jyly mektepke deıingi uıymǵa oryn alý úshin kezekke tirkelgen 3-ten 6 jasqa deıingi balalar sany 147084 adamdy nemese balalardyń jalpy sanynyń 56,4%-yn qurady.
Mektepke deıingi bilim berý júıesiniń negizgi basymdyǵy 3-6 jasqa deıingi balalardy uıymdastyrylǵan tárbıemen jáne oqýmen qamtý, balalardy oqý qyzmetine sapaly daıyndaý úshin jaǵdaılar jasaý bolyp tabylady.
Baǵdarlamany iske asyrý barysynda maqsatqa qol jetkizýge kedergi jasaıtyn demografııalyq prosesterge baılanysty táýekelder týyndaýy múmkin.
Demografııalyq prosesterdiń serpini oń bolǵan jaǵdaıda, mektepke deıingi uıymdarǵa qajettilik týyndaıtyn nemese ósetin eldi mekenderdiń sany ulǵaıady.
Táýekel deńgeıin azaıtý úshin balalardy qamtý jáne mektepke deıingi uıymdar ashýdy qarjylandyrý úshin jyl saıynǵy naqtylaý kezinde Baǵdarlamada kórsetilgen mektepke deıingi uıymdarǵa memlekettik bilim berý tapsyrysyn ornalastyrý jáne memlekettik-jekeshelik áriptestik (budan ári – MJS) tetigin jandandyrý qajet.
2013 jylǵy 1 qańtarda respýblıkada 8590 mektepke deıingi uıym jumys isteıdi, olarǵa 644,3 myń adam barady.
Onyń ishinde damý múmkindikteri shekteýli 43811 balanyń 15244-i 39 arnaıy balabaqshada tárbıeleýmen qamtylǵan.
Balalardyń mektepke deıingi uıymdarmen qamtylýy 71,5 %-dy qurady.
Halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp (Germanııada, Japonııada balalar tolyq kún bolmaıtyn mektepke deıingi uıymdar jumys isteıdi), sondaı-aq Baǵdarlama sheńberinde mektepke deıingi tárbıeleýmen jáne oqytýmen keń aýqymda qamtý maqsatynda shaǵyn ortalyqtar belsendi túrde ashylýda. Qazirgi ýaqytta mektepke deıingi uıymdar sanyn arttyrý negizinen shaǵyn ortalyqtar jelisin (shaǵyn ortalyqtar – 63,5%, balabaqshalar – 36,4 %) damytý esebinen qamtamasyz etilgen.
Bul rette jarty kún bolatyn shaǵyn ortalyqtar sany basym. Tıisinshe jaraqtandyrylǵan jáne tolyq kún bolatyn shaǵyn ortalyqtar sany 2197 birlikti quraıdy (40,5 %). Shaǵyn ortalyqtardyń belsendi túrde ashylýy negizinen Shyǵys Qazaqstan (1160), Qostanaı (4988), Soltústik Qazaqstan (505), Almaty (428) oblystarynda baıqalady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda bilim berý salasyndaǵy halyqaralyq negiz qalaýshy qujattarǵa sáıkes damý múmkindigi shekteýli balalar úshin bilimge teń quqyqtar qaǵıdaty kózdeledi.
Búginde respýblıkada ınklıýzıvtik bilim berý 2375 balaǵa arnalǵan 166 balabaqshada júzege asyrylady, ol anyqtalǵan damý múmkindigi shekteýli balalardyń jalpy sanynyń 14%-yn quraıdy.
Budan basqa, damý múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan 39 arnaıy balabaqsha jáne jalpy maqsattaǵy balabaqshalarda 315 arnaıy top jumys isteıdi. Olardyń kontıngenti balabaqshalarda 4945 balany, arnaıy toptarda 5879 balany quraıdy.
Arnaıy mektepke deıingi uıymdarǵa barý múmkindigi joq múmkindigi shekteýli balalar úshin ońaltý ortalyqtarynda, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabınetterinde (budan ári – PPTK) túzetý-pedagogıkalyq qoldaý kórsetý kózdelgen.
Jumys istep turǵan 129 PPTK-niń kópshiligi negizinen mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa qyzmet kórsetedi.
Mektepke deıingi bilim berý júıesiniń mazmunyn jańa negizde qurý – óte jaýapty ári kúrdeli mindet. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 23 tamyzdaǵy № 1080 qaýlysymen Mektepke deıingi tárbıe men oqytýdyń memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarty (budan ári – MJBS) jáne shet tilderin oqytýdy qamtıtyn Mektepke deıingi bilim berýdiń úlgilik oqý josparlary bekitildi.
MJBS pen mektepke deıingi tárbıe men oqytýdyń oqý baǵdarlamalary mektepke deıingi jáne bastaýysh mektep bilimi arasyndaǵy sabaqtastyq problemalaryn tıimdi sheshýge yqpal etedi.
Qazirgi tańda respýblıkadaǵy mektepke deıingi uıymdarda 90-nan astam ataýdy qamtıtyn oqý-ádistemelik keshenderi bar «Balbóbek», «Qaınar», «Alǵashqy qadam», «Zerek bala», «Biz mektepke baramyz, «5-6 jastaǵy balalardy mektep jáne 5-7 jastaǵy balalardy balabaqsha jaǵdaılarynda mektepaldy daıarlaýdyń jalpy bilim berý baǵdarlamasy» paıdalanylady.
Mektepke deıingi bilim berýdiń sheteldik tájirıbesiniń tehnologııalary paıdalanylady.
Mysaly, ár balanyń daralyǵyn damytý negiz etip alynǵan Montessorı tehnologııasy boıynsha oqý materıaldary. N. Zaısevtiń júıesi boıynsha oqytý balalardyń oqý men jazý daǵdylaryn meńgerýge kómektesedi. Balanyń sezim apparaty arqyly Valdorf pedagogıkasy (Shtaınerdiń ádistemesi) dúnıeni tabıǵı jolmen tanýyn qamtamasyz etedi. Balalardy damytýda F. Frebeldiń tekshelerin paıdalaný balany qarapaıym geometrııalyq pishindermen tanystyrýǵa múmkindik beredi.
Mektepke deıingi bilim berý mazmunyn jańartý maqsatynda mektepke deıingi bilim berýdiń halyqaralyq jáne úzdik otandyq tájirıbesine taldaý júrgizildi.
Bul mynadaı problemalardy aıqyndaýǵa múmkindik berdi: balalarmen jumysta qoldanylatyn ádister men jumys nysandarynyń qazirgi zaman talabyna sáıkes kelmeýi, munda balalardyń tanymdyq qyzyǵýshylyqtary, olardyń bilýge qumarlyǵy men derbestigi eskerilmeıdi. Budan basqa mektepke deıingi bilim berýde tehnologııalardy engizýde júıeliliktiń joqtyǵy anyqtaldy. Osyǵan baılanysty qoldanystaǵy baǵdarlamalardyń, oqý-ádistemelik keshenderdiń mazmuny MJBS talaptaryna sáıkes qaıta jańartý talap etiledi.
Qazirgi ýaqytta «Alǵashqy qadam», «Zerek bala», «Biz mektepke baramyz», «Mektepaldy daıarlyqtyń jalpy bilim berý baǵdarlamasy» negizgi jalpy bilim beretin oqý baǵdarlamalarynyń, sondaı-aq «Balbóbek», «Qaınar» jáne t.b. balamaly baǵdarlamalardyń mazmuny jańartylýda.
Qoǵamymyzdyń barlyq salasynda bolyp jatqan jahandyq qaıta qurý memleketimizdiń bolashaqtaǵy zııatkerlik áleýetin aıqyndaıtyn jáne onyń ósip-órkendeýine jaǵdaı jasaıtyn bilim júıesin de beıjaı qaldyrmady.
Halyqaralyq tájirıbe zamanaýı bilim berýdiń ózekti mindetteriniń biri mektepke deıingi jastaǵy zııatkerlik turǵydan damyǵan balalardy anyqtaý, oqytý men tárbıeleý bolyp tabylatynyn kórsetedi.
Máselen, Reseıde, Japonııada, Fınlıandııada, AQSh-ta, Qytaıda jáne t.b. damyǵan elderde ál-aýqattyń artýy erte jastan bastap balalardyń zııatkerlik damýyna kapıtal salýymen baılanysty. Osy memleketterdiń bárinde jańa úlgidegi uıymdardyń jelisi – mektepke deıingi zııatkerlik uıymy arqyly iske asyrylatyn zııatker damyǵan balany tárbıeleýde jańa aqparattyq tehnologııalar men ǵylym jetistikteri paıdalanylady.
Balalardyń jalpy jáne arnaıy zııatkerlik qabiletteri zııatkerlik pen kreatıvtilik araqatynasy turǵysynan V.P. Zınchenko, P.Iа. Galperına, A.N. Leonteva, M.A. Holodnoı, A.M. Matıýshkına, D.B. Bogoıavlenskoı, B.M. Teplova, S.D. Bırıýkova, A.N. Voronına, L.A. Venger jáne t.b. Reseı ǵalymdarynyń eńbekterinde aıqyndalǵan.
Amerıkandyq psıholog Braıan Dj. Kerroll balalardyń qabiletterin zerdeleý men ólsheý kezinde olardyń tanymdyq is-áreketindegi ornyn aıqyndaý qajettigin, ıaǵnı árbir balaǵa onyń jeke damýy úshin jaǵdaı jasaý kerektigin kórsetti.
Qazaqstandyq mektepke deıingi tárbıeleý men oqytýdy damytýdyń negizgi qaǵıdattary men basymdyqtary «Bilim týraly» 2007 jylǵy 27 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 7 jeltoqsandaǵy №1118 Jarlyǵymen bekitilgen Bilim berýdi damytýdyń 2011 – 2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda (budan ári – BDMB), Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 19 qańtardaǵy № 131 qaýlysymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2011 – 2015 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq josparynda aıqyndalǵan. Mektepke deıingi deńgeıdi damytýdyń mańyzdylyǵy men ózektiligin túsine otyryp, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (budan ári – EYDU) jobasynyń sheńberinde balalardy erte damytý boıynsha zertteý júrgizilýde.
Qazirgi ýaqytta Mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, erte jastaǵy balalardy damytýdyń túrli nysandaryn damytý jóninde is-sharalar júrgizýde:
1. Ikemdi rejımdegi bóbekjaı, bóbekjaı-balabaqsha, shaǵyn ortalyq jelilerin keńeıtý, jeke sektordaǵy kútip-baǵý men qaraý tobyn, balalardy erte jastan damytý ortalyqtaryn qurý, sondaı-aq vedomstvolyq baǵynysty densaýlyq saqtaý uıymdarynda uıymdardyń jańa tıpteri men túrlerin qurý (sanatorlyq bóbekjaı, balaly analarǵa arnalǵan profılaktorııler jáne t.b.).
2. Konsýltasııalyq pýnktter jelisin keńeıtý, ata-analarǵa arnalǵan telehabar taratý arqyly ata-analardy bilim berý qyzmetterimen qamtamasyz etý.
3. Ata-analardy aǵartý jónindegi ınnovasııalyq tehnologııalar engizý: úıretetin saıttar, qashyqtyqtan bilim berý, otbasylardyń ınternet-resýrstarǵa qoljetimdilin qamtamasyz etý.
4. Erte jastaǵy balalarmen jumys isteý úshin gýverner-mamandar daıyndaý, sondaı-aq kadrlar qaıta biliktilik berý jóninde oqytý kýrstaryn uıymdastyrý.
5. Balalardyń zııatkerlik damýy úshin (besik jyry, ertegiler, ańyzdar, epostar jáne t.b.) adamgershilik-rýhanı qundylyǵy bar bazamen qamtamasyz etý.
6. Balalardy erte damytý boıynsha mektepke deıingi bilim berý júıesiniń mazmunyn baǵdarlamalyq-ádistemelik jańartý.
7. Jeke bilim berý men óz balalarynyń bilimine ınvestısııalardy paıdalaný jónindegi ata-analardyń qamqorshylyq keńesterin qoldaý tetigin ázirleý.
8. Balalardy erte damytý jóninde irgeli jáne qoldanbaly ǵylymı-zertteý jumystaryn uıymdastyrý.
Memleket bala 3 jasqa tolǵanǵa deıin ony kútip-baǵý boıynsha demalys kezinde qyzmetkerlerdiń jumys ornyn saqtaı otyryp, analarǵa qoldaý kórsetedi. 2014 jylǵy 1 qańtardan bastap Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan balany bir jasqa tolǵanǵa deıin kútip-baǵý boıynsha áleýmettik tólem alýshylar bolyp tabylatyn jumys isteıtin áıelderge mindetti zeınetaqy jarnalaryn sýbsıdııalaýdy engizý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar EYDU-nyń kóptegen elderinde oqytý jáne balany kútip-baǵý júıelerin bólý jumys isteıdi. Bóbek jasyndaǵy balalar, ádette analarynyń erte kútip-baǵý júıesimen qamtamasyz etilgen. Bóbek jasyndaǵy balalardy kútip-baǵý júıesi oqytýmen tyǵyz baılanysqan Soltústik Eýropa elderi (Norvegııa, Fınlıandııa, Shvesııa) buǵan kirmeıdi.
Qazirgi tańda Qazaqstanda 12 jyldyq bilim berýge kóshý kezinde mektepke deıingi bilim berýdiń negizgin qalaýshy mektep jasyna deıingi balanyń balabaqshadan bastaýysh mektepke qınalmaı aýysý jaǵdaıyn jasaý, ıaǵnı mektep jasyna deıingi balalardyń bilim alýynyń sabaqtastyǵy men úzdiksizdigi bolyp tabylady.
Álemdik úrdisterdi jáne bilim berý júıesin 12 jyldyq oqytýǵa kóshirýdi eskere otyryp, balalardy mektepte 3 jastan 6 jasqa deıin oqytýǵa daıyndaýdy qamtamasyz etý qajet.
Balanyń jan-jaqty damýy úshin tıisti orta, ıaǵnı mektepke deıingi zııatkerlik uıym qajet.
Anglııa, Gollandııa, Avstralııa, Jańa Zelandııanyń mektepke deıingi bilim berý júıesiniń jumysyn taldaý balalardy tárbıeleý men oqytý prosesine ata-analardy tartýdyń tıimdiligin kórsetedi. Jumystyń atalǵan nysany respýblıkamyzdyń jekelegen óńirlerinde ata-analarǵa arnalǵan konsýltasııalyq pýnktter túrinde tabysty engizile bastady. Otbasylyq jáne qoǵamdyq tárbıeniń birligi men sabaqtastyǵyn, ata-analarǵa psıhologııalyq-pedagogıkalyq kómek kórsetýdi, mektepke deıingi uıymǵa barmaıtyn bala tulǵasynyń jan-jaqty damýyn qoldaýdy qamtamasyz etý maqsatynda respýblıkada ata-analarǵa arnalǵan 1046 konsýltasııalyq pýnkt jumys isteıdi. Otbasylyq jáne qoǵamdyq tárbıeniń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý úshin Baǵdarlama sheńberinde jer-jerde ata-analarǵa arnalǵan konsýltasııalyq pýnktterdi ashý jalǵasady.
El Prezıdentiniń halyqqa joldaýy jańa mádenıet pen mıssııaǵa ıe, úsh tildi (memlekettik, ultaralyq kelisim jáne qatynas tili retinde orys jáne shet tilderi) meńgergen jańa formattaǵy adam tárbıeleýdi kózdeıdi.
1867 (59,6 %) balabaqsha jáne jalpy kontıngenti 340,4 myń bala bolatyn 3780 (69,2 %) shaǵyn ortalyqta tárbıeleý-bilim berý prosesi qazaq tilinde júzege asyrylady.
310 (9,9 %) balabaqshada jáne 1682 (29,8 %) shaǵyn ortalyqta 92,1 myń bala orys tilinde, 948 (30,3 %) balabaqshada 211,5 myń bala orys jáne qazaq tilderinde jáne 3 (0,1 %) balabaqshada 267 bala ózbek tilinde tárbıelenýde.
Memlekettik til mártebesiniń artýy qazaq tilinde tárbıeleıtin jáne oqytatyn mektepke deıingi uıymdarda jergilikti emes ult balalary sanynyń ósýine yqpal etedi. Qazirgi tańda olarda orys jáne basqa ulttardyń 93 myń balasy tárbıelenýde.
Balabaqshalarda qazaq tilin oqytý oqý josparyna engizilip, mindetti bolyp tabylady. Mektepke deıingi uıymdardyń shtatynda qazaq tiliniń oqytýshylary bar.
Memlekettik tildi oqytý balalar is-áreketiniń alýan túrlerinde jáne oıyndar, trenıngter, ekskýrsııalar, merekeler men oıyn-saýyqtar sııaqty jumystyń túrli nysandarynda, sondaı-aq aýdıo, beınematerıaldardy, kórneki quraldardy, ústel ústi oıyndaryn paıdalaný arqyly júzege asyrylady.
Mektepke deıingi uıymdarda balalar is-áreketiniń barlyq túrleri men baǵyttary boıynsha ádebı, dıdaktıkalyq, mýzykalyq jáne kórneki-úlestirmeli materıal iriktelip, júıelengen.
Strategııalyq mańyzdy qujattardy: 2011 – 2020 jyldarǵa arnalǵan BDMB jáne 2010 – 2014 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarlamasyn qabyldaý halyqty mektepke deıingi kórsetiletin qyzmetterdi alý múmkindigine yntalandyrdy jáne adamdardyń mektepke deıingi uıymdardan oryn alýǵa ótinish berýiniń kóbeıýine túrtki boldy.
Aıtalyq, ósý úrdisi bar kezektiliktiń neǵurlym joǵary deńgeıi Ońtústik Qazaqstan (2010 jyly – 40,5 myń, 2012 jyly – 53,5 myń ótinish), Almaty (2010 jyly – 16,4 myń, 2012 jyly – 22,6 myń ótinish) oblystarynda jáne Almaty (2010 jyly – 30,4 myń, 2012 jyly – 48 myń ótinish), Astana
(2010 jyly – 39 myń, 2012 jyly – 68 myń ótinish) qalalarynda saqtalyp keledi.
Mınıstrlik MJÁ-niń jumys isteýine az kóńil bólip otyrǵan, bul shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri úshin mektepke deıingi bilim berý sektorynyń tartymdylyǵyn arttyrýǵa múmkindik berdi.
Qazirgi tańda balabaqshalarda oryn tapshylyǵynyń problemasyn sheshý maqsatynda bilim berý salasyndaǵy úsh konsessııalyq joba josparlaý kezeńinde tur:
1) О́skemen qalasynda 1 640 oryndyq alty balabaqsha salý jáne iske qosý (konsessııalyq jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi (budan ári – TEN) ázirlený satysynda jáne Semeı qalasynda (konsessııalyq jobanyń TEN-i ázirlený satysynda) 1 290 oryndyq 5 balabaqsha salý jáne iske qosý;
2) Qaraǵandy oblysynyń Temirtaý qalasynda 1 240 oryndyq tórt balabaqsha (konkýrstyq rásimderden ótý satysynda) salý jáne iske qosý;
3) Astana qalasynda 1 440 oryndyq alty balabaqsha (ınvestısııalyq usynysty ázirleý satysynda) salý jáne iske qosý.
Budan basqa, memlekettik tapsyrysty ornalastyrý tetigin jetildirý maqsatynda Mınıstrlik «Mektepke deıingi tárbıe men oqytýǵa, tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi, joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilimi bar mamandardy daıarlaýǵa, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń daıyndyq bólimderine memlekettik bilim berý tapsyrysyn ornalastyrý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2012 jylǵy 4 mamyrdaǵy № 198 buıryǵyn qabyldady. Bul rette «Bilim týraly» 2007 jylǵy 27 shildedegi Zańynyń
6-babyna sáıkes memlekettik tapsyrystyń kólemin jergilikti atqarýshy organdar belgileıdi.
Sondaı-aq «Mektepke deıingi uıymdar qyzmetiniń úlgilik qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 20 mamyrdaǵy № 499 qaýlysyna sáıkes ata-analardan tamaqtaný úshin ǵana 100 % tólemaqy alynady.
Mektepke deıingi uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý máselesi ózekti kúıinde qalyp otyr. Respýblıkada 8590 mektepke deıingi uıym, onyń ishinde 3128 balabaqsha jumys isteıdi, onyń 1115-i (35,6%) yńǵaılastyrylǵan ǵımaratta ornalasqan.
Yńǵaılastyrylǵan ǵımarattarda balabaqshalar ashý kezinde «Balalar men jasóspirimderdi tárbıeleý men bilim berý obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq talaptaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy
№ 1684 qaýlysyna sáıkes barlyq jaǵdaılar jasalýda. Bul 2011 jylmen salystyrǵanda ystyq sýsyz balabaqshalardy 206 birlikke, káriz júıesinsiz balabaqshalardy – 38 birlikke, sýdy tasyp ákeletinderdi – 141 birlikke, peshpen jylytatyndardy – 26 birlikke azaıtýǵa múmkindik berdi. Budan basqa, apatty jaǵdaıdaǵy balabaqshalar sany 7 birlikke azaıdy jáne qazirgi ýaqytta olardyń sany 3 birlikti quraıdy.
Mektepke deıingi uıymdarda qozǵalys belsendiligin damytýǵa arnalǵan dástúrli jáne dástúrli emes sport jabdyqtarymen (shved baspaldaqtary, gımnastıkalyq oryndyqtar, trenajerler, step-taqtaıshalar, massaj jasaıtyn quraldar) jaraqtandyrylǵan sport zaldary bar.
Balabaqshalardyń toptyq bólmelerinde usaq sporttyq múkámmaldar, sport jáne qımyl oıyndarynyń atrıbýtıkasy bar dene tárbıesiniń buryshtary jabdyqtalǵan.
Fınlıandııanyń bilim berý mekemeleriniń oryn-jaılaryn transformasııalaý esebinen keńistikti ózgertý boıynsha ınnovasııalyq jobalaryn zerdeleý balalardyń damý ortasyn qurý úshin balabaqshalardyń toptyq oryn-jaılaryn utymdy paıdalanýǵa múmkindik berdi.
Árbir mektepke deıingi uıymnyń aýmaǵynda balalardyń qımyl-qozǵalys, oıyn áreketi júzege asatyn, sporttyq merekeler men oıyn-saýyqtar ótkiziletin oıyn jáne sport alańdary jabdyqtalǵan.
Zamanaýı jaǵdaıda mektepke deıingi bilim berý júıesiniń damýy pedagog kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý máselesi qanshalyqty tıimdi júzege asyrylyp jatqanyna negizdelgen.
2013 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkanyń mektepke deıingi uıymdarynda 60422 adam (12957 – shaǵyn ortalyqtardyń pedagogteri) eńbek etedi, onyń ishinde jas pedagogter sany – 18387.
Bilim deńgeıi: 58 %-y joǵary bilimdi, bul rette arnaıy mektepke deıingi – 21,2 %, orta arnaýly – 37,9 %, onyń ishinde mektepke deıingi bilimi barlar – 53 %.
Qaıta daıarlaý kýrstarynan ótken pedagogterdiń úlesi 26,1%-dy qurady, onyń ishinde mektepke deıingi uıymdardyń meńgerýshileri – 760 adam, ádiskerler – 873 adam, basqa mamandar – 1447.
Mektepke deıingi uıymdardy ashýdyń jáne engizýdiń 2014 – 2020 jyldarǵa arnalǵan qadamdyq josparyna (budan ári – Jospar) sáıkes 2020 jylǵa deıin kadrlarǵa qajettilik – 25 607 adamdy (tárbıeshiler – 14 952, psıhologtar – 2 724, basqa mamandar – 4 894, basshylar – 3 037) quraıdy, ol kolledjder (8097 adam) men JOO (37200 adam) bitirýshilerimen qamtamasyz etiletin bolady.
Jumys istep turǵan mektepke deıingi uıymdardyń mektepke deıingi bilimi bar pedagogtermen qamtamasyz etilýin taldaý negizinen pedagogterdiń joǵary pedagogıkalyq bilimderi beıini boıynsha emes ekendigin kórsetip otyr. Bul rette atalǵan pedagogterdiń 5 jyl jáne odan kóp jumys ótili bar.
Mektepke deıingi uıymdardyń 56 795 pedagogi «О́rleý» BAUO» AQ-ta 2020 jylǵa deıin qysqa merzimdi biliktiligin arttyrý kýrstarymen josparly túrde qamtamasyz etiledi.
Baıandalǵandy eskere otyryp, basym jáne álsiz tustardy atap kórsetýge bolady.
Basym tustary: Baǵdarlamany iske asyrý 3-6 jastaǵy balalardy mektepke deıingi bilim berýmen tolyq qamtýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Memlekettik bilim berý tapsyrysyn mektepke deıingi uıymdarda menshik nysanyna qaramastan ornalastyrý jeke menshik sektordy bilim berý salasyna tartýdy jalǵastyrady. Mektepke deıingi uıymdarda ınklıýzıvtik bilim berý aıtarlyqtaı ósedi (5 % dan 15 %-ǵa deıin). Budan basqa mektepke deıingi bilim berý mazmunynyń sapasy, onyń ishinde kadr quramy jaqsarady.
Álsiz tustary: mektepke deıingi uıymdar jelisi, tıptik balabaqshalardyń qurylysyn salý esebinen emes, negizinen balamaly jeli (shaǵyn ortalyqtar, mektepke deıingi uıym ashýǵa bolatyn bos turǵan ǵımaratty yńǵaılaý, turǵyn úılerdiń 1-shi qabattarynda mektepke deıingi uıym ashý jáne t.b.) esebinen ósedi.
4. Baǵdarlamanyń maqsattary, mindetteri, nysanaly ındıkatorlary jáne iske asyrylý nátıjeleriniń kórsetkishteri
1. Baǵdarlamanyń maqsaty:
Halyqtyń mektepke deıingi tárbıe men oqytý uıymdarynyń sapaly kórsetiletin qyzmetterine qajettiligin qanaǵattandyrý.
2. Baǵdarlamanyń mindetteri
Baǵdarlamanyń maqsatyna qol jetkizý úshin mynadaı mindetterdi sheshý qajet:
1) 2015 jylǵa deıin mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen mektepke deıingi jastaǵy balalardyń 77,7 %-ynyń, al 2020 jylǵa deıin – 100 %-ynyń qamtylýyn qamtamasyz etý;
2) 2015 jylǵa deıin 5-6 jastaǵy balalardy bilim berý uıymdaryndaǵy mektepaldy daıarlyqpen tolyq qamtamasyz etý;
3) respýblıkadaǵy demografııalyq jaǵdaıdy jáne halyqtyń bilim alýǵa qajettiligin eskere otyryp, mektepke deıingi uıymdardyń varıatıvti jelisin ulǵaıtý;
4) mektepke deıingi uıymdardyń tapshylyǵy problemalaryn sheshý úshin qajetti qarjylyq-ekonomıkalyq jaǵdaılar jasaý;
5) mektepke deıingi uıymdardy bilikti kadrlarmen tolyq qamtama
