Megapolıs múmkindikteri: Shymkentte 282 ınvestısııalyq joba iske asyrylady

Baspana máselesinde áleýmettik kómektiń mańyzy zor

Bıyl úshinshi megapolıste satyp alý quqyǵynsyz jaldamaly pátermen 976 adamdy qamtamasyz etý kózdelgen. Jyl basynan beri 8 aıda 682 turǵyn baspanaly boldy. Onyń ishinde 300 jaldamaly páter jumys isteıtin jastarǵa, 25 pá­ter jetim balalarǵa, 176 páter kópba­laly otbasylarǵa, 181 páter halyq­tyń áleýmettik jaǵynan álsiz tobyna be­ril­gen. Qalǵan 294 páter turǵyn úıler­diń qurylysy aıaqtalǵan soń tapsyrylady.

«Búgingi tańda qala boıynsha 45 myńǵa jýyq adam páter kezeginde tur. Olardyń 20 myńǵa jýyǵy – memlekettik jáne bıýdjettik mekeme qyzmetkerleri, 8 myńy – kópbalaly analar, 16 myńy – áleýmettik álsiz toptaǵy azamattar jáne 1800-i – jetim balalar. Aı saıyn qalada 600-700 adam baspana kezegine tirkeledi. Páter kezeginiń jyljýy shamaly baıaýlaǵany ras. Osyǵan oraı kezekte turǵan azamattardy tezirek baspanamen qamtamasyz etý maqsatynda arnaıy baǵdarlama daıyndalyp, qazir talqylanyp jatyr. Atalǵan baǵdarlama iske asyrylǵan ýaqytta pá­ter alýshylar sany arta túsedi degen senim­de­miz», deıdi Shymkent qalasy turǵyn úı basqarmasynyń basshysy Azamat Rysjanov.

О́tken jyly jalpy sany 1 596 azamat jaldamaly baspanamen qamtylǵan. Onyń ishinde jumys isteıtin jastarǵa 904 páter berilse, 692 páter turǵyn úı kezegi sanattary boıynsha azamattarǵa tapsyryldy. Búginde arendalyq turǵyn úıler belgilengen tártippen kezek arqyly kóp­ba­laly otbasylarǵa, halyqtyń áleý­met­tik jaǵynan álsiz toptaryna jáne jumys isteıtin jastarǵa qarastyrylǵan. Al bıýdjettik uıym qyzmetkerlerine «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵ­dar­la­ma­sy aıasynda nesıelik baǵdar­lamalar arqyly usynylýda. Sondaı-aq bıyl muqtaj azamattarǵa ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha bastapqy jarnanyń bir bóligin jabý úshin qaıtarymsyz negizde ár azamatqa 1 mln teńgeden turǵyn úı sertıfıkaty berile bastady.

«Qazirgi tańda turǵyn úı sertıfıkatyna 404 ótinim túsip, 50-ge jýyq aza­mat­­tyń turǵyn úı sertıfıkatyn alýǵa ótinishi maquldandy. Atalǵan mem­le­ket­­tik qyzmet tolyǵymen elektrondy for­­matqa kóshirilgen. Sonymen qatar «Otbasy banktiń» «5-20-25» baǵyty bo­ıyn­­sha satylǵan kredıttik turǵyn úı­ler­den qalǵan 730 páter bıyl saýdaǵa shy­­ǵaryldy. Qazirgi tańda satylǵan 721 pá­ter­den bıýdjetke 6 992,4 mln teńge túsim tústi. Bul páterlerdi alǵan azamat­tardyń 291-i turǵyn úı kezegine tir­kel­gen­der», deıdi A.Rysjanov.

Sondaı-aq jyl basynan beri «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha ekinshi deńgeıli bank­ter arqyly 1 037 azamat turǵyn úı­men qamtamasyz etilgen. Josparǵa sáı­kes bıyl 60 kredıttik turǵyn úı, ıaǵnı 3 824 páter paıdalanýǵa berilmek. Shymkent qalasy boıynsha sońǵy 3 jylda «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy arqyly 3 346 azamat baspanaly bolǵan.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýynda júzege asyrylyp jatqan baǵdarlamalar arqyly elimizde paıdalanýǵa berilgen turǵyn úılerdiń kólemi jylyna 10 mln sharshy metrden asyp, turǵyn úıdi kópshilikke qoljetimdi etken turǵyn úı jınaqtaý júıesi tıimdi ju­mys istep jatqany aıtylǵan edi. Al Elbasy Nursultan Nazarbaev tur­ǵyndardyń ómir súrý jaǵdaıyn jaq­sartý jáne qoljetimdi múmkindikter ja­saý maqsatynda ıpotekalyq nesıelen­dirý­diń jańa baǵdarlamalaryn engizýge bastamashy boldy. Mysaly, 2019 jyly Elbasynyń bas­­­tamasy boıynsha jeńildik mólsherlemesi 2% jáne bastapqy jarnasy 10% bolatyn «Baqytty otbasy» jańa baǵdarlamasy iske qosyldy. Atal­ǵan baǵyt boıynsha sońǵy 2 jyl kóleminde 584 otbasy kredıttik negizde turǵyn úımen qamtylǵan. Bıyl atalǵan baǵyt boıynsha 2020 jylǵa bólingen lımıt negizinde «Otbasy bank» arqyly tur­ǵyn úı kezeginde turǵan 589 azamat ne­sıelik baspanaǵa qol jetkizedi dep kú­tilýde. Budan bólek «5-20-25» ba­ǵy­ty arqyly, jeńildetilgen nesıemen 1 373 azamat armandaǵan baspanasyna qol jetkizdi. Onyń 715-si – turǵyn úıge muqtajdar kezeginde turǵan azamattar. Bıyl «Shańyraq» qanatqaqty jobasy aıasynda 27 turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, turǵyn úı kezeginde tirkelgen 1 728 aza­mat­ty pátermen qamtý josparlanýda», deıdi qalalyq turǵyn úı basqarmasynyń bas­shysy.

Búginde nesıelik turǵyn úılerdi mem­le­ket­tik organdarmen tirkeý jumys­tary bastalǵan. Nesıelik baǵyttaǵy pá­ter­ler tolyǵymen turǵyn úı bas­qarmasynyń teń­gerimine ótkizilgen soń azamattar satyp alý týraly kelisimshartyn jasaı­dy. Atalǵan baǵyt boıynsha bıyl «Otbasy bank» óziniń ınternet resýrstary arqyly turǵyn úı kezeginde turǵan azamattar arasynda 27 turǵyn úıdi satý boıynsha ótinimder qabyldaǵan bolatyn. Birinshi kezeńdegi 576 páter boıynsha osy jyldyń naýryz-sáýir aılary aralyǵynda konkýrs ótken. Nátıjesinde, 590 ótinim qa­byl­danyp, 288 azamattyń ótinimderi ma­qul­danǵan. Ekinshi kezeń boıynsha 512 páterge 1 084 ótinim, úshinshi kezeńge sáı­kes, mamyr-maýsym aralyǵynda ótki­zil­gen konkýrs nátıjesinde 640 páter­ge 1 240 ótinim qabyldanǵan. Qazirgi tańda bank tarapynan konkýrsqa qatysqan aza­mat­tar­dyń tólem qabiletin rastaý ju­mys­tary júrgizilýde. Budan bólek barlyq qalǵan nesıelik baǵyttaǵy páter­ler boıynsha atalǵan 3 kezeń bitkennen keıin taǵy konkýrs ótkizý josparlanýda.

«Turǵyn úı qatynastary» zańyna sáıkes, turǵyn úı qurylysy memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde turǵyn úıdi satyp alý kezinde ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdary boıynsha bastapqy jarnanyń bir bóligin jabý úshin tabysy tómen otba­sylarǵa turǵyn úı sertıfıkaty usy­nylýda. Shymkent qalasy boıynsha turǵyn úı sertıfıkattary 2019 jyldan bastap berile bastaǵan. Aldyńǵy jyly 21 azamatqa 20,4 mln teńgege, 2020 jyly 101 azamatqa 100 mln teńgege turǵyn úı sertıfıkattary berilse, bıyl qaıtarymsyz negizde 500 mln teńgege turǵyn úı sertı­fı­kattary tabys etilmek. Basqarma bas­shysynyń málimetine qaraǵanda, kom­mýnaldyq turǵyn úı qorynan berilgen úılerdi jekeshelendirý boıynsha, 2018 jyldan bastap búginge deıin 427 azamat pá­terlerin jekemenshikke alǵan, jeke­she­lendirýden bıýdjetke 567 371 888 teńge túsken.

Al baspana satyp alýǵa jaǵdaıy joq aza­mattarǵa áleýmettik jalǵa alý tárti­bi­men berilgen arendalyq turǵyn úı – kezekte turǵan halyqtyń tilegin oryn­daǵan baǵdarlama. Shymkent qalasy boıynsha 2010-2020 jyldary aralyǵynda, ıaǵnı sońǵy 10 jylda kezekte turǵan 4893 azamat satyp alý quqyǵynsyz arendalyq bas­panamen qamtylǵan. Bıylǵy sáýir aıy­n­da turǵyn úıge muqtaj azamattar keze­ginde turǵan 161 azamatqa satyp alý quqyǵynsyz jaldamaly páter qoldanysqa berilse, mamyr aıynda ótkizilgen komıssııa otyrysynyń hattamasyna sáıkes 147 azamat pátermen qamtylý týraly sheshim shyqqan. Bul boıynsha qazirgi tańda ishki qujattandyrý jumystary júrgizilýde. Al­daǵy ýaqytta 369 azamatty pátermen qam­tý kózdelgen. Budan bólek jumys istep júr­gen jastar baǵdarlamasy boıyn­sha ótken jyly – 904 azamat, 2021 jyly 300 azamat satyp alý quqyǵynsyz jaldamaly pátermen qamtyldy. Aldaǵy ýaqytta bul baǵytta 900 páter satyp alý josparlanýda.

Elimiz boıynsha turǵyn úı qurylysy óte qar­qyndy júrip jatqan aımaqtardyń qataryna enetin Shymkent qalasynda ótken jyly 649,1 sharshy metr baspana salynsa, bıyl bul kórsetkishti 1 mln sharshy metrge jetkizý kózdelip otyr. Bul kórsetkish Táýelsizdiktiń 30 jyl­dyq mereıin tasytyp, abyroıyn asqaqtatatyn úlken beleske balanyp otyr. Turǵyndar sany arta túsken qalada baspanaǵa sura­nystyń tómendemesi anyq. Bul oraıda qu­rylys salýdyń jańa ádisterin, zamanaýı ma­terıaldardy, sondaı-aq ǵımarattardyń jo­basy men qala qurylysynyń jos­pa­ryn jasaǵanda tıimdi tásilderdi qol­daný boıynsha aýqymdy jumystar atqarylyp keledi. Ǵımarattardyń sapasyna, ekologııalyq tazalyǵyna jáne energııalyq tıimdiligine, salynatyn jáne salynǵan úıler men ınfraqurylymdyq nysan­dardy ıntellek­týaldy basqarý júıe­lerimen jabdyqtalýy basty nazarǵa alynǵan. Osy saladaǵy ınvestısııalyq áleýetti damytý jónindegi is-sharalardy iske asyrý jáne óńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda «Turǵyn-úı Shymkent» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 132 kóppáterli úıdi jóndeýden ótkizse, byltyr 76 kópqabatty turǵyn úıde jóndeý jumystaryn aıaqtaǵan. Sondaı-aq ulttyń básekege qabilettiligin arttyrýdyń negizgi quraly sanalatyn «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy turǵyn úı baǵytynda da keńinen qoldanylyp keledi. Azamattar kezekke turý, turǵyn úı kezegin kórý nemese baǵdarlamalarǵa qatysý maqsatyndaǵy ótinim jiberý syndy birneshe qyzmetti eshqaıda barmaı-aq onlaın ala alady.

Eksporttyq áleýet artyp keledi

О́ńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kór­setkishteri tarazylanǵan Úkimet oty­rysynda Shymkent qalasynyń bar­­lyq kórsetkishinde ósim dınamıkasy bar ekeni aıtyldy. Onyń ishinde bıyldyń qańtar-shilde merzimindegi aralyqta ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda Shymkent qalasynyń óńdeý ónerkásibindegi kórsetkishi – 104,8 paıyzǵa, aýyl sharýashylyǵy salasy – 103, qurylys jumystary – 114,6, paıdalanýǵa berilgen úıler kólemi – 107,9, saýda salasy – 104,2, kólik salasy – 103, jeke ınvestısııa tartý kólemi 149,5 paıyzǵa artqany atap ótildi. Qu­ry­lys sa­lasynda Shymkent qalasy úzdik bes­tik­tiń qataryna enip, byltyrdyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda qurylys kólemi 14,6 paıyzǵa ósken. Shymkent qalasynyń ken óndirisimen baılanysty emes salalar boıynsha ınvestısııalyq belsendiligi 22,8 paıyzǵa jetkeni aıtylyp, qurylys, óńdeý ónerkásibi, onyń ishinde azyq-túlik óndirisi, baılanys jáne aqparat, aýyl sharýashylyǵy, saýda, jyljymaıtyn múlik operasııalary, kólik salalarynda damýdyń oń kórsetkishteri qalyptasqan.

Ulttyq ekonomıkany shıkizat eksportyna táýeldilikten aryltý – strategııalyq mańyzǵa ıe mindetterdiń biri. Bul oraıda táýelsizdik jyldarynda ózge óńirlermen qatar Shymkentte de ónerkásipti órken­de­tip, ekonomıkanyń naqty sektoryn damytý úshin aýqymdy jumystar atqa­ryld­y. Nátıjesinde, ótken ǵasyrdyń toq­s­anynshy jyldarynda búkil óndirisi toqyrap, toqtap qalǵan qala búginde ishki naryqqa ǵana emes, alys-jaqyn shetelderge de túrli taýarlar eksporttaıtyn deńgeıge kóterildi. Mysaly, búginde úshinshi megapolıste belsendi jumys isteıtin 35 eksporttaýshy-kásiporyn bar. Qala ákimdiginiń málimetinshe, ótken jyly 654 mlrd 200 mln teńgeniń ónerkásip ónimi óndirilgen. Iаǵnı Shymkenttiń jalpyóńirlik ishki óniminiń 25 paıyzyn ónerkásip salasy quraıdy. Sondaı-aq ónerkásiptiń damyǵanyn shymkenttik kásiporyndardyń byltyr 150 mlrd teńgeniń shıkizattyq emes taýaryn eks­portqa shyǵarǵanynan da ańǵarýǵa bolady. Qaladaǵy negizinen munaı óńdeý, mashına jasaý, metallýrgııa, jeńil jáne tamaq ónerkásibi, qurylys mater­ıal­­darynyń óndirisi jáne farmasevtıka salalarynda jumys isteıtin 35 ká­siporyn Reseı, Qytaı, О́zbekstan, Iran, Latvııa, Aýǵanstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan elderine túrli taýarlar jóneltedi. Qalanyń negizgi eksporttalatyn taýarlarynyń qataryna munaı jáne munaı ónimderi – 16,1 pa­ıyzdy, un – 13,4, portlandsement jáne sement ónimderi – 11,3, maqta talshyǵy – 6,6, kúnbaǵys maıy – 5,7, munaı gazdary – 4,6, toqyma buıymdary 3,6 paıyzdy quraıdy. Al aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksportynyń kólemi 70 mln dollardy qurap, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 14,5 mln dollarǵa artqan. Naqty kólem ındeksi 126 paıyz bolyp otyr.

О́z ónimin elimizdiń ózge óńirlerine ǵana emes, alys-jaqyn shetelderge de shyǵaryp kele jatqan kompanııalardyń biri «Shymkentmaı» aksıonerlik qoǵamy sońǵy onjyldyqta jańaryp, jańǵyryp jumysyn jetildire túsken. Taýar túri kóbeıip, maqta maıynyń qataryna birtin­dep kúnbaǵys, soıa, maqsary jáne raps maılary qosyldy. Maıdy fızıkalyq óńdeý arqyly tazartylǵan maı qyshqyldaryn alyp, sonyń negizinde kirsabyn óndirisin jolǵa qoıdy. Búginde «Shymkentmaıdyń» quramynda jasandy aǵartqyshtar men sıntetıkalyq hosh ıistendirgishter joq «Hozıaıka» jáne Freshko saýda bel­gi­le­rimen tanylǵan kirsabyndary úlken su­ra­nysqa ıe.  «Shymkentmaı» kompanııasy ótken jyly 32 myń tonna ósimdik maıy men 6 800 tonna kirsabyn óndirip, onyń basym bóligin Reseı, О́zbekstan, Qytaı, Qyrǵyzstan jáne Túrkııaǵa eksporttaǵan. Jalpy kásiporyn óz tabysynyń 70,5 pa­ıyzyn eksportqa jóneltken qarajatynyń esebinen taýyp otyr. О́nerkásiptik kompa­nııalar jumysynyń jaqsarýyna «Ata­meken» ulttyq kásipkerler palata­synyń memlekettik baǵdarlama aıasynda eks­port­taýshylarǵa kómek kórestý boıynsha ke­lisimderge qol qoıǵany da septigin tıgizýde.

Búginde 35 eksporttaýshy-kásiporyn­nyń 29-y memlekettik qoldaý­dyń joǵary­da aıtylǵan túrine ótinim bergen. Onyń qatarynda Ferrum-Vtor, «Shymkent temir», Pioneer Grain Produkt, Grain House-555, Turan Skin, «Qaınar» jáne «Kaz Med Prom» sekildi iri ári tabysty kompanııalar da bar. Syrtqy saýda aınalymy, onyń ishinde eksportta­la­tyn ónim kólemi ótken ǵasyrdyń toq­sa­nynshy jyldarynyń sońyndaǵy kór­setkishpen salystyrǵanda 1,5 ese art­qan úshinshi megapolıste óner­ká­sipti da­mytý baǵytynda atqarylyp jat­qan ju­mystar aldaǵy ýaqytta bul kórset­kish­terdiń jaqsara túsýine yqpal eteri anyq. Qala ákimi Murat Áıtenov naryqta básekege qabiletti jáne eksportqa baǵyt­talǵan ónimder óndirisin ulǵaıtý ba­ǵytyndaǵy jumysty jandandyra túsýde qalada qurylyp jatqan eki birdeı agro-ındýstrıaldy aı̆maqty paıdalanýǵa ba­symdyq berip keledi. Búginde 10,2 mlrd teńgege 10 joba júzege asyrylǵan. In­ves­tısııanyń artýyna ındýstrııalyq aımaq, kólik-logıstıkalyq aımaǵy jáne «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy zor úles qosýda. Qalalyq kásipkerlik jáne ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý bas­qarmasynyń basshysy Bereke Dúı­se­bekovtiń bizge bergen málimetterine júginsek, bıyl 6 aıda qala ekonomıkasyna 131,8 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 18,9%-ǵa artqan. Jyl sońyna deıin bul kórsetkishti 165 mlrd teńgege jetkizý kózdelip otyr. Sonymen qatar 2021-2025 jyldary jalpy quny 2,6 trln teńge bolatyn 282 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp, 20 myńnan asa jańa jumys orny ashylady. Onyń ishinde 2021 jyly jalpy quny 166,7 mlrd teńge bolatyn, 2,5 myń jańa jumys ornymen, 68 ınvestısııalyq jobanyń iske asyrylýy josparlanǵan.

«Ońtústik» ındýstrıaldy aımaǵynda 72 joba iske qosylyp, onda 4,5 myńǵa jýyq jumys oryndary ashyldy jáne oǵan 62,0 mlrd teńgeniń ınvestısııasy tar­tyldy. Al «Tassaı» ındýstrıaldy aımaǵynda jalpy quny 26,3 mlrd teńgelik 17 joba iske qosylyp, onda myńǵa jýyq jumys oryndary ashyldy. Kólik logıstıkalyq aımaǵynda 32,5 mlrd teńgege 53 jumys ornyn qurýmen 8 joba iske asyrylýda. Búginde 15,9 mlrd teńgege 225 jumys ornyn qurýmen 3 joba júzege asyrylǵan. «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jalpy ınves­tısııa kólemi 42,9 mlrd teńge turatyn 25 joba iske asyrylyp, 2,3 myńǵa jýyq jumys orny quryldy. Shymkenttegi qos ındýstrıaldy aımaqtyń terrıtorııasy 427 gektardy quraıdy. Oǵan 90 mlrd 100 mln teńge ınvestısııa quıylǵan. Nátıjesinde, ındýstrııalyq aımaqtar qu­ryl­ǵaly onda ornalasqan kásiporyndar 260 mlrd teńgeniń ónimin óndirip, onyń 110,9 mlrd teńgelik ónimin shetelderge eksporttaǵan. Indýstrıalyq aımaq qatysýshylary 5 500 adamdy jumyspen qamtyp, memlekettik bıýdjetke 19,5 mlrd teńge salyq tólegen. Sonyń nátıjesinde qalanyń ekonomıkasy turaqtalyp, ha­lyq­tyń jumysqa ornalasýy arqyly áleýmettik máselesi sheshimin tabýda.

Sondaı-aq basqarma basshysy búginde Shymkenttegi «Ońtústik» jáne «Tassaı» ındýstrıaldy aımaqtary óndiris oryndaryna júz paıyz tolǵanyn aıtady. En­di­gi kezekti qala ekonomıkasynyń ále­ýe­tin barynsha arttyrý maqsatynda taǵy 4 ındýstrıaldy aımaq ashý jos­par­lanyp otyr. Onyń biri – «Juldyz» ın­dýstrıaldy aımaǵynda ınjenerlik ın­fra­qurylym júıeleri salynýda. Munda shamamen quny 200 mlrd teńge bolatyn 60 iri zamanaýı kásiporyn ashylady dep kútilýde. Aımaqqa ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵy joǵary. Búginde 100 mlrd teńgege 25 ınvestısııalyq jobalardyń pýly jasaqtalǵan. Kelisimderge sáıkes bıyl 10 jobanyń qurylysy bastalady. Al aýylsharýashylyq ónimderin tereń óńdeýge baǵyttalǵan «Bozaryq» tamaq ónerkásibi ındýstrıaldy aımaǵynda quny 23 mlrd teńge bolatyn 1 810 jumys ornymen 21 joba iske asady. Aýma­ǵy 136 gektar zamanaýı ónerkásiptik jyly­jaı̆ kesheninde 30 mlrd teńgege 2 myń ju­mys ornymen 20 joba iske asady. Shym­­kent qalasynda ashylatyn tórtinshi – «Standart» ındýstrıaldy aımaǵynda shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri sho­ǵyr­lanady dep josparlanǵan. Zamanaýı qoımalar, shaǵyn óndiristik sehtar ashylady. Aımaqta 180 mlrd teńgeni quraıtyn 30 joba iske asyp, 4,5 myń adam jumyspen qamtylýy kózdelgen.

Qala ákimi Murat Áıtenov ınvestor­larǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa, ınves­tısııalyq jobalarǵa erekshe mán berip keledi. Bul oraıda qala ákimi tıisti mekeme basshylaryna ındýstrıaldy aımaq­tarda qolǵa alynǵan jobalarǵa turaqty monıtorıng jumystaryn júrgizip, máselelerin sheshýde memlekettik qoldaýlar kórsetilýin tapsyrdy. Apta saıyn ótkiziletin ınvestshtabta berilgen tapsyrmalardyń oryndalýy qatań baqylanady.

Shymkent