Qarashańyraq Qazaqstan ǵana emes, tórtkúl dúnıe tyǵyryqqa tireldi. Jaǵdaı – jaǵa ustatarlyq. Pandemııa bastalǵaly beri «jaman tumaýǵa» shaldyqqandardyń sany jahanda 189 mln adamnan asty. Táýligine 500 myńnan asa jaǵymsyz jaǵdaı tirkelip jatyr. Sonyń saldarynan 4 mln-nan asa adam ómirden ozdy. Tipti keıingi aptada naýqastardyń sany kúrt ósip, 2 mln-nan 4 mln-ǵa deıin eki ese artqany baıqalady. Jyǵylǵannyń ústine judyryq bolyp «Delta» shtamy shyqqanyn da jaqsy bilemiz. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetine sensek, shtamnyń bul túri búginde álemniń 111 elinde anyqtalypty.
Soǵan qaramastan ózge memleket turǵyndarynyń ómir súrýge degen qulshynysy tańdaı qaqtyrady. Túneýgúni Erevannan jetken habarǵa el bolyp eleń etpesek te, talaı otandasymyz tańdanysyn jasyrǵan joq. Ol ne aqparat? Birneshe apta boıy Armenııa astanasyndaǵy jyljymaly vaksınalaý pýnktterinde uzyn-sonar kezek paıda boldy. Sondaǵy kezekte turǵandardyń basym bóligi Iran azamattary eken. О́z elinde vaksınaǵa jarymaǵan jandar tegin ekpe saldyrý úshin shekara asyp jatqan kórinedi. Iranda vaksına tapshy. Ekpe tek osal top sanalatyn 60 jastan asqandar men sozylmaly aýrýy bar adamdarǵa ǵana egiledi. Qalǵan qara halyq ómirdiń kiltin óz betinshe izdep áýre.
Bıyl 1 sáýirde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi koronavırýs indetine baılanysty epıdemııalyq ahýal jónindegi keńeste «Jalpy alǵanda qazirgi jaǵdaıymyz jaqsy emes. Tipti ahýal óte kúrdeli dep aıtýǵa bolady. Koronavırýs indeti qaıta órship keledi. Muny Qazaqstan ǵana emes, kóptegen el bastan ótkerýde. Naqty derekterge qarasaq, onyń negizgi sebebi vırýstyń mýtasııalanǵan jańa shtamdary bolyp otyr. Oǵan qosa azamattarymyz jáne bıznes ókilderi indetten ábden qajyp, sonyń saldarynan saqtyq sharalaryna salǵyrt qaraı bastady. Bul árıne, jaǵdaıdy odan beter ýshyqtyrýda», degen bolatyn.
Prezıdent aıtyp otyrǵandaı, turǵyndar saqtyqqa rasymen de salǵyrt qaraı bastady. Eń ókinishtisi sol, otandastarymyzda qolda bar vaksınany saldyrýǵa degen qulshynys bolmaı tur. Osy keńeste Prezıdenttiń «Parlament Májilisiniń jańa quramyna arnaǵan úndeýimde 1 aqpannan bastap jappaı vaksına salynatynyn aıttym. О́tken eki aıda halyqtyń 0,1 paıyzyna jetpeıtin bóligine ǵana ekpe egilgen», degen sózi de esimizde. Iá, BAQ ókilderi 1 aqpanda ekpe egý bastalǵanyn jarysa jazyp edi. Sodan beri 4 aıdan asa ýaqyt ótti. Osy ýaqyt aralyǵynda 19 mln-ǵa jýyq halqymyzdyń tek 2 mln 661 myńnan astamy ǵana vaksınanyń ekinshi komponentin saldyrǵan eken. Qalǵan halyq qaıda qarap otyr? Bálkim bizge de Irannan úlgi alyp, ekpege shekteý engizý kerek shyǵar. Áıtpegende «qolda barda altynnyń qadiri joq» sekildi. О́zgeler basyn báıgege tigip shekara asyp, kedeı-kepshigi kóshede túnese de ekpe alyp jatqanda antıvakserlerdiń tilin alyp, aýzymyzdy ashyp qarap otyrmyz. Qur qarap otyrmaı, naýqastardyń úlesin údetip jatyrmyz.
Senbeseńiz, eńseni basyp bara jatqan eldegi ahýalǵa zer salyńyz. 26 maýsymnan beri Qazaqstan – «qyzyl aımaqtyń» qursaýynda. Indet el irgesine engeli beri 15 shildede bir táýlikte vırýs juqtyrǵandardyń eń joǵary kórsetkish tirkelip, 5 648
otandasymyzdan COVID-19 ınfeksııasy anyqtaldy. Kósh basynda elorda (1 549 adam) tur. Ekinshi orynǵa Almaty qalasy (885 adam) jaıǵasty. Úshtikti Shymkent qalasy (421 adam) túıindep tur. Al 16 shildedegi jaǵdaı boıynsha elimizde COVID-19-dyń oń nátıjesimen 477 754 naýqas jáne KVI-diń 58 335 jaǵymsyz jaǵdaıy tirkelgenin baıqadyq. Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarymen qatar Atyraý, Qaraǵandy, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Aqmola, Mańǵystaý, Aqtóbe, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Qyzylorda oblystary «qyzyl aımaq» qatarynda tur. Áldekimderdiń qaýeseti men dańǵaza áńgimelerine senip júrgende osyndaı hálge jettik. Vaksına densaýlyqqa dushpan bolsa ózge eldiń turǵyndary shekara asyp nesi bar? Bireýdiń aıtqanyna senip, aıdaǵanyna kóne bergenshe osyny oılasaq-etti.
– «Delta» shtamynyń taralýyn eskersek, keıingi eki aptada buǵan deıingi eki aptamen salystyrǵanda elimizde naýqastardyń sany kúrt artqany baıqalady. Keselge shaldyqqandardyń sany 21 780-nen
49 591-ge deıin 2,3 ese ósti. Maýsym aıymen salystyrǵanda shildede bir táýlikte aýyrǵandardyń ortasha sany 4,4 ese artyp, 1 263 jaǵdaıdan 5 600 jaǵdaıǵa deıin jetti. Soǵan baılanysty jekelegen aımaqtardaǵy jáne respýblıkadaǵy epıdemııalyq ahýaldy eskere otyryp, el aýmaǵynda shekteý sharalary kúsheıtile bastady. Dertke shaldyqqandar men indettiń kesirinen ómirden ozǵandardyń 55%-ǵa jýyǵy Nur-Sultan, Shymkent qalalary men Qaraǵandy jáne Atyraý oblystaryna tıesili. Osyǵan baılanysty, jýyrda Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen vedomstvoaralyq komıssııanyń otyrysy ótip, osy tórt aımaqta qosymsha shekteý sharalary qabyldandy. Iаǵnı senbi-jeksenbi kúnderi atalǵan aımaqtardaǵy qyzmet kórsetý nysandarynyń jumysyna qatań shekteý qoıyldy, – dep dabyl qaǵyp otyr Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Aıjan Esmaǵambetova.
Búginde elimizdegi qoǵamdyq oryndarǵa kelýshilerdi tirkeıtin Ashyq mobıldi qosymshasy bar. Jobany iske asyrý jumysy áli de jalǵasyp jatyr. Oǵan túrli salada qyzmet kórsetetin 15 myńnan asa nysan engizilip, 4 mln-nan asa qoldanýshy tirkelip úlgerdi. Qosymshany paıdalanýshy qandaı da bir qoǵamdyq orynǵa barǵanda arnaıy QR-kodty skanerlep, mártebesin anyqtaıdy. «Qyzyl» tús PTR-testin tapsyrǵan adamda oń nátıje shyqqan jaǵdaıda kórinedi. Ondaı adam qoǵamdyq orynda júrmeı, oqshaýlaný rejimin qatań ustaný tıis. «Sary» tús naýqaspen qandaı da bir baılanysta bolǵan adamǵa beriledi. Bul adamǵa azyq-túlik dúkenine nemese úı mańyndaǵy dárihanaǵa barýyna ǵana ruqsat etilgen. О́zge jerge barýyna tyıym salynady. «Kók» tús PTR-testileý tapsyrý mindetti oryndardan (mysaly, áýejaı) basqa barlyq jerge barýǵa ruqsat etedi. Eń aqyrǵysy – «Jasyl» tús. Bul tús – júrip-turýǵa tolyǵymen ruqsat beredi.
Alaıda tıisti organdar men medısına mamandarynyń birneshe márte eskertýine qaramastan, turǵyndardyń tártibi túzele qoıǵan joq. «Qyzyl» nemese «sary» mártebesi bar otandastarymyz shekteýge atústi qarap keledi. Úıde otyrýdyń ornyna qoǵamdyq oryndardy kezip, vırýstyń taralýyna úles qosyp júr. Iаǵnı karantın talaptaryn saqtamaıtyndardyń qatary artyp barady. Máselen, ótken aptada ondaı opasyzdardyń sany 4 myń adamǵa artty. Al osy Ashyq qosymshasy qoldanysqa engizilgeli beri «syrdyń sýy sıraǵynan kelmeıtinderdiń» sany 16 myńǵa jetti. Sonyń 8 272-si PTR-testileýi oń nátıje kórsetken naýqastar bolsa, 7 272-si aýyrǵan adamdarmen baılanysta bolǵandar eken. Qoǵamǵa qaýip tóndiretin de – osyndaı adamdar. Naýqas nemese dertke shaldyqqan adammen baılanysta bolǵan tulǵa úı jaǵdaıynda karantınde bolýǵa tıis. Turǵyndar eń aldymen osyny eskerip, aınalaǵa qaýip tóndirmeýi qajet. Adamda ishki tártip, jaýapkershilik bolmaıynsha indetti jeńý múmkin emes.
Búginde elimizde monıtorıng júrgizetin 1 860 mobıldi top bar. Soǵan qaramastan, kásipkerler pandemııa jaǵdaıynda qyzmet kórsetýdiń talabyn oryndaýǵa asyǵar emes. Máselen, osy jylǵy shildede atalǵan mobıldi top 38 598 nysanǵa tekserý júrgizip, sonyń 1 104-inde zań buzýshylyq baryn anyqtady. Iаǵnı zańnan attaǵandardyń sany 2,8%-dy qurap otyr. Bul kórsetkish maýsym aıymen salystyrǵanda 1,5 ese kóp. Maýsymda 103 499 nysan nazarǵa alynyp, sonyń tek 1 880-inde ǵana (1,8%) buzýshylyq anyqtalǵan edi. Zań buzǵan nysandardyń basym bóligi Jambyl, Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola oblystaryna tıesili. Munda buzýshylyq deńgeıi 4%-dan 7%-ǵa deıin jetip otyr.
Jyl basynan beri, ıaǵnı 1 qańtar men 13 shilde aralyǵynda monıtorıng júrgizetin toptar el aýmaǵynda 723 902 nysandy qamtyǵan 123 301 tekserý uıymdastyryp, sonyń nátıjesinde shekteý sharalaryn buzǵan 19 029 (2,6%) nysan anyqtaldy. Osylaısha sanıtarlyq-epıdemııalyq zańnama talaptaryn buzý faktileri boıynsha zańdy jáne jeke tulǵalarǵa 1,5 mlrd teńgeden asa somaǵa 18 115 ákimshilik aıyppul salyndy. 85 nysannyń qyzmeti toqtatylyp, sotqa 331 materıal berildi.
Jasyratyn nesi bar, áleýmettik jelide antıvakser «sarapshylardyń» koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalar bedeýlikke jáne basqa da juqpaly aýrýlarǵa ákelip soqtyratyny týraly pikiri óte kóp. Olar ómirge deni saý urpaq ákelý úshin vaksına alǵan soń kemi eki jylǵa deıin bala kótermeý kerek ekenin aıtyp, qorqytady. Osy pikir qanshalyqty ras? Shyndyqqa janasa ma? «Júkti áıelder úshin KVI asa qaýipti. Bosanǵan áıelge tónetin ólim qaýpi koronavırýs juqtyrýy múmkin qarapaıym adamǵa qaraǵanda 22 ese joǵary. Men ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerin keltirip otyrmyn. Sonymen qatar koronavırýspen aýyryp júrgen anadan týǵan balalardyń 10%-y aýyrady. Eki adam – ana men bala úshin jaýapkershilik júkteledi. Qolda bar vaksınalar reprodýktıvti fýnksııaǵa áser etpeıdi. Kerisinshe, koronavırýs ınfeksııasy áıel men er adamnyń reprodýktıvti fýnksııasyna áser etetini ǵylymı turǵyda dáleldengen. Osy ǵylymı zertteýler boıynsha, vaksınalaýdy josparlanǵan júktilikke deıin bir aı buryn aıaqtaý usynylady. Vaksınalaýǵa basqa qarsy kórsetilimder joq», deıdi A.Esmaǵambetova.
Vaksınanyń zııansyz ekeni aıtýdaı-aq aıtylyp jatqanymen, ekpe salýdyń ornyna jalǵan vaksınalaý pasportyn satatyndar men satyp alatyndardyń qatary azaımaı tur. Sondyqtan Densaýlyq saqtaý mınıstrligi vaksınalaý pasportyn da teksere bastady. Ishki ister organdary tipti birqatar qylmystyq is qozǵap úlgerdi. Mundaı pasportty satyp alýdyń joly qanshalyqty jeńil bolsa, saldary da sonshalyqty aýyr bolady.
